ئىزگۈ خىياللار

ۋاقتى: 2015-12-24 / سەھىپە: يازمىلار / ئوقۇلىشى: 10,753 / 2,084پارچە ئىنكاس ئىنكاس يوللاش

2015-12-24-131227

 

ئىلاۋە:

سىز ئوقۇۋاتقان «ئىزگۈ خىياللار» نامىدىكى مەزكۇر زىيارەت خاتىرىسى مېھرىبان ئانام پەزىلەت راھىدىننىڭ 2013 – يىلى تۈركىيەگە ساياھەتكە چىققاندىن كېيىن يېزىلغان ئەدەبىي ئەسىرى بولۇپ، بىر قەدەر يىرىك، ئىلمىي، ئۆزگىچە بايان شەكلىگە ئىگە بولغان ئەدەبىي ئەسىرى ھېسابلىنىدۇ.

70 ياشتىن ھالقىغان بىر ئانىنىڭ ياشىنىپ قالغىنىغا قارىماي قىممەتلىك ۋاقتىنى، زېھنىنى ئاجىرتىپ بۇنداق زور ھەجىمدىكى زىيارەت خاتىرىسىنى يېزىپ چىقىشى ئەلۋەتتە ئاسانغا چۈشمەيدۇ. شۇ سەۋەپ بىلەن ئانام پەزىلەت راھىدىننىڭ بۇندىن كېيىنكى ئىشلىرىغا ئۇتۇق، تېنىنىڭ سالامەت بولىشىنى ئاللاھتىن تىلەيمەن. (ئەسەر ھەجىمى بىر قەدەر زور، كومپيۇتېردا رەتلەپ تىزىش جەريانىدا بەزى بىر نۇقسانلارنىڭ بولىشى تەبىئى ئەھۋال، ئۇقۇرمەنلەرنىڭ توغرا چۈشۈنىشىنى ئۈمىد قىلىمەن)

ئوغلىڭىز: ئادىلجان ئابلىز

ئىنسان ئۆز ھاياتىدا تۈگىمەيدىغان ئارزۇ ئىستەكلەر بىلەن ياشايدىكەن. مەن ئاشۇ ئىنسانلاردەك ياشىنىپ قالغىنىمغا قارىماي، دوستۇم بىلەن تۈركىيەنى ساياھەت قىلىش پۇرسىتىگە ئېرىشىپ قالدىم.

2012– يىلى 6 – نويابىر ئۈرۈمچى ۋاقتى كەچ سائەت 9:00 دا جۇڭگو جەنۇبىي ئاۋاتسىيە شىركىتىنىڭCZ679  نۆۋەتچى ئايروپىلانىغا ئولتۇرۇپ، ئىستانبولغا قاراپ ئۇچۇپ كەتتۇق. دۆلەت ئىچىدە خېلى كۆپ جايلارغا بارغان بولساممۇ، چېگرا ئاتلاپ ساياھەتكە چىقىشىم تۇنجى قېتىم ئىدى. ھاياجان ئىلكىدە دېرىزىدىن تۈن قاراڭغۇلىقىدىكى ئاسمانغا بىرەر نەرسىنى كۆرمەكچى بولۇپ بويلاپ قارايتتىم. بىز قەيەرنىڭ ئاسمىنىدىن ئۆتىۋاتقاندىمىز، بۇلۇتلارنىڭ ئۈستىدە ئۇچتۇقمۇ ياكى ئاستىدا ئۇچتۇقمۇ؟ بۇ خىياللىرىم خۇددى گۈدەك نەۋرەمنىڭ چۈچۈك تىللىرى بىلەن مەندىن سورىغان سوئاللىرىغىلا بەكمۇ ئوخشايتتى!

ئايروپىلان مۇلازىملىرى بىز ئۇچۇپ ئۇزاق ئۆتمەيلا تاماق تارقىتىشنى باشلىۋەتتى. تاماقلار كېچە، شۇنداقلا شىنجاڭدىكى ئۇخلاش ۋاقتىغا توغرا كەلگەچكە ئانچە كۆڭۈللۈك يېيىلمىدى، ئۇنىڭ ئۈستىگە تاماقلارنىڭ تولىسى تاتلىق يېمەكلىكلەر ئىدى. ئاددىيسى گۈرۈچ دۈملىمىسىمۇ ماڭا تاتلىق بىلىندى. دوستۇم ئىككىمىز چاي ئىچىپلا ئولتۇردۇق.

مەن ئايروپىلاندىكى جىمجىتلىققا قاراپ ئولتۇراتتىم، چۈنكى ئايروپىلاندىكى يولۇچىلارنىڭ كۆپىنچىسى ئۇخلاپ كەتكەنىدى. مەن بولسام خۇددى ئۇيقىسىنى تاپالمىغان كىچىك بالىدەك، ئۇياق–بۇياققا قاراپ ھاياجىنىمنى باسالماي ئولتۇراتتىم.

ئالاھىزەل ئارىدىن ئالتە سائەت ئۆتكەندە ياڭراتقۇدىن خەنزۇچە ۋە ئېنگىلىزچە: «ھۆرمەتلىك ئەپەندىلەر، خانىملار دېققەت، يەنە 20 مىنۇتتىن كېيىن ئىستانبولغا يېتىپ بارىمىز، بىزىندىنى چىڭ تاقاڭلار، ئېلىپ يۈرگەن نەرسە – كېرەكلىرىڭلارنى ئۇنتۇپ قالماڭلار!…» دېگەن سۆزنى ئاڭلاش بىلەن تەڭ يولۇچىلارنىڭ بەزىلىرى بويۇنلىرىنى سوزۇشۇپ دېرىزىگە قاراشسا، يەنە بەزىلىرى كۆزلىرىنى ئۇۋۋىلاپ، مىدىرلاپ ئۆز غېمىنى يېيىشكە باشلىدى. ئايروپىلان ئىچى بىردەمدىلا جانلىنىپ كەتتى.

ئايروپىلان تۈركىيە ۋاقتى كەچ سائەت 11:30 دە يەنى توپتوغرا 6:30 سائەت ئۇچقاندىن كېيىن، ئىستانبول ئايرۇپورتىغا سىلىققىنە قوندى.

توۋا، دۇنيا كىچىكلەپ كەتتىمۇ ياكى يوللار قىسقىراپ كەتتىمۇ، يەتتە مىڭ كىلومېتىردىن كۆپرەك مۇساپىنى ھېچقانچە زۇلۇم تارتمايلا تۈگەتتۇق دېسە، دېدىم ئىچىمدە. يۈك تاقىلىرىمىزنى كۆتۈرۈپ ئايرۇپورتتىن چىقساق، ئىستانبول ئاسمىنى بۇلۇتلۇق ئىكەن، تېخى ھېلىراقتىلا يامغۇرمۇ يېغىپتۇ. بىزنى ئالغىلى كەلگەن ئاپتوبۇسمۇ كۈتۈپ تۇرۇپتۇ. ئالدىمىزغا ئىگىز بويلۇق، ئاقسېرىق، يۈزلىرى يۇمۇلاق، قوي كۆزلۈك، مېھرى ئىسسىق 40 ياشلار چامىسىدىكى خۇشخۇي بىر تۇرك يىگىتى بىزنى قارشى ئالغىلى چىقىپتۇ. ئۆمەك ئەزالىرى ئاپتوبۇسقا چىقىپ جايلىشىۋالغاندىن كېيىن:

ــ ئەسسىلامۇئەلەيكۇم، ياخشىمۇ سىلەر! مېنىڭ ئىسىمىم مۇھەممەد ئايدىن، ئۆزۇم تۈرك، خوتۇنۇم ئۇيغۇر، شىنجاڭ تۇرپان ۋىلايىتى سىڭگىمدىن. ئېنىقراق ئېيتسام مەن سىلەرگە كۈيئوغۇل بولىمەن. ئاراڭلاردا تۇرپانلىقلار بارمۇ؟ دەپ سورىدى مۇھەممەد ئايدىن ئەپەندى بىزگە قاراپ.

ــ مەن تۇرپانلىق! دەپ قويدۇم بۇ قىسقىچە تونۇشتۇرۇشتىن كېيىن. ئالدىمىزدا تۇرغان سۆزلىرى يېقىملىق ساياھەت يېتەكچىسىگە قاراپ ھەممىمىز خوش بولۇپ كەتتۇق.

بۇ يىگىت بىزنىڭ تەرجىمانىمىز ھەم ساياھەت يېتەكچىمىز ئىكەن. مېھمانخانىغا كېتىۋاتقاچ ئۇنى – بۇنى سۆزلەپ ماڭدى. بىزگە ئانچە چوڭ بولمىغان كوچىنى كۆرسىتىپ، «مەھمۇد قەشقەرى كوچىسى» دەپ تونۇشتۇردى. بىر ئاز ماڭغاندىن كېيىن Goldhn Hili مېھمانسارىيىغا يېتىپ كەلدۇق. بىز چۈشكەن مېھمانساراي تۆت يۇلتۇز دەرىجىلىك بولۇپ، شارائىتى خېلى بولىدىكەن. بىز ساياھەت يېتەكچىمىزنىڭ ئورۇنلاشتۇرۇشى بىلەن دوستۇم ئىككىمىز بىر ياتاققا ئورۇنلىشىۋالدۇق.

 

ئىستانبولدىكى ساياھىتىمىزنىڭ 1 – كۈنى باشلاندى. ئەتىگەنلىك تاماقتىن كېيىن كۈتۈش زالىدا كېچىچە ياغقان يامغۇردا ھۆل بولۇپ كەتكەن كوچىلارغا قاراپ ئولتۇراتتۇق. ئەتراپىمىزدىكى ھەر خىل چىراي، ھەر خىل كىشىلەر بىزگە ئىللىق تەبەسسۇم بىلەن قارىشاتتى. يېنىمىزدىكى دىۋانلارغا كېلىپ ئولتۇرۇشقان بىر توپ ئوتتۇرا مەكتەپ ئوقۇغۇچىلىرىنىڭ (ئۆزۈم شۇنداق پەرەز قىلدىم) تولىسى دېگۈدەك مېنىڭ نەۋرىلىرىمگە ئوخشايدىكەن. ئۇلارنىڭ كۆزلىرى ماڭىلا تىكىلەتتى. ئاخىرى بىرەيلەن ماڭا قاراپ:

ــ ۋەتەنىنىز نەرەدەدىر؟ دەپ يوغان قوي كۆزلىرىنى ئوينىتىپ تۇرۇپ مەندىن سورىدى.

ــ بەن قاشقاردىن دەپ جاۋاب بەردىم ۋە ئارقىدىنلا ــ سەن تۈركمۇ؟ دەپ سورىۋېدىم، ئۇ، ــ يو، يو! بەن ئەرمەن دېدى. بۇ قىسقىغىنە سۆزلىشىشتىن كېيىن ئۇلار مېنىڭ يېنىمغا يېقىنلاپ كېلىشتى ۋە مەندىن نۇرغۇن سوئاللارنى سوراشتى. مەن ئۆگەنگەن ئىككى – ئۈچ ئېغىز سۆزدىن باشقىسىنى تولۇق چۈشۈنىشكە ئاجىزلىق قىلدىم. ئاخىرىدا 14 – 15 ياشلاردىكى يۇمۇلاق ئاق يۈزلۈك، قىرقىم چاچلىق قىزغا: ــ سەن مېنىڭ تورونۇمغا (نەۋرەمگە) ئوخشايدىكەنسەن دېۋىدىم ھەممىسى كۈلۈشۈپ كەتتى. سۆھبىتىمىز ئىما – ئىشارەت بىلەن راسا قىزىغاندا ئاپتوبۇسىمىز كېلىپ قالدى – دە مەن «ئاللاھا ئىسمارلادىك» (ئاللاھقا ئامانەت) دېگىنىمچە گۈلە، گۈلە! دەپ ئۇلار بىلەن خوشلاشتىم.

ئىستانبولنىڭ ئاسمىنى قاپىقىنى تۈرىۋالغان بولسىمۇ، بىز ناھايىتى روھلۇق قىياپەتتە ئىستانبول ساياھىتىنى باشلىۋەتتۇق.

ئىستانبول شەھىرى ـــ تارىخى ئۇزۇن، قەدىمىي شەھەر بولۇپ، جۇغراپىيىلىك ئورنى مۇرەككەپ، نوپۇسى زىچ، تارىخي يادىكارلىقلىرى كۆپ، ھەر خىل دىن، مەزھەپ، ھەر خىل مىللەتلەر گىرەلىشىپ كەتكەن، ھەر خىل مەدەنىيەت ئۆز – ئارا تەسىرى كۈچلۈك بولغان، بولۇپمۇ ئىككى قىتئەگە دەسسەپ تۇرىدىغان ئالاھىدە بىر قەدىمىي شەھەر. بۇ يەرنى دېڭىز، دېڭىز بوغۇزلىرى، دېڭىز قولتۇقلىرى ئوراپ تۇرىدۇ.

بۇرۇن بۇ شەھەر شەرقىي رىم ئىمپىرىيىسىنىڭ پايتەختى بولغان، پايتەختى ۋىنزانىتىيە دەپ ئاتىلاتتى. ئىستانبولمۇ ئىمپراتۇر كونستانتنىنىڭ نامى بىلەن كونسىستانتىپول دەپ ئاتالغان. بۇ شەھەر ئۈچ بۆلەككە بۆلۈنگەن. ئىككى بۆلىكى ياۋروپادا، ئۈچىنچى بۆلىكى ئاسىيادا، بۇ ئۈچ بۆلەكنىڭ ئارلىقىنى  سۇ ئايرىپ تۇرىدۇ. بۇ ئۈچ قۇرۇقلۇققا ئايرىلىدىغان شەھەرنىڭ ئارىسىنى شەرقىي شىمالدا فوسفۇر بوغۇزى، جەنۇبتا مەرمەر دېڭىزى ياكى دەردەنىل دېڭىزى، غەربىي شىمالدا قەرنىزھەپ بوغۇزى ئايرىپ تۇرىدۇ.

فوسفۇر دېڭىزى شىمالدا ئىستانبولدىن قارا دېڭىزغا 27 كلومېتىر سوزۇلۇپ، شىمالدىكى قارا دېڭىز بىلەن جەنۇبتىكى دەردەنىل دېڭىزىنى تۇتاشتۇرۇپ تۇرىدۇ.

ساياھەت ئۆمىگىمىز نويابىرنىڭ باشلىرىدا ساياھەت قىلىش پۇرسىتىگە مۇيەسسەر بولغان بولساقمۇ، يازنىڭ ياپيېشىل گۈزەل مەنزىرىسى تېخى تۈگىمىگەن ئىدى. يىڭنە يوپۇرماقلىق ئۆسۈملۈكلەر ئائىلىسىگە تەۋە بولغان قاراغاي، ئارچا، چىنار  دەرەخلىرى ئۇنىڭدىن باشقا مەن تونىمايدىغان  خىلمۇ – خىل دەرەخلەردىن تەركىپ تاپقان بوستانلىقلار يامغۇر سۈيىدە  پاك– پاكىز يۇيۇلۇپ پارقىراپ، ناھايىتى كۆركەم تەبىئەت مەنزىرسىنى پەيدا قىلغانىدى.

ئىستانبول كوچىلىرى، رەستىلىرى قەدىمقى كوچىلار بولغاچقىمىكىن ئانچە كەڭ دېگىلى بولمايتتى. ئىستانبولنىڭ ئۆگزىسى دەپ ئاتىلىدىغان ئىگىزلىكتىن شەھەر قىياپىتىگە قارايدىغان بولسىڭىز ــ سان – ساناقسىز ئىمارەتلەر، قەۋەتلىك ئىگىز –ئىگىز بىنالار، كوچىلار، رەستىلەر، ئاۋات بازارلار خۇددى بىر – بىرى بىلەن تۇتاشتۇرۇپ قۇرۇلغاندەك كۆرىنىدۇ. ئىمارەتلەرنىڭ ئىگىز –پەسلىكى كىشىگە پەلەمپەيسىمان تۇيغۇ بېرىپ، قەۋەتسىز ئۆيلەردىن ئىگىز ئىمارەتلەرگە پەلەمپەيلەر بىلەن ئۆرلەپ چىققاندەكلا كۆرىنىدۇ. كۆرىنىپ تۇرغان بوستانلىقلار ئاشۇ ئىمارەتلەرنىڭ ئۈستىلىرىدە ئۆسكەندەك، خۇددى كىچىك بالىلارنىڭ ئويۇنچۇقلىرىنى تىزىپ، ئارىلىرىغا دەل –دەرەخلەرنى سانچىپ قويغاندەكلا كۆرىنىدۇ.

بىز پىلان بويىچە تۈركىيە تارىخىدا ئالتە ئەسىر ھۆكۈم سۈرگەن ئوسمانلى سۇلتانلىقىنىڭ خانسارىيىغا يېتىپ كەلدۇق. بۇ يادىكارلىقنىڭ قاتمۇ –قات ھەيۋەتلىك دەرۋازىلىرى بولۇپ، ئوردا قورۇسىنىڭ تاملىرى ئاساسەن تاشتىن قوپۇرىلغان، يول، خانىلار ئارىسىدىكى ئايۋان – سارايلارنىڭ ئالدىلىرىغا مەرمەر تاشلار ياتقۇزىلغان ئىدى. چوڭ دەرۋازىدىن كىرگەن چېغىمىزدا بىر تەرەپتە چوقچىيىپ تۇرغان ئىگىز مۇنارلار، پىشايۋانلار، خلمۇ – خىل نەقىشلەر، گۈل نۇسخىلىرى چۈشۈرۈلگەن تۆۋرۈكلەر، تورۇسلاردىكى خەرە، ۋاسىجوپلارغا چۈشۈرۈلگەن گۈل نۇسخىلىرى كۆزنى چاقنىتىپ تۇرىدۇ. پىشايۋانلارنىڭ ھەشەمەتلىك كۆرۈنۈشلىرى دىيارىمىز قەشقەردىكى ئايۋان – سارايلارنى ئەسلىتەتتى. سارايدىكى چوڭ – كىچىك خانىلاردا ساقلانغان بۇيۇملار ئاساسەن ئەينەك ساندۇقچىلار ئىچىدە ساقلانغان بولۇپ، ناھايىتى مۇكەممەل تۇرۇپتۇ. سۇلتانلار تۇرىدىغان خانىلار، ۋەزىر – ۋۇزرالار ئىش بېجىرىدىغان، كېڭەش ئۆتكۈزىدىغان ئۆيلەرنىمۇ سىرتتىن كۆردۇق. ھەتتا پۇل (تىللا) قويىدىغان جايلاردىن تارتىپ، مۇلازىملار تۇرىدىغان خانىلار، ھەرەمخانىلارغىچە ئىنتايىن مۇكەممەل ساقلانغان بولۇپ، ئەينى زاماندا ئىشلىتىلگەن سۇ يوللىرى، نان پىشۇرىدىغان جايلار ھەتتا جازا ئىجرا قىلىنىدىغان قاراڭغۇ ئۆي، زىندانلارمۇ بار ئىكەن.

بىز يەنىمۇ ئىچكىرىلەپ ماڭغاندىن كېيىن، «بابو سائادەت» دەپ ئاتىلىدىغان بىر سارايغا كىردۇق. بۇ ساراينىڭ دەرۋازىسى ئالدىدا پەيغەمبىرىمىز «توغ» تىككەن جاي دەپ ئاتىلىدىغان مۇقەددەس جاي بار ئىكەن. ئۆز زامانىسىدا شاھ – سۇلتانلار بۇ ئورۇننى مۇقەددەس بىلىپ، تەختلىرىنى مۇشۇ جاينىڭ ئالدىغا قويۇپ ئولتۇرۇپ، شاھانە ئىشلارنى قىلىدىكەنتۇق. سۇلتانلىقنىڭ ھەر قانداق بىر مۇھىم مەرىكە مۇراسىملىرىنى يەنى: ھەربىيلەرگە مائاش تارقىتىش، تارتۇقلاش، مەنسەپ بېرىش، ئۇلارنى جەڭلەرگە ئۇزۇتۇش قاتارلىق پائالىيەتلىرى مۇشۇ يەردە ئۆتكۈزىلىدىكەن.

تۇغ تىكىلگەن جاينىڭ تارىخى ئارقا كۆرۈنىشلىرىنى يازما خاتىرىلەردىن ئىزدەپ تاپالمىدىم. بۇ ساراينىڭ ئىچىگە قويۇلغان يادىكارلىقلار ئاز ئەمەس ئىكەن. پەقەت كۆرگەنلىرىمنىڭ ئىنتايىن ئاز بىر قىسمىنىلا  خاتىرىلىيەلىدىم.

تۈركلەر 1510 – يىللىرى مىسىردا «مامۇق»  دۆلىتىنى قۇرغان دەۋرلەردە ئۆتكەن پادىشاھلار مىسىردىن تۆۋەندىكى بىر قانچە تۈرلۈك تەۋەرۇك يالدامىلارنى ئىستانبولغا ئېلىپ كېلىپ خان سارىيىدا ئەتىۋارلاپ ساقلىغان.

 

پەيغەمبىرىمىز مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ يالدامىلىرى:

مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ ئاياغ ئىزى؛

مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ ساقىلى؛

مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ چىشى؛

مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ تۇپرىقى

(بۇ تۇپراق قۇتا ئىچىدە ساقلاقلىق بولۇپ، قۇتا ئېچىلسا خۇشپۇراق چاچارمىش)

پەيغەمبىرلەرنىڭ يالدامىلىرى:

داۋۇت ئەلەيھىسسالامنىڭ قېلىچى؛

ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنىڭ قازىنى؛

يۈسۈپ ئەلەيھىسسالامنىڭ سەللىسى؛

ھەجەرۇلئەسۋەت (جەننەتتىن چۈشكەن تاش)؛

يەھيا ئەلەيھىسسالامنىڭ قۇلى؛

ساھابىلەرنىڭ ئۈچ دانە قېلىچى؛

تۆت خەلپىنىڭ ئىشلەتكەن قېلىچلىرى؛

مۇسا ئەلەيھىسسالامنىڭ ھاسسىسى؛

 

خان ساراينىڭ ئىچىدە كۆرگەنلىرىم ئىنتايىن كۆپ بولسىمۇ، ۋاقىتنىڭ قىسلىقى، ساياھەتچىلەرنىڭ كۆپلىكى تۈپەيلى بەزى بىر ئىنچىكە ھالقىلارنى خاتىرلەپ مېڭىشقا پۇرسەت بولمىدى.

چۈشلۈك تاماق ۋاقتىدا بىز كۆك مەسجىد يەنى سۇلتان ئەھمەد جامئەسى ئەتراپىدىكى كىچىكىرەك بىر ئاشپۇزۇلغا كىردۇق. ئاشپۇزۇل گەرچە بەك چوڭ بولمىسىمۇ، كۈتكۈچىلەرنىڭ قىزغىن مۇلازىمىتى، مۇھىتىنىڭ پاكىزلىقى خېرىدارلاغا  ئارام – بەخش ئەتسە، شىرەدىكى ئاپئاق داستىخان، داستىخان ئۈستىگە تىزىلغان چىنە، ئارا، پىچاق، قوشۇقلار پارقىراپ كۆزنى چاقنىتىپ، ئاشپۇزۇلنى خۇددى يۇلتۇزلۇق مېھمانسارايلارنىڭ تېز تاماقخانىسىغا ئوخشىتىپ قويغانىدى.

تامىقىمىز كەلتۈرۈلدى، بىر چىنىدىن ئۇماچ، قوتۇرماچ، كاللەك يېسىۋېلەك، شوخلا،تەرخەمەكلەر بىلەن ئىشلەنگەن خام توغرامچىلار، شىرەنىڭ بىر چېتىگە زەيتۇن يېغى، تۇز يەنە بىر تال لىمونمۇ بار…ھەي، ھەي! بۇ تاماقلارنى ئۈرۈمچىدىكى ئىنچىكە تارتىلغان لەغمەن ياكى ھور چىقىپ تۇرغان پولو، پېتىر مانتا، كاۋاپلارغا قانداقمۇ تەڭ قىلغىلى بولىدۇ دېيىشىپ پىچىرلىشىپ كەتتۇق ھەممىمىز.

غىزالىنىپ بولۇپ تۇرىشىمىزغا، ناماز دېگەرگە توۋلانغان ئەزاننىڭ ياڭراق ئاۋازى قۇلۇقىمىزنىڭ تۈۋىدىلا ئاڭلاندى. كوچىلاردا كىشىلەر مەسجىدكە قاراپ يۈگۈرمەكتە ئىدى. بىزمۇ ئاشپۇزۇلدىن چىقىپ، يېتەكچىمىز ئايدىن ئەپەندىنىڭ يول باشلىشى بىلەن كۆك مەسجىدكە كىردۇق. مەسجىدنىڭ تاھارەت ئېلىش ئۆيلىرى ئەر – ئاياللارغا ئايرىم – ئايرىم راسلانغان ھەم تاھارەت ئېلىشقا قولايلىق، ئازادە،  لايىھىلەنگەن بولۇپ، تاھارەت ئېلىش ئۆيلىرى غەيرىي پۇراقتىن قەتئىي خالىي ئىكەن. ئاياغلىرىمىزنى خالتىلارغا سېلىپ مەسجىدكە كىردۇق. ناماز ئوقۇش ئۆيى ئايالللار ئۈچۈن ئايرىم راسلانغان بولۇپ، پاكار ـ پاكار ياغاچ تاغاق توسۇقلار بىلەن ئايرىۋېتىلگەنىكەن. مەسجىدنىڭ ئىمامى 40 ياشلار چامىسىدىكى تەندۇرۇس، قامەتلىك، ئاۋازى سۈزۈك ھەم دانە – دانە سۆزلەيدىغان كىشى بولۇپ، ناماز ئاخىرلاشقاندىن كېيىن، قۇرئاندىن «سۈرەكەھىپ» نى قىرائەت قىلىپ بەردى.

نامازدىن يانغاندىن كېيىن يېتەكچىمىز ئايدىن ئەپەندى بىزگە كۆك مەسجىدنى قىسقىچە تونۇشتۇرۇپ ئۆتتى. بۇ مەسجىد ئەسلىدە ئاياسوفيا چىركاۋىغا تەقلىد قىلىپ ياسالغان بولۇپ، سۇلتان ئەھمەد جامئەسى دەپمۇ ئاتىلىدىكەن. ئايا سوفيا چىركاۋى ئالتە مۇنارلىق، ئالتە گۈمبەزلىك ئىدى. شۇڭا، سۇلتان ئەھمەد جامىئەسىنى شۇ زاماننىڭ مىمارچى ئۇستىلىرى كۆك خىشتىن ئالتە مۇنارلىق، ئالتە گۈمبەزلىك قىلىپ ياسىغان. تاشقى كۆرۈنىشى چىركاۋغا ئوخشاپ قالسىمۇ، مەسجىدنىڭ ئىچى – سىرتى ھەم تام – تورۇسلىرىدا ھەيكەل ياكى رەسىملەر يوق بولۇپ، پەقەت قۇرئان كېرىمدىن ئېلىنغان ئايەت – سۈرىلەر ھۆسنخەت شەكلىدە يېزىلغانىكەن. مەسجىدنىڭ گۈمبەز، مۇنار تورۇسلىرىدىكى پەنجىرە، رۇجەك، تۈنۈكلىرىدىن كۈن نۇرى تولۇق چۈشۈپ تۇرغاچقا، مەسجىد ئىچى خىلمۇ – خىل رەڭلەردە جۇلالىنىپ، ئۆزگىچە مەنزىرىنى پەيدا قىلىدىكەن. مىمارچى ئۇستىلار پەنجىرە تۈنۈكلىرىنىڭ ئورۇنلاشتۇرۇلىشىنى گىئومېتىرىيىلىك، ئىلمىي نۇجۇم ئۇسۇللىرى بويىچە ھېسابلاپ لايىھىلەپ چىققان بولۇپ، ھەر ۋاقىت تەبىئىي كۈن نۇرىدا يورۇق چۈشۈپ تۇرىدىكەن. گۈمبەز، مۇنار، پەنجىرە تۈنۈكلىرىنىڭ ئۆمۈچۈك تورى بولۇپ كېتىشىدىن ساقلىنىش ئۈچۈن تۆگە قۇشى تۇخۇمىنىڭ ئېقى بىلەن سىرلاپ چىققان دەپ چۈشەندۈردى.

بىز ئايدىن ئەپەندىمدىن، «مەسجىد بەك چوڭ ئىكەن، تازىلىق ئىشلىرى قانداق ئېلىپ بېرىلىدۇ؟» دەپ سورىدۇق.

ــ بۇ مەسجىدنىڭ مەخسۇس تازىلىق خادىملىرى، باشقۇرغۇچىلىرى بار. ئەمما خالىس تازىلىق قىلغۇچىلارنىڭ ھەر كۈنى دېگۈدەك ئايىغى ئۈزۈلمەيدۇ. ئۆزلىرىگە ھەقىقىي ساۋاب ئىزدىگۈچىلەر مەسجىدنىڭ تام – تورۇسلىرى، مۇنار – گۈمبەزلىرى ۋە ئىشىك – پەنجىرىلىرىنى تازىلاپ تۇرىدۇ. ھەر دائىم  پاكىز، ھاۋاسى ساپ تۇرۇشىغا كاپالەتلىك قىلىدۇ دەپ چۈشەندۈردى. مەسجىد ئىچىگە سېلىنغان ئوتقاچتەك گىلەملەرنىڭ تېخى يېڭىلا سېلىنغانلىقىنى كۆرگەن چېغىڭىزدىلا ئىشنىڭ تېگىگە يەتكىلى بولىدۇ. كىرىپ – چىقىۋاتقان ئادەملەرنىڭ كۆپلىكى بۇ مەسجىدنىڭ ھاۋاسىغا تەسىر يەتكۈزۈش ئۇياقتا تۇرسۇن ئەكسىچە، خۇشپاراق تۇرىدىكەن. ئايدىن ئەپەندىنىڭ سۆزلىرىنى ئاڭلاپ، ئەمەلىي ئەھۋالغا قايىل بولماي تۇرالمىدۇق.

بىز كۆك مەسجىدتىن چىقىپ ساياھىتىمىزنى داۋاملاشتۇردۇق. كوچىلاردا سىم – سىم يامغۇر يېغىپ تۇرغانغا پەرۋا قىلماي كوچىدا يۈرگەن ئادەملەر توپى، چوڭ – كىچىك ئاپتوموبىللار ئۇياقتىن – بۇياققا ئۆتۈشۈپ مىغىلدايتتى.

مەن ساياھەت ئورنىدا ئۇنى –بۇنى كۆرۇپ، ئۆمىكىمىزدىكى ئەزالىرىمىزدىن قانداق ئايرىلىپ قالغىنىمنىمۇ تۇيماي قاپتىمەن. ئالدىمغا قارىساملا تونۇش كىشىلەر، ئارقىسىدىن ئەگىشىپ ماڭسام گەپلىرىنىڭ بەزىسى ئىنتايىن تونۇش، بەزىسى ناتونۇش ئىدى. كوچىدا ئۇزۇن پەلتۇلارنى كىيىۋالغان، چىرايلىق ياغلىقلارنى ئارتىۋالغان ئاياللار توپىنى كۆرسەملا ئارقىسىدىن مېڭىۋېرىپتىمەن. لېكىن ئۇلارنىڭ بىزنىڭ ئۇيغۇر خانىم –قىزلىرىمىز بولۇشى ناتايىنلىقىنى ئەسلا ئويلىماپتىمەن.

شۇنداق قىلىپ ئۆزۈممۇ سەل جىددىيلىشىپ قالدىم، ئەتراپقا تازا سىنچىلاپ قارىسام ئۆمىكىمىزدىكى بېشىغا ئاق شاپاق دوپپا كېيىپ يۈرۈيدىغان ئابدۇلئەزىز ھاجىمنى كۆرۈپ قالدىم ۋە بايامقى ئەنسىز، جىددىيلىشىشلەر تېنىمدىن بىراقلا كۆتۈرۈلدى. نېمىلا دېگەن بىلەن بۇ يەر مېنىڭ يۇرتۇم ئەمەستە!

 

ئىستانبولدا مېھماندارچىلىق

 

بىر كۈنلۈك پائالىيىتىمىز تۈگەپ مېھمانساراي ئالدىغا كەلسەك دوستۇمنىڭ تۇغقىنى بىزنى ساقلاپ تۇرۇپتۇ. ئۇلار بىزنى ئۆيىگە تەكلىپ قىلىپ، ئالاھىدە ئالدىمىزغا چىقىپتىكەنتۇق. ئۇلار مېنىمۇ بىللە بېرىپ كېلىشكە تەكلىپ قىلىپ تۇرىۋالدى. مەن سەل تارتىنىپ تۇراتتىم، يەنە بىر تەرەپتىن ئىچىمدە، تۈركىيەگە كەلگەن تۇرۇقلۇق ئىستانبوللۇقلارنىڭ تۇرىۋاتقان ئۆيلىرىنى كۆرۈپ كەتمىسەم بولماس دەپمۇ ئويلىدىم. مەن دوستۇمنىڭ ۋە ئۇنىڭ تۇغقانلىرىنىڭ زورلىشى، ئۆمىكىمىزدىكىلەرنىڭ سالا قىلىشلىرى بىلەن بىرگە بېرىشقا ماقۇل بولدۇم.

ساھىپخان 45 ياشلارغا كىرىپ قالغان ئوچۇق مىجەزلىك، خۇش چىراي جۇۋان ئىكەن. ۋەتەندىن ئايرىلىپ تۈركىيىگە كەلگىلى 10 يىلدىن ئېشىپتۇ. گۈلباھار ئىسىملىك بۇ جۇۋان دادىسىنىڭ سودا ئىشلىرىدىن قالغان قەرز ئىگىلىرىنى ئىزدەپ تۈركىيەگە بىر قانچە قېتىم كېلىپ – كېتىش جەريانىدا نۇرغۇن جەۋرى – جاپالارنى تارتىپ، ئەڭ ئاخىرىدا تاموژنىدا ئىشلەيدىغان بىر تۈرۈك يىگىتى بىلەن تونۇشۇپ، توي قىلىپ بەختلىك ئۆتۈۋېتىپتۇ. ئېرى بۇرۇنقى ئايالى بىلەن ئاجىرىشىپ كەتكەن بولۇپ، بۇ جۇۋاننى ياقتۇرۇپ قېلىپ توي قىلغانىكەن. بۇ ئايالنىڭ ئىككى قىزى بار بولۇپ. ھازىرقى ئېرى ئۇلارنى ئىنتايىن ياخشى كۆرىدىكەن.

بىز ئۇلار ھەيدەپ كەلگەن «مىرسېدس» ماركىلىق پىكابىغا ئولتۇرۇپ، ماڭغاچ سۆزىمىزنى داۋاملاشتۇردۇق. بۇ ئايالنىڭ ئېرى تاموژنا باشلىقى ئىكەن. پاراڭ داۋامىدا بىز بىلەن بىرگە كەلگەن ساياھەت كوپىراتىپىدا ئىشلەيدىغان ئاتۇشلۇق ھاجى سەمەت گەپ قىستۇرۇپ:

ــ گۈلباھار ئاچامغا لاتارىيە بېلىتىدىن ئامەت چىققاندەكلا كەلگەن ئامەتتە بۇ! دېۋىدى، گۇلباھار قاقاھلاپ كۈلۈپ كەتتى.

ــ راست دەيسىز ئۇكام، ماڭا ھەقىقەتەن لاتارىيە بېلىتىدىن ئامەت چىقتى، ئەڭ خوش بولىدىغىنىم، ئېرىم دىيانەتلىك، ماڭا ئىشىنىدۇ. ئائىلەمنىڭ پۈتۈن ئىقتىسادى مېنىڭ قولۇمدا. بۇرۇنقى خوتۇنىدىن تۇغۇلغان ئوغلىمۇ ئۆيىمىزگە دائىم دېگۈدەك كېلىپ – كېتىپ تۇرىدۇ. ئېرىمنىڭ تۇغقانلىرى بىلەنمۇ چىقىشىپ ئۆتىمەن. ئېرىم قىزلىرىمنى نېمە دەيدۇ دېمەمسىلەر، «گۈلباھار، بۇ قىزلارنى ئاللاھ ماڭا ئىنئام قىلغان ھەم ئاللاھنىڭ بىزگە قىلغان ئەڭ چوڭ ئىلتىپاتى» دەيدۇ.

شۇكرى ئەلھەمدۇلىللا، قىزلىرىمنىڭ چوڭى 20 ياش، كىچىكى 18 ياشقا كىردى. قىزلىرىم مېنىڭ ۋە ئېرىمنىڭ يۈزىنى يورۇق قىلىپ، چوڭى ئىستانبول ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ تىببىي پەنلەر فاكولتېتىدا، كىچىكى دورىگەرلىك كەسپىدە ئوقىۋاتىدۇ.

گۈلباھارنىڭ بەختىيار كۈلكىسى، مەمنۇنلۇققا چۆمۈلگەن سۆزلىرى بىزنى ھاياجانغا سالدى.

بىز ئۇزاق ماڭمايلا ئايرۇپورتقا يېقىن بولغان، «ئاتاكەنت» يېڭى رايونىدىكى ئاۋروپا مەھەللىسىگە كەلدۇق. ئىگىز – ئىگىز قەد كۆتۈرۈپ تۇرغان بۇ رايون يىراقتىنلا ياپ – يېشىل چىملىق، مەرمەر تاشلىق يوللار، سۇ ئۈزۈش كۆللىرى، ھەر خىل شەكىلدىكى چېنىقىش ئەسلىھەلىرى بىلەن كۆزگە ئالاھىدە چېلىقىپ تۇرىدىكەن. بۇ يەردە تۇرىدىغان كىشىلەرنىڭ گۈزەللىك قارشى، تۇرمۇش ئۇسۇلى، تەپەككۇرى بىزگە زادىلا ئوخشىمايدىكەن. كۈن نۇرىنىڭ ئۆيلەرگە تولۇق چۈشۈشىنى كۆزدە تۇتۇپ، بىنا ئارلىقلىرىنى كەڭ ھەم يىراق، ئازادە قويىدىكەن. ھەر بىر بىنانىڭ ئالدى ياكى يان تەرىپىگە، ئۈستى يېپىق ئاپتوموبىل قويۇش مەيدانلىرى ياسالغان بولۇپ، ناۋادا سىز ئۆي سېتىۋالماقچى بولسىڭىز بۇ ئاپتوموبىل توختىتىش ئورۇنلىرىنى سىزگە سوۋغات سۈپىتىدە بېرىدىكەن. بىنالارنىڭ ئارقىسى ياكى ئالدى تەرەپكە چوڭلار ۋە بالىلار ئۈچۈن سۇ ئۈزۈش كۆللىرىمۇ ياسالغانكەن. ئومۇمەن ئېيتقاندا ئۇلار زېمىندىن تولۇق پايدىلىنىدىغان بولۇپ، ئالقانچىلىك يەرنىمۇ ئىسراپ قىلماي، ئاھالىلەرنىڭ پايدىلىنىشى، قولايلىقى ئۈچۈن خىزمەت قىلدۇرىدىكەن. بىزدە زېمىن دېگەن كەڭ، كۆپ قەۋەتلىك بىنالار خۇددى ئورمان تىكىلگەندەك ئارلىقى ئىنتايىن يېقىن، ھەتتا بەزى بىنالار بىر – بىرىنىڭ دېرىزىلىرىنى كۈن نۇرىدىن توسىۋالىدۇ. يول – يوللاردىكى «بۇ يەرگە ئاپتوموبىل توختاتسىڭىز جەرىمانە قويۇلىدۇ، ئۇ يەرگە توختاتسىڭىز نومۇرىڭىز يىرتىلىدۇ» دېگەندەك ئاگاھلاندۇرۇش تاختىلىرىدىكى ئۈندەش بەلگىلىرى سىزنى جىددىيلەشتۈرۈپ قويىدۇ.

گۈلباھار بىزنى بىر بىنانىڭ 9 – قەۋەتىگە باشلاپ چىقتى. لېفىتتىن چىقىپ كەڭلىكى 2 -3 مېتىر ، ئۇزۇنلىقى 10 نېچچە مېتىر كېلىدىغان ئۇزۇن كارىدورغا قارايدىغان بولساق، كارىدور يورۇق ھەم ئازادە بولۇپ، زال ئىچىدە كىچىككىنە بىرەر تال سەرەڭگە چاغلىق ئەخلەتنىمۇ كۆرەلمەيدىكەنسىز. زالغا ئىككى لېفىت ئورنىتىلغانىكەن. لېفىتنىڭ بىرى مەخسۇس مېيىپلەر ۋە جىددىي ئەھۋاللارغا ئاتاپ ئورنىتىلغانكەن. ئۆيگە كىرگىنىڭىزدە كەڭلىكى بىر يېرىم مېتىر كىلىدىغان ئۇزۇنچاق زال بولۇپ، سول تەرەپتە ئاشخانا. ئاشخانىدا ئىگىز ھەم چوڭ قوش ئىشىكلىك توڭلاتقۇ، تۆت كۆزلۈك گاز ئوچاق، دوخۇپكا، كۈن نۇرى چۈشۈپ تۇرىدىغان ئازادە بالكونلار… زالدىن مېڭىپ سول تەرەپكە قارىسىڭىز، توت چاسا ئاددىي – ساددا بېزەلگەن مېھمانخانا ئۆيى بار ئىكەن. ئۆيدىكى تاملار ئاساسەن ئىشكاپلار بىلەن بېزەلگەن بولۇپ، جىمى ئۆي – بىسات، كىيىم – كېچەكلەر پۈتۈنلەي ئىشكاپلارغا سەرەمجانلاشتۇرۇلغاندىكىن ئۆيلەر رەتلىك ھەم پاكىز كۆرىنىدىكەن. زالدىن ئۇدۇلغا قاراپ ماڭسىڭىز 12 – 10 كۋادىرات مېتىر كېلىدىغان ياتاق ئۆيلەر بار ئىكەن. ئاشخانا، مېھمانخانا، ياتاقخانىلارنىڭ دېرىزىلىرى بىردەك بىنا ئارقىسىدىكى چوڭ –كىچىك كۆللەرگە قارايدىكەن. مەن يامغۇر بولسىمۇ تۈن قاراڭغۇسىدا كۆزۈمنى ئۈزمەي، ئاشخانا دېرىزىسىدىن كۆلدىكى فونتانلارغا قاراپ تاماشا قىلدىم.

ئۇزاق ئۆتمەي گۈلباھار بىر چىنىدىن ئاتۇش ئۈگرىسى كەلتۈردى. ھەم بىزنى دەپ ئالاھىدە دوخۇپكا سامسىسىمۇ پىشۇرۇپتۇ.بىز تاماقنى مەززە بىلەن يىدۇق.

ئادەم ھاياتىنى قايسى تەرىققىدە ئۆتكۈزىمەن دېسە شۇنداق ئۆتكۈزىدىكەن. بىزدەك كىچىك ھەم تارچۇق ئۆيلەردىمۇ ئۆتۈۋەرگىلى بولىدىكەن. تۈركىيىلكلەرگە نىسبەتەن ئېيتقاندا، يېڭى ئاھالە ئولتۇراق رايونلىرىدىن ئۆي سېتىۋالىدىغانلار ھەم 2 – 3 تىن داڭلىق ماركىلىق پىكاپلىرى بارلار ئاساسەن ئوتتۇرا ھال سەۋىيىدىكى ئائىلىلىكلەر تىپىگە كىرىدىكەن.

تۈركىيە ۋاقتى كېچە سائەت 10 دىن دىن ئاشقاندا گۈلباھار بىزنى ئەتىكى ساياھىتىمىزگە تەسىر يەتكۈزمەسلىك ئۈچۈن مېھمانخانىمىزغا ئاپىرىپ قويدى ھەمدە ساياھەت ئاخىرلىشىپ ئىستانبولغا قايتىپ كەلگەندە بىزنى چوقۇم ئىستانبول سودا-  سارايلىرىنى ئايلاندۇرۇپ كېلىشكە ۋەدە بەردى.

 

ئەنقەرىگە سەپەر

ئەنقەرە ـــ تۈركىيە جۇمھىرىيىتىنىڭ پەيتەختى بولۇپ، 1 – دۇنيا ئۇرۇشىدىن ئىلگىرى يەنى شەرقىي رىم ئىپىرىيسى دەۋرىدە بىر كىچىك يېزا ئىدى. سۇلتانىلىق ھۆكۈم سۈرگەن دەۋرلەردىمۇ راۋاجلانمىغان. 1 – دۇنيا ئۇرۇشى پارتىلغاندىن كېيىن، بولۇپمۇ تۈرك ئاتىسى مۇستاپا كامال باشچىلىغىدىكى ئىنقىلاب ئوتى تۇتاشقاندىن باشلاپ، راۋاجلىنىشقا باشلىغان.

بىز ئىستانبولدىن چىقىۋاتقان چېغىمىزدا يەتەكچىمىز ئايدىن ئەپەندى چۈشەندۈرۈشنى باشلىۋەتتى.

بىزنىڭ بۇ قېتىمقى سەپىرىمىز 2500 كىلومېتىرغا سوزىلىدۇ. ھازىر بىز ئىستانبولدىن چىقىپ كېتىش ئالدىدا تۇرىۋاتىمىز. بىز كۆرىۋاتقان ئاۋۇ سېپىللار مۇكەممەل ساقلانغان تاغ ئىزنالىرى بولۇپ، بۇ يەرنى ھەقىقىي ئىستانبول دېيىشكە بولىدۇ. نەچچە ئەسىردىن بۇيان سانسىزلىغان ئۇرۇشلارنى ئۆز بېشىدىن ئۆتكۈزگەن بۇ سېپىللار تارىخنىڭ گۇۋاھچىسى، 1453 – يىللىرى قېزىلغان ئۇزۇنلىقى 21 مېتىر، چوڭقۇرلىقى 18 مېتىر، كەڭلىكى ئىككى مېتىر كېلىدىغان خەندەكلەرمۇ ھازىرغىچە ساقلانماقتا. سېپىل بويلاپ خىلىچ قولتۇقى تەرەپكە قاراپ يۈرۈپ كەتتۇق. تۈركىيىدە ھەر قەدەمدە دېگۈدەك ئۇچراپ تۇرىدىغان ھەيۋەتلىك، گۈمبەزلىك مەسجىدلەر بولۇپ، بۇلارنىڭ 700 دىن كۆپىرەكى 1 – دۇنيا ئۇرۇشىدىن ئىلگىرى ياسالغان. بۈگۈنكى كۈنلەردە يېڭىدىن سېلىنىۋاتقان مەسجىدلەرنىڭ سانى بىزگە نەمالۇم – دەپ تونۇشتۇرۇپ ئۆتتى.

ئالدىمىزدا كۆرۈنۈپ تۇرغان ئاسما كۆۋرۈك، دېڭىزنىڭ ئىككى قىرغىقىنى تۇتاشتۇرۇپ تۇرىدىغان كۆۋرۈك بولۇپ، 1973 – يىلى فىرانسىيىلىكلەر تەرىپىدىن ياسالغان بۇ كۆۋرۈك 1453 – يىلى رىم ئىمپىرىيىسى ۋە ئىستانبولنى بويسۇندۇرغان فاتىخ سۇلتان مۇھەممەد نامى بىلەن ئاتالغان. سۇلتان مۇھەممەد دۇنيادا ئۆزىنى تەڭداشسىز كۈچلۈك ھەم قۇدرەتلىك ھېسابلايدىغان رىم ئەسكەرلىرىنىڭ «پۈتكۈل دۇنيادىكى تۈركلەر يوقالسۇن، دىنسىزلارنى قىرىپ تاشلايلى، كاتولىك دىندىن باشقا دىنلار يوقالسۇن!» دەپ ھەيۋە بىلەن باشلىغان بىر قانچە قېتىملىق ئۇرۇشلىرىغا ئەجەللىك زەربە بېرىپ، ئۇلارنى يەر بىلەن يەكسان قىلىپ، ئىستانبولنى قولغا ئېلىپ بۈيۈك ئوسمانلى ئىمپىرىيىسىنى قۇرغانىدى.

ئىككىنچى ئاسما كۆۋرۈكنى 1988 – يىلى ياپونىيىلىكلەر ياسىغان، ئۈچىنچى ئاسما كۆۋرۈك ياسىلىش ئالدىدا تۇرېۋېتىپتۇ. مانا بىز ھازىر ياۋروپا قىتئەسىدىن ئاسىيا قىتئەسىگە ئۆتتۇق.

بىز ئەزەلدىن چوڭ قۇرۇقلۇقتىكى دېڭىز – ئوكيانلاردىن يىراق زېمىندا ياشاپ كەلگەنلىمىز ئۈچۈن بۇنداق قىتئەلەر ئارىسىدا يۈرمەك تولىمۇ چوڭ ئىش ھېسابلىناتتى. شۇڭا، كۆز ئالدىمدا چېكى يوق دېڭىز تۇرغاچقىمىكىن كۆزنى يۇمۇپ – ئاچقۇچىلا ئىككى قىتئەدە تاماشا قىلغىنىمدىن  ئىنتايىن  ھاياجانلاندىم.

تۈركىيىنىڭ ھازىرقى دۆلەت ئورگانلىرى جايلاشقان پايتەخت ئەنقەرە بىلەن ئىستانبول ئارىسغا ساكارىيا، دورجە، بولو ۋىلايەتلىرىدىن ئىبارەت ئۈچ ۋىلايەت جايلاشقان. تۈركىيە جۇمھۇرىيىتىدە 81 بىر ۋىلايەت بار ئىكەن. لېكىن بۇ ۋىلايەتلەر ۋەتىنىمىز شىنجاڭدىكى ۋىلايەتلەرنىڭ يەر كۆلىمىدىن خېلىلا كىچىك بولىدىكەن. يول بويلىرىدىكى ئېتىزلىقلار، ئاپلىسېن ئورمانلىقلىرى، تاغ – ئېدىرلاردا ئۆستۈرۈلگەن زەيتۇنلار، ئۈزۈمزارلىق، ئانار ھەم ئەنجۈرلىكلەر پۈتكۈل زېمىننى قاپلاپ كەتكەندەك چەكسىز كۆرۈنەتتى. يول ياقىلىرى، تاغ ئېتەكلىرىگە سېلىنغان ئۆيلەر ئاپئاق ئاقلانغان بولۇپ، ئۆگزىلىرى تامامەن قىزىل كاھىشتىن ياسالغانىكەن. مەن يول بويى ئىككى چەتكە قاراپ – قاراپ تويمايتتىم. ئۆز دىيارىمدا ئۇزۇندىن – ئۇزۇنغا سوزۇلغان يوللار كۆز ئالدىمغا بىر –بىرلەپ كېلىشكە باشلىدى. يول بويىدىكى تاشلاندۇق ئۆيلەر، ئىسلىشىپ كەتكەن ئاشپۇزۇللار، ھېلىلا ئۆرۈلۈپ كەتكۈدەك بولوپ قالغان قىڭغىر – قىيسىق قوتانلار، قىغ دۆۋىلىرى ۋە ياۋا ئوت – چۆپلەر… … ئەجىبا بىز بۇ يەردە ئۇنداق ئۆيلەرنى زادىلا ئۇچراتمىدۇق. ئەتراپقا توختىماي نەزەر سېلىۋاتىمەن. ئىنساننىڭ ھۇزۇرلىنىشمۇ ھەر خىل بولىدىكىن، مەن يول بويىدىكى ھەممىلا نەرسىگە قىزىقىپ، ھۇزۇر ئېلىپ كېتىۋاتاتتىم. مۇشۇ تاپتا قەلەملىرىم ئۆزۈمگە بويسۇنماي، كۆرگەنلىرىمنى تەسۋىرلەشكە تولۇمۇ ئاجىزلىق قىلۋاتىمەن. شۇنداقتىمۇ تىرىشىپ – تىرمىشىپ خاتىرە قالدۇرۇشنى داۋاملاشتۇردۇم.

يېتەكچىمىز ئايدىن ئەپەندى ئۇزۇن سەپەرنىڭ جىمجىتلىقىنى بۇزۇپ:

ــ بۈگۈن مېنىڭ ھەر قايسىڭلار بىلەن سەپەرگە چىققانلىقىمنىڭ 3 – كۈنى، ئۆز ئارا تونۇشۇۋالغان بولساق، قانداق دەيسىلەر؟ – دېدى.

ھەممىمىز بىردەك قوشۇلدۇق. دوستۇم ئىككىمىز يېتەكچىنىڭ ئارقىسىدىلا ئولتۇرغاچقا نۆۋەت باشتا ماڭا كەلدى. مەن سەل جىددىيلىشىپ ئۆزۈمنى بىر قۇر تونۇشتۇرۇپ ئۆتتۈم. ئۆمەك ئەزالىرىمىزمۇ كەينى –كەينىدىن ئۆزلىرىنى تونۇشتۇرۇپ ئۆتتى. ساياھەت ئۆمىكىمىز ئىچىدە دوستۇم ئىككىمىز باشقىلارغا قارىغاندا ياشتا چوڭ ئىكەنمىز. ئارىمىزدا تىجارەتچى، بانكا خادىمى، دۆلەت مەمۇرلىرى، ئىنژىنېر، ئادەتتىكى خىزمەتچى خادىملار، شېرىن ئاي ئۆتكۈزۈشكە چىققان قىز –يىگىتلەر بولۇپ، ئۆمەك باشلىقى، يېتەكچى، شوپۇر بولۇپ 15 نەپەر ئادەم بار ئىدۇق.

ئۈرۈمچىدىن  ساياھەتكە چىققان 65 ياشلار چامىسىدىكى ھاجى خېنىم ئاق پىششماق، غۇنچە بوي، سۆزمەن، خۇشخۇي، ھەر بىر ئېغىز سۆزىدە ماقال – تەمسىللەر تەييار تۇرىدىغان قىزىقچى ئايال بولۇپ، ھەممىمىز بىلەن تېزلا چىقىشىپ كەتتى. ھاجى خېنىمنىڭ يېنىدا بىر قىزى بولۇپ، ئۇ چوكانمۇ ئوچۇق مېجەزلىك، زىلۋا بويلۇق بولۇپ، بانكىدا خىزمەت قىلىدىكەن. بۇ قىز ھە دېسىلا ئانىسىنىڭ ساددا ھەم كۆڭۈلچەكلىكى سەۋەبىدىن ئەنسىرەپ، باشقىلارغا ئوڭايلا ئالدىنىپ قالماسلىقىنى پات – پات  ئەسكەرتىپ قىزىقچىلىق قىلاتتى.

69 ــ  68 ياشلاردىكى يەنە بىر ئايال بولسا كېلىنى بىلەن غۇلجىدىن ساياھەتكە چىققان بولۇپ، بويلىرى ئىگىز، بۇغداي ئۆڭ، سەل – پەل سېمىزىرەك ئەمما ئۇششاق سۆزلۈكىرەك ئىكەن. كېلىنىمۇ 40 – 38 ياشلادىكى زىلۋا بويلۇق چىرايلىققىنە جۇۋان بولۇپ، ئانىسىغا ئوخشاشلا يول بويى نېمىدىندۇر غۇدۇراپ نارازى بولۇپلا يۈرەتتى. ھەممىمىزگە مەلۇم بولغىنىدەك ئىلى خەلقى چاي خۇمار خەلق، بولۇپمۇ ئۇلارنىڭ كۈندىلىك تۇرمىشىدا ئەتكەن چاي كەم بولسا بولمايدىغان ئىستېمال ئادىتىگە ئايلانغان. غۇلجىلىقلارنىڭ بىر كۈن ئەتكەن چاي ئىچمىسە بېشى ئاغرىپ،  كەيپىياتى ناچارلىشىدىغان ئەھۋاللارنى بىزمۇ كۆپ ئاڭلىغانىدۇق. شۇڭا بىزمۇ ئۇلارنىڭ بۇنداق غۇدۇراشلىرىغا سەپەرنىڭ يېمەك – ئىچمەكلىرى بىۋاسىتە سەۋەپ بولغاندۇ دەپ چۈشەندۇق.

ئارىمىزدا قارامايدىن چىققان 59 -58 ياشلار چامىسىدىكى رەئوپ ئىسىملىك بويتاق بىرىمۇ بار ئىدى، ئۇ ئادەم ناھايىتى كەم سۆز، سىلىق – سىپايە، ئېھتىياتچان بولۇپ، رەتلىك كىيىنىپ، ئاقارغان چاچلىرىنى كەينىگە تاراپ يۈرۈيدىكەن. ساياھەت جەريانىدا بۇ كىشى دوستۇم ئىككىمىزنى بىر قانچە قېتىم رەسىمگىمۇ تارتىپ قويدى.

ئۆمەك ئەزالىرىمىز ئىچىدە ئالاھىدە كۆزگە چېلىقىپ تۇرىدىغان قەشقەردىن چىققان 50 ياشلارنىڭ قارىسىنى ئالغان ئىككى نەپەر ھاجىم بولۇپ، بىرىنىڭ ئىسىمى مۇھەممەد تۇرسۇن ھاجىم ئىكەن. ئۇ ئادەم  پاكىز كىيىنىپ يۈرىدىغان، بەستى ئىگىز، قاڭشارلىق، ئاقيۈزلۈك، گەپ-سۆزى جايىدا، تىجارەت قىلىپ باي بولغان، مەككە –مەدىنىلەرگە بېرىپ ھەج –تاۋاپ قىلىپ كەلگەن، ھازىر  قەشقەردە تىجارەت قىلىدىغان كىشى ئىكەن، يەنە بىرىنىڭ ئىسىمى ئابدۇلئەزىز ھاجىم بولۇپ، ئوتتۇرا بوي، يۈزلىرى ياپىلاقىراق، كۆزلىرى پولتىيىپ چىققان، تىجارەت قىلىپ بارمىغان يېرى، قىلمىغان سودىسى قالمىغان، باداڭ قورساقلىق كىشى ئىكەن، ھازىر قول ئىلكىدە 40 -45 ئادەم ئىشلەيدىغان مۇقىم شىركىتى بار ئىكەن. مەن بۇ ھاجىمنىڭ تومپىيىپ چىققان قورساقلىرىغا قاراپ، قورساققا بەكمۇ ئامراقلىقىنى ھېس قىلدىم. لېكىن بۇ ئادەمنىڭ تۇرقىدىن مۇلايىم، چىقىشقاق، تىرىشچانلىقى كۆرۈنۈپ تۇرىدىكەن.

ئۆزىمىزنى تونۇشتۇرۇش داۋامىدا بەزىلەر نەچچە كۈن ئېغىزغا چىققۇدەك بىر لوقما گۆش يېيەلمىگەنلىكى توغرىسىدا گۆش دەۋاسى قىلسا، يەنە بەزىلىرى چايغا قانماي بېشى ئاغرىۋاتقانلىق توغرىسىدا كوتۇلداشقا باشلىدى. دېمىسىمۇ بىز گۆشتىن ئايرىلساق ياشىيالمايدىغان ئىنسانلاركەنمىز دەپ ئويلىدىم ئىچىمدە.

شۇنداق قىلىپ بىر –بىرىمىزنى ئۆز –ئارا تونۇشتۇرۇشمۇ ئاياقلاشتى، بىر نەچچە سەپەرداشلىرىمىز مېنى ئاخىرىدا سۆز قىلىپ بېرىشقا تەكلىپ قىلدى.

مەن ئۇلارنىڭ تەلىپى بويىچە سۆزلەشكە باشلىدىم:

ــ ھۆرمەتلىك قېرىنداشلار، مەن سىلەرگە نېمە توغۇرلۇق سۆزلەپ بەرسەم بولار؟ – دەپ سوئال نەزىرى بىلەن كۆپچىلىككە قارىدىم. كۆپچىلىك مېنىڭ نېمىلا توغۇرلۇق سۆزلىسەم بولىدىغانلىقىنى ئېيتتى. دېمىسىمۇ تېخى تونۇشقىلى ئۈچ كۈن بولغان سەپەرداشلارغا نېمە توغۇرلۇق سۆزلىشىمنى ئويلاپ قالدىم. شۇنداقتىمۇ ئۆزۈمنى سەل رۇسلىۋېلىپ سۆزۈمنى باشلىدىم:

ــ مېنىڭ چەتئەل تۇپرىقىغا تۇنجى قېتىم قەدەم قويۇشۇم. چەت ئەل توغرىسىدا بىلىدىغانلىرىم كۆپ ئەمەس. سەپەرداشلىرىم، قېرىنداشلىرىم، بالىلىرىم! سىلەر بىلەن ھەمسەپەر بولغۇنىمدىن ئىنتايىن خوشالمەن. مەن سىلەرگە ئۆزۈم ئوقىغان كىتابلار، تۈركىيە ھەققىدە كۆرگەن ماتېرىياللىرىمدىن بىلگەنلىرىمنى ھەم ھېس قىلغانلىرىمنى قىسقىچە سۆزلەپ بېرەي. تۈركىيەدە ياۋروپا ئەللىرىنىڭ تەسىرى كۈچلۈك. نۇرغۇن جەھەتلەردە بىز بىلەن پەرقلىنىدۇ. گەرچە بىز ئەدەب – قائىيدە، يۈرۈش – تۇرۇش جەھەتتە قەدىمىي ھەم مەدەنىيەتلىك، قائىيدە – يوسۇنلۇق مىللەت ھېسابلانساقمۇ، ئەمما بىزدە ئەسىرلەرنىڭ ئۆتىشى بىلەن مەدەنىيەتتە ئاز –تولا چېكىنىشلەر بولغان، بىز بۇنى توغرا چۈشىنىشىمىز كېرەك.

بۈگۈن بىز جۇغراپىيىلىك ئورنى، دۆلەت تۈزىمى، تارىخي ئارقا كۆرۈنىشى بىز تۇرىۋاتقان ۋەتەنگە تۈپتىن ئوخشىمايدىغان بىر تۇپراققا كەلدۇق. بىز گەرچە ئۆز خىراجىتىمىز بىلەن بۇ قېتىمقى ساياھەتكە چىققان بولساقمۇ، ئالدى بىلەن مىللىتىمىزگە، ئاندىن ۋەتىنىمىزگە ۋەكىل بولۇش سۈپىتىدە كەلدۇق. بىز بۇ زېمىندا قانداق تەسىراتلارنى قالدۇرۇشىمىز كېرەك؟

بىزنىڭ ھەر بىر ئېغىز سۆزىمىز، ھەرىكىتىمىز ئۆزىمىزگىلا ئەمەس بەلكى ۋەتەنگە، مىللىتىمىزگە ۋەكىللىك قىلىدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن ھەممىمىز گەپ – سۆز، ئىش –ھەرىكەتتە ئەدەبلىك، مەدەنىي بولساق دېگەن ئۈمىدتىمەن.

بۇ يەردىكى كىشىلەرنىڭ ئۆرپ – ئادىتى بويىچە ئالغاندا، ئاشخانا، مەسجىد، ساياھەت نۇقتىلىرى قاتارلىق ئاممىۋىي سورۇنلاردا يۇقۇرى ئاۋازدا سۆزلەش، كۈلۈش، ئەدەبسىزلىك ھەم مەدەنىيەتسىزلىك قىلمىش ھېسابلىنىدىكەن. تارىخي يازمىلاردا خاتىرىلىنىشىچە «ئۇيغۇر مىللىتى ئىنسانىيەت مەدەنىيىتىنىڭ بۆشۈكى» دەپ يېزىلغانىكەن. ھەتتا ھازىرمۇ تۈركىيەنىڭ مەدەنىي – مائارىپ ساھەلىرىدە «ئۇيغۇر» ئاتالغۇسىنى «مەدەنىيەت» ئاتالغۇسى ئورنىدا قوللىنىپ كەلمەكتە. شۇنىڭ ئۈچۈن كۆپچىلىكنى ئاممىۋىي سورۇنلارغا بارغاندا، ئەخلاقلىق – مەدەنىي بولۇشقا دېققەت قىلساق دېمەكچىمەن.

يەنە بىر ئەسكەرتىدىغىنىم، بىز بۇ يەرگە پەقەت 12 كۈنلۈك ساياھەت ئۈچۈن كەلدۇق. بۇ يەردىكى تائاملارنىڭ تۈرلىرى كۆپ بولسىمۇ، كۈندىلىك تاماقلىرىمىزدا ئانچە – مۇنچە توخۇ ۋە بېلىق گۆشىدىن باشقا گۆشلەر يوق دېيەرلىك بولاۋاتىدۇ. قېنىپ –قېنىپ ئىچىدىغان قاراچاي، ئەتكەن چايلارمۇ يوق دېيەرلىك. بۇگۈن ئەنقەرەدە بولساق ئەتە كونيادا، ئۆگۈنى يەنە بىر شەھەردە قونىدىغان گەپ. ئۇنداقتا غۇدىرىساق ئىش پۈتەمدۇ؟ مېنىڭچە بۇنداق ئوزۇقلىنىش ئەلۋەتتە ئىلمىي ئاساسقا ئىگە. ئەسلى بىز بۇ قېتىم بىزنى ساياھەت قىلدۇرغان شىركەتكە رەھمىتىمىزنى ئېيتساق توغرا بولىدۇ. چۈنكى، ئۇلار سىز ۋە بىزنى 12 كۈن بولسىمۇ يەڭگىل، ئوزۇقلۇق قىممىتى يۇقىرى يېمەكلىكلەر بىلەن ئورۇقلىنىش پۇرسىتىگە ئىگە قىلدى ئەمەسمۇ؟

بىز يىلدا 30 كۈن  روزا تۇتىمىزغۇ؟ روزى تۇتۇشنىڭ ئىلمىي ئاساسى يوقمۇ؟ ئەلۋەتتە ئىسلام دىنى يوسۇنى جەھەتتە ياكى پەننىي جەھەتلەردە بولسۇن، روزا تۇتۇشنى ئىلمىي ئاساسقا ئىگە دېيىشكە بولىدۇ. دېمەكچىمەنكى 10 نەچچە كۈنلۈك ساياھەت دېگەن كۆزنى يۇمۇپ – ئاچقىچە ئۆتۈپ كېتىدۇ. ئەڭ مۇھىمى بىزدىكى مۇشۇ 10 نەچچە كۈنلۈك ساياھەت داۋامىدا دائىم گۆش ھەزىم قىلىشتەك ئېغىر يۈكنى زېممىسىگە ئالغان ئاشقازان – ئۈچەيلىرىمىز «ھۆرلۈككە» چىقىپ قالىدۇ ئەمەسمۇ؟ بۇ پۇرسەنتنى غەنىيمەت بىلەيلى! يەنە نەچچە كۈندىن كېيىن ۋەتەنگە قايتساق پولۇ، پېتىرمانتا، كاۋاپ، لەغمەن، چۆچۈرىلەر ئالدىمىزغا دوقمۇش – دوقمۇشتىن چىقىپ، مېزىلىك پۇرىقى بىلەن بىزنى قارشى ئالىدۇ ئەمەسمۇ؟

بۇ گەپلەرنى ئاڭلاپ ھەممەيلەن باشلىرىنى لىڭشىتىپ قاقاھلاپ كۈلۈشتى…

ئەڭ ئاخىرىدا تەكىتلەيدىغىنىم، ھەر قانداق بىر مىللەت ئۆزىنى –ئۆزى چۈشۈنىشى، ئۆز تارىخنى، يىلتىزىدىن بىلىشى كېرەك. بىز كۆرۈۋاتقان تارىخىي خاتىرىلەردە تۈركىي تىلىدا سۆزلىشىدىغان تۈركىي مىللەتلىرىنىڭ تارىخ ئىزنالىرى يوق ئەمەس. تۈركلەر بىز ئۇيغۇرلارنى نېمە ئۈچۈن «ئاتا تۈرك» دېيىشىدۇ؟ «ۋاي، بىزنى چوڭ كۆرۈدىكەن» دەپلا قويغىنىمىزدىن كۆرە ساياھەت نۇقتىلىرىنىڭ چۈشەندۈرۈلىشىنى كۆڭۈل قويۇپ ئاڭلاپ، بۇ گەپنىڭ تېگى – تەكتىنى بىلۋالساق يامىنى يوققۇ؟ ئەلۋەتتە ھەممىمىز ساياھەتكە چىققانكەنمىز بىرەر بىلىمگە ئىگە بولىشىمىز، باشقا ئەللەردە ياشاۋاتقان تۈركلەرنىڭ تازىلىق، يېمەك – ئىچمەك، يۈرۈش – تۇرۇش جەھەتتىكى ئارتۇقچىلىقىنى، ياخشى ئادەتلىرىنى ۋەتىنىمىزگە، يۇرتىمىزغا، مىللىتىمىزگە سوۋغات سۈپىتىدە ئالغاچ كېتىشىمىز كېرەك دەپ ئويلايمەن. بولۇپمۇ ئارىمىزدىكى ئالىي بىلىم يۇرتلىرىدا تەلىم ئالغان ياش ئەۋلادلارغا بۇ تەكلىپنى بېرىمەن. ئەسلىدە كونىلارنىڭ سۆزى بويىچە ئېيتساق ھەر بىر كىشى ئۆزىنىڭ يەتتە ئاتىسىنى بىلىشى، ئۆز ئەۋلادلىرىغا يېزىپ قالدۇرۇشى كېرەك دېيىلىدىكەن. ھازىر بىزدىكى كىشىلەر ئەڭ كۆپ بولغاندا تۆت ئاتىسىنى دەپ بېرەلەيدۇ. ياشلار بىزدىن كۆپ ئوقىغان، كەلگۈسى ئەۋلادلارغا بىرەر خاتىرە قالدۇرۇش مەسىلىسىنى ئويلىشىپ كۆرسەڭلار دەيمەن.

ئاخىرىدا سەپەرداشلىرىمنىڭ ساياھىتىنىڭ كۆڭۈللۈك، تېنىنىڭ سالامەت، خاتىرجەم بولىشىنى چىن دىلىمدىن ئۈمىد قىلىمەن، رەھمەت سىلەرگە!

ھەر كۈنى ناشتىغا چىققان چېغىمىزدا، دوستۇم ئىككىمىزدىن ھەممە كىشى بولۇپمۇ ھېلىقى ئىككى ھاجىم ئالاھىدە ھال –ئەھۋال سوراپ تۇرىشىدىغان، ئاپتۇبۇسقا چىققاندا، چۈشكەندە چامادانلىرىمىزنى كۆتۈرۈپ ياردەملىشىدىغان بولدى. ھەر قانداق بىر ئەقىل ئىگىسىدە بىرەر كىچىككىنە ياردەملەردە مىننەتدارلىق تۇيغۇسى بولماي قالمايدىكەن. شوپۇرىمىز تۈرك يىگىتى تەيپۇل بىزگە ئالاھىدە غەمخورلۇق قىلىپ، چامادان، سومكىلىرىمىزنى كۆتۈرۈپ ئاپتوبۇسقا ئەپچىقىپ بېرىپلا قالماي، ئاپتوبۇسقا چىقىپ – چۈشكەن چاغلىرىمىزدا بىزنى يۆلەپ، قوللىرىمىزنى تارتىپ قويىدىغان، «گۇنايدىن»، «ناسلسن» سۆزلىرىنى ئاغزىدىن چۈشۈرمەيدىغان بولدى. ئارىمىزدىكى ياش قىز – يىگىتلەرمۇ خاتىرە دەپتەرلىرىنى چىقىرىپ، ساياھەت داۋامىدا كۆرگەن مۇھىم –مۇھىم جاي ناملىرى، موزىيلاردىن كۆرگەن – ئاڭلىغانلىرىنى سوراپ  يۈرۈپ خاتىرىلەيدىغان بولدى. مانا بۇ ــ ئۆز يىلتىزىنى، تارىخىنى بىلىشكە ئىنتىلگەنلىكنىڭ ئالامىتى!

ئۆمىكىمىزدىكى ئۈرۈمچىدىن شېرىنئاي ئۆتكۈزۈشكە چىققان ئىبراھىمجان بىلەن مەرھابا ھاياتىدىكى ھەقىقىي يېڭى باشلىنىشقا قەدەم قويۇپتۇ. مانا بۇ زاماننىڭ تەرەققىياتىنى، يەنى مىللىتىمىزنىڭ ساياھەت ئېڭىدا يېپيېڭى بىر ئۆزگۈرۈش پەيدا بولغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ. بىزنىڭ ياش ۋاقىتلىرىمىزدا چەت ئەللەرگە چىقىپ شېرىنئاي ئۆتكۈزۈش دېگەن ئاتالغۇنى تۇرمۇشىمىزدىن تېپىش ئۇياقتا تۇرسۇن، ھەتتا چۈشۈمىزدىمۇ كۆرمەيتتۇق. قاتناشنىڭ قولايسىزلىقىدىن تۇغقان يوقلاشقىمۇ چارىسىز قالاتتۇق. تويلارنى بەزىدە ۋېلىسپىتلىك كۆچۈرسەك، بەزىدە داپ، دۇتتارلارنى چېلىپ قىزلارنى پىيادە كۆچۈرەتتۇق. بۇ بىر جۈپلەرگە قاراپ ھەممىمىز زوقلاندۇق. ئۇلارنىڭ شېرىن ئايلىرى كىشىنىڭ ھەۋىسىنى كەلتۈرگۈدەك شېرىن ئۆتمەكتە ئىدى. يىگىتمۇ ئېغىر – بېسىق، ئوچۇق چىراي، نامازخان بالا بولۇپ، ئۈرۈمچى سايباغ رايونلۇق دىنىي ئىشلار ئىدارىسىدە خىزمەت قىلىدىكەن. يېڭى كېلىنچەك مەرھابامۇ ئالىي مەلۇماتلىق بولۇپ، دۆلەت مەمۇرى ئىكەن. ساياھەت داۋامىدا بۇ بىر جۈپلەر ئۈن –تۈنسىز مېڭىشاتتى. ئۇلار بىر – بىرىنىڭ كۆزلىرىگە قاراپلا مۇددىئالىرىنى بىلىۋالامدىكىن، ئىشقىلىپ ھەر قانداق ئىشلاردا ئاۋاز چىقىرىپ سۆزلەشكىنىنى ئاڭلىمايتتۇق. ئىنتايىن كەم سۆز، ئىشلىرى جايىدا، داۋراڭ سالمايلا يۈرىشىدىكەن. ساياھىتىمىزنىڭ ئاخىرقى كۈنلىرى يېقىنلاشقانسېرى ھەممىمىز ئۇرۇق – تۇغقانلاردەك بولۇشۇپ كەتتۇق. شېرىنئاي ئۆتكۈزۈشكە كەلگەن كېلىنچەكنىڭ ساياھەت داۋامىدا سېزىكى تۇتۇپ قېلىپ، ئاچچىق –چۈچۈك سۇيۇقئاش ئىچكۈسى كېلىپ قاپتۇ. دوستۇم ئىككىمىز «سېزىك» سۆزىنى ئاڭلاپ، قارامايدىن كەلگەن رەئوپ ئەپەندىنىڭ ئېلىۋالغان تەييار چۆپلىرىنى سوراپ كېلىنچەككە بەردۇق. چۈنكى «سېزىككە زۆرۈر بولسا ئۆز ئېتىنى كېسىپ بەرسىمۇ بولىدۇ» دېگەن گەپ بار ئەمەسمۇ؟!… مەرھابامۇ بۇ ئىشلاردىن قەۋەتلا خوش بولۇپ كەتتى.

يۇقۇرىدا ئاتاپ ئۆتكەن ئىككى ھاجىم تونۇشۇپ بولغاندىن كېيىن ئۆمەك ئەزالىرىمىزنىڭ ھەممىسىنى بىر ئۆتەڭدە «ئادانا كاۋىپى» بىلەن ئالاھىدە مېھمان قىلدى. «سېخى جەننىتى» دېگەن مانا مۇشۇ! پۇل تاپقان سودىگەرلەر سەپەر ئۈستىدىكى ساياھەتچىلەرنىڭ كۆڭۈللىرىنىمۇ چاي بېرىپ ئېلىۋېلىشقا ئۈلگىردى. نېمىلا دېگەن بىلەن يۇرت كېزىپ كۆپنى كۆرگەن كىشىلەر – دە!

ئارىمىزدا ئۈرۈمچىدىن كەلگەن 37 -38 ياشلاردىكى چاققان بىر چوكاننىڭ ئېرىدىن ئاجىرىشىپ كەتكەنلىكىنى، ھازىر تۇل ئۆتىۋاتقانلىقىنى ئاڭلىغانىدۇق. ئۆمىكىمىزدىكى ئەرلەرنىڭ ئارىسىدا ھېلىقى بويتاق ئەركىشى بىلەن بۇ تۇل چوكاننى بىر –بىرىگە سايە قىلىش گەپلىرىمۇ بوپتۇ. سەپەر جەريانىدا بۇ ئىككەيلەنگە خېلى ئوچۇق چاقچاقلار چىقىشقا باشلىدى. بەزىلەر «ساياھىتىمىز خاسىيەتلىك بولسۇن، بۇ ئىككىسىنىڭ تويىنى مۇشۇ يەردىلا قىلىۋېتەيلى» دېيىشكەنلەرمۇ بولدى. چۈنكى ئوتتۇردا بولۇنغان چاقچاقلارغا بۇ «قىزچاق» زادىلا قارشىلىق بىلدۈرمەي كۈلۈپلا ئولتۇراتتى. كۆپچىلىككە بۇ «توي» ۋۇجۇدقا چىقىدىغاندەكلا بىلىنىۋاتاتتى. بويتاق ئەركىشى بۇ چوكاندىن 20 ياش چوڭ بولسىمۇ كۆپچىلىكنىڭ چاقچاقلىرىدىن، «قىزچاق» نىڭ پوزىتسىيىسىدىن سەل – پەل ئۈمىدلىنىپمۇ قالغانىدى. شۇڭلاشقا ئۇ كۆپچىلىكنىڭ ئالدىدىلا: «مەن بۇ قىز ئۈچۈن بارلىقىمنى بېغىشلايمەن، بۇ قىزنى بىر ئۆمۈر بەختىلىك قىلىمەن» دەپ يۈرەك سۆزىنى ئېيتتى ھەم ھەر ۋاقىت خىزمىتىدە بولۇشقا تەييار ئىكەنلىكىنى بىلدۈردى.

يولنىڭ ئۇزۇنلىقى بارغانچە زېكىشلىك بىلىنىپ كېتىۋاتاتتى. يول بويى دېمىگەن يۇمۇرلىرىمىزمۇ قالمىدى. ئايدىن ئەپەندىمۇ ساياھەت يېتەكچىلىكى قىلىش جەريانىدا كۆرگەن ۋە ئاڭلىغان قىزىقارلىق ئىشلىرىنىمۇ سۆزلەپ بەردى.

بىر چاغدا ئاپتوبۇسنىڭ ياڭراتقۇسىدىن ھوشور قارىنىڭ ياڭراق ھەم مۇڭلۇق خەلق ناخشىلىرى ياڭراشقا باشلىدى. ئەسلىدە ئايدىن ئەپەندىمۇ ھوشور قارى ناخشىلىرىنىڭ مەستانىسى ئىكەن. ئايدىن ئەپەندى يولنىڭ ئۇزۇنلۇقىنى بىلگەچكە، ناخشا پلاستىنكىلىرىنى ئېلىپ تولۇق تەييارلىق بىلەن يولغان چىققانىكەن. ئۇ ئۆزىنىڭ ئۇيغۇرچە ناخشىلارغا ئىنتايىن ئامراقلىقىنى ھەم سۆيۈپ ئاڭلايدىغانلىقىنى، ئىستانبولدىكى دوست– بۇرادەرلىرىنىڭ يىغىلىش قىلغان چاغلىرىدا ئۆزىنى ئۇيغۇرچە ناخشا ئېيتىپ بېرىشكە ۋە ئۇيغۇرچە سۆزلەپ بېرىشكە تەكلىپ قىلىپ تۇرىۋالىدىغانلىقىنى، بەزىدە ساۋاقداشلىرىنىڭ «سېنىڭ ئۇيغۇر دوستلىرىڭ بەك كۆپكەن، بىزگىمۇ تونۇشتۇرۇپ قويغىن» دېيىشىپ كېتىدىغانلىقىنى بىزگە پەخرلەنگەن ھالدا سۆزلەپ بەردى.

بىز ئايدىن ئەپەندىمنىڭ يۇقۇرىدا ئېيتقان سۆزلىرىنى ئاڭلاپ، ئۇنى ھوشور قارىنىڭ ناخشىلىرىنىدىن ئېيتىپ بېرىشكە تەكلىپ قىلدۇق.

ئايدىن ئەپەندى تەكلىپىزگە ئانچە تۈزۈت قىلىپ ئولتۇرمايلا قوشۇلدى- دە ئۆزىنىڭ بوم ھەم يېقىملىق ئاۋازى بىلەن قويۇق ئۇيغۇر خەلق ناخشىسى تەلەپپۇزىدا، ناخشا ئېيتىشنى باشلىۋەتتى. كۆپچىلىك ئايدىن ئەپەندىمنىڭ ناخشىسىنى ئاڭلاپ بىردەك چاۋاك چېلىشىپ، ئۇنىڭغا ئاپىرىن ئوقۇشتۇق.

تىلنىڭ يېقىنلىقى كىشىنى تېخىمۇ يېقىملىق كۆرسىتەمدۇ قانداق، كەيپىياتىمىز بىراقلا كۆتۈرۈلدى. ئارىمىزدىكى بىر – ئىككى جۇۋانمۇ ئۆزلىرى ياخشى كۆرىدىغان ناخشىلىرىنى ئېيتىشتى. بەزىلەر ھوشور قارىنىڭ ناخشىلىرىدىكى ئاتۇش پەدىلىرىگە تەڭكەش قىلىپ ئۇسسۇل ئويناشتى.

بىر كۈن يول يۈرۈپ تۈركىيە جۇمھىرىيىتىنىڭ پايتەختى ئەنقەرەگە قاش قارايغان چاغدا يېتىپ كەلدۇق. نېمىلا دېگەن بىلەن «يول ئازابى، گۆر ئازابى» دېگەندەك ياشىنىپ قالغىنمىز چېنىپلا قالدى. ئەزالىرىمىزنىڭ بەزىلىرى سىم – سىم يېغىۋاتقان يامغۇرغا قارىماي، ئەنقەرە كېچىلىك بازىرىنى ئايلىنىش ئۈچۈن تەرەپ – تەرەپكە جەرەندەك چېپىشىپ كەتتى. دوستۇم ئىككىمىز سەپەر ھاردۇقى يەتتى بولغاي تامىقىمىزنى يەپلا ئاندا – مۇندا تازىلىقىمىزنى قىلىپ يېتىۋالدۇق.

تۈن نىسپى بولغاندا دېمىم سىقىلىپ، نەپەسلىنىشىم قېيىنلىشىپ كەتتى. دېرىزىنى ئاچاي دەپ بارسام ئاچىدىغان يېرىنى تاپالمىدىم، ياتاق تار كېلىۋاتاتتى. زالغا چىقىپ باقتىم، زالدىمۇ دېرىزە كۆرۈنمەيتتى. ئەمدى قانداق قىلغۇلۇق؟ ئاخىرى دوستۇم بۇخەلچەممۇ ئويغىنىپ كەتتى. دۈپدۈگۈلەك دېرىزىنىڭ ئاچىدىغان تۇتقۇچى يان تەرەپتىكەن. دېرىزىنى ئېچىپ سالقىن ھاۋانى قانغۇچە سۈمۈرۈپ ئازىراق ئوڭشىلىپ قالدىم. ئەتىسى بۇ ئەھۋالنى يېتەكچىمىز ئاڭلاپ: «يېگەن يېمەكلىكلەردە گەپ بارمۇ – يە؟» دېۋىدى، مەن ئۈچ كۈندىن بېرى 2 – 3 خىل زەيتۇندىن  5 – 6 تالدىن يەپ كېلىۋاتقىنىمنى دېيىشىمگە، «بولماپتۇ، زەيتۇن دېگەننى بەش تالدىن ئارتۇق يېيىشكە بولمايدۇ!» دەپ چۈشەندۈردى. شۇنىڭدىن كېيىن زەيتۇن (چىلانغان ئىكەن) نى زادىلا يېمەس بولدۇم.

ئەنقەرە ــ ئەسلىدە رىم ئېمپىرىيىسى دەۋرىدە كىچىك بىر يېزا ئىدى، 1 – دۇنيا ئۇرۇشىدىن كېيىن يەنى 1915 – يىلدىن باشلاپ تەرەققىي قىلىشقا باشلىغان. ئوسمان ئېمپىرىيىسى نەچچە ئەسىر ھۆكۈم سۈرگەن ئىستانبولدا ئىنقىلاپ قىلىش مۇشكىل بولغانلىقتىن، سۇلتانلىقنىڭ كۆزىدىن يىراق تۇرۇش، دىنىي مەزھەپلەر، گۇرۇھلار ئارىسىدىكى ئۆچمەنلىك، ئۆز – ئارا ئىشەنمەسلىك يامراپ كەتكەن جەمئىيەتتىن يىراق تۇرۇش ئۈچۈن  مۇستاپا كامال مىللىي مۇستەقىللىق ئىنقىلابىنى قوزغاپ، ئەنگىلىيە باشچىلىقىدىكى جاھانگىرلارنىڭ تۈركىيىنى بۆلۈشىۋېلىش قار نىيىتىنى بىتچىت قىلىش ئۈچۈن ئىستانبولنى ۋاقىتچە تاشلاپ چىقىپ، ئىنقىلابنى باشقا رايونلاردا يالقۇنجىتىپ، خەلقنى تەشكىللەپ قوزغىغان ھەم ئۇلارغا رەھبەرلىك قىلغان، ئاخىرىدا ئەنقەرەنى پايتەخت قىلىپ تاللىغان.

ئەتىسى ناشتىدىن كېيىن يەنە يولغا چىقتۇق. ئەنقەرە كوچىلىرىدا كېتىپ بارىمىز، يېتەكچىمىز ئايدىن ئەپەندى بىزگە ئاپتوبۇستا كېتىۋېتىپلا: «ئاۋۇ كۆرۈنۈپ تۇرغان ھۆكۈمەت بىناسى، ئوڭ يېنىمىزدىكى مەركىزى مەيدان، بۇ مەيداندا دائىم دېگۈدەك ھەر خىل تەبرىكلەش پائالىيەتلىرى، خاتىرە كۈنلىرى ئۆتكۈزۈلۈپ تۇرىلىدۇ» دەپ چۈشەندۈرۈپلا قويدى. بىزنىڭمۇ تەپسىلىي كۆرۈپ چىقىشىمىزغا ئىمكانىيەت بولمىدى.

ــ ئايدىن ئەپەندى، سىزدىن بىر سوئال سورىغىمىز كېلىۋاتىدۇ، 2 -3 كۈندىن بېرى بىز ئىستانبولدىن تارتىپ ئەنقەرەگىچە بولغان كوچا، دۇكان، ئىگىز بىنالاردا لەپىلدەپ تۇرغان تۈركىيە دۆلەت بايرىقىنى كۆپ ئۇچراتتۇق، بۇنداق قىلىشنىڭ قانداق مۇھىم ئەھمىيىتى بار؟ دەپ سورىدۇق.

ئايدىن ئەپەندى، ئىنتايىن ئىپتىخارلانغان ھالدا كۈمسىرگىنىچە:

ــ تۈركىيە خەلقى ۋەتەننى قىزغىن سۆيىدۇ، بايراق بولسا ئۆزىنىڭ سۆيگۈسىنى، ۋەتەننى ئۇلۇغلاشنىڭ بىر خىل ئىپادىسى. تۈركىيە خەلقى ھەر قانداق بىر مۇھىم كۈنلەردە يەنى ھېيت – بايرام، توي – تۆكۈن، قىزلارغا چاي ئىچكۈزۈش، ئوغۇللارنى ھەربىي سەپكە ئۇزۇتۇش قاتارلىق پائالىيەتلەردە بولسۇن، دۆلەت بايرىقىنى ئېسىپ، ئۇرۇق – تۇغقان، دوست – بۇرادەر  قولۇم – قوشنىلىرىغا ئۆز ئائىلىسىنىڭ خوشاللىقىنى بىلدۈرىشىدۇ. دەپ چۈشەندۈردى.

مەن بۇ خىل خوشاللىقنى ئىپادىلەش ئۇسۇلى بىر مىللەتنىڭ ساپاسىنى ياكى ۋەتەنپەرۋەرلىكىنى كۆرسىتەمدۇ – قانداق دەپ ئويلىنىپ قالدىم!؟ تۈركىيە پۇقرالىرىنىڭ ۋەتەننى سۆيۈش قىزغىنلىقىنى بايراق قاداپ بىلدۈرۈشنىڭ  مەنىسىنىڭ ئىنتايىن چوڭقۇرلىقىنى، بۇنداق ئۇسۇلنىڭ  ھەر بىر پۇقرا ئۈچۈن ۋەتەنپەرۋەرلىك روھىنى يۈكسەكلىككە كۆتۈرىدىغان بىر خىل ئەمەلىي ھەرىكەت ئىكەنلىكىنى چۈشەندىم ھەم ئۇلارغا ھەۋەس قىلدىم.

 

بىزگە يامغۇر ئارام بەرمەيۋاتاتتى. شۇنداق بولسىمۇ تۈرك ئاتىسى مەقبەرىسى خاتىرە سارىيىغا يېتىپ كەلدۇق.

ئاتا تۈرك مۇستاپا كامال ۋاپاتىدىن كېيىن 15 يىل ئۆتكەندە ئەسلىدىكى مۇتەبەررەگ دىكى ۋاقىتلىق قەبرىسىدىن 1953 – يىلى 10 نويابىردا بۈگۈنكى ئەنقەرە تەۋەلىگىدىكى ئەڭ ئىگىز تۆپىلىك رەشاد تەپەدە يېڭىدىن ياسالغان خاتىرە قەبرىسىگە قويۇلغان*

*يۈسۈپجان ئەلى ئىسلامىنىڭ «مۇستاپا كامال» رومانىدىن ئېلىندى.

بىز تاراسلاپ يېغىۋاتقان يامغۇرغا قارىماي كەڭ كەتكەن «تاندۇغان» يەنى تاڭ تۇغقان مەيدانىدىن يۈگۈرۈشىپ خاتىرە موزىيىنىڭ ئىچىگە كىردۇق. يېتەكچى ئايدىن ئەپەندى ئاتا تۈرك مۇستاپا كامالنىڭ ھاياتى توغرىسىدا قىسقىچە سۆزلەپ ئۆتتى.

تارىخ ــ ئىنسانلارنىڭ ھاياتى ۋە ئۇلار ئېلىپ بارغان كۈرەشلەرنىڭ خاتىرىسى. تارىخ پۈتمەس – تۈگىمەس بىلىم خەزىنىسى.

بىز «دۇنيانىڭ 5000 يىلى» ناملىق تارىخىي ھېكايىلەر يېزىلغان، كىتابقا كىرگۈزۈلگەن مۇستاپا كامال مەقبەرىسى ئىچىگە كىرىپ باشقىچە تەسىراتقا ئىگە بولدۇق.

«ئاتا تۈرك» مۇستاپا كامالنىڭ ئەسلى ئىسىمى مۇستاپا. 1881 – يىلى 19 – مايدا ھازىر گرىتسىيەگە تەۋە بولغان سلانىك دېگەن جايدىكى ھاللىق ئائىلە ھېسابلىنىدىغان ئەلى رىزا ئائىلىسىدە دۇنياغا كەلگەن. مۇستاپا 11 ياشقا كىرگەن يىلى ئاتىسىدىن ئايرىلغان. مۇستاپا ئاتىسىدىن ۋاقىتسىز ئايرىلغاندىن كېيىن شۇ يەردىكى باشلانغۇچ مەكتەپتە ئوقىدى. ھەربىي بولۇش ئىستىكى كۈچلۈك بولغاچقا ھەربىي ئوتتۇرا مەكتەپتە ئوقىدى. ئوقۇتقۇچىسى ئارىسىدا مۇستاپا ئىسىملىك بىر كىشى بولۇپ، بىر كۈنى مۇستاپانى چاقىرتىپ: «ئوغلۇم، سېنىڭ ئىسىمىڭ بىلەن مېنىڭ ئىسىمىم ئوخشاش بولۇپ قاپتۇ. ئىككىمىزنى پەرقلەندۈرۈش ئۈچۈن سېنى مۇستاپا كامال دەيلى» دېدى. «كامال» سۆزى ئەرەبچىدە تونۇلغان، يېتىلگەن، پىشقان دېگەن مەنىلەردە بولۇپ، كىچىك مۇستاپا ماتىماتىكىغا ئالاھىدە ئۇستا بولغانلىقتىن «كامال» نامىنى ھەدىيە قىلغان*

* يۈسۈپجان ئەلى ئىسلامىنىڭ «مۇستاپا كامال» ناملىق رومانىدىن ئېلىندى.

مىللىي مۇستەقىللىق ئىنقىلابى 1923 – يىلى غەلبە قىلغاندىن كېيىن، تۈركىيە ئالىي مىللىي كېڭەشىنىڭ بىردەك ماقۇللىشى بىلەن ئۇنىڭغا «ئاتا تۈرك» فامىلىسىنى بېرىشنى قارار قىلغان. بۇ فامىلىنىڭ مەنىسى «دۆلەت ئاتىسى» دېگەنلىك بولۇپ، مۇستاپا كامالنىڭ تۈركىيە تارىخدا نەچچە ئەسىر ھۆكۈم سۈرگەن «ئوسمانلى سۇلتانلىقى» نى ئاغدۇرۇپ تاشلاپ، تۈركىيە جۇمھۇرىيىتىنى قۇرۇش ئۈچۈن قوشقان تۆھپىسىنى مۇكاپاتلاش ئۈچۈن بېرىلىگەن ئەڭ ئالىي، ئەڭ شەرەپلىك نام ئىدى.

مۇستاپا كامال ئەسلىدە ئوسمانلى سۇلتانلىقى ئىلتىپات قىلغان ئالىي دەرىجىلىك ھەربىي ئۈنۋان ئالغان كىشى ئىدى. 1 – دۇنيا ئۇرۇشى بولغان مەزگىلىدە ئوسمانلى ئىمپىرىيىسى زۇۋاللىققا يۈزلەنگەن بولۇپ، ياۋروپادىكى ھەر قايسى دۆلەتلەر تىل بىرىكتۈرۈپ، تۈركىيەنى خۇددى ئىگىسىز قالغان لوق گۆشنى تالاشقاندەك يۈتۈۋالماقچى بولغاندا، مۇستاپا كامال دۆلەتنى قۇتقۇزۇش ئۈچۈن، ئۇرۇشنىڭ ئالدىنقى سەپلىرىدە قان كېچىپ جەڭ قىلغان. نۇرغۇنلىغان ئوردىنلارغا ئېرىشكەن گېنرال ئىدى. لېكىن ئوسمانلى ئېمپىرىيىسى ئىچكى جەھەتتىن چىرىكلىشىپ پارچىلانغان، تاشقى جەھەتتە چەت ئەللەرگە بېقىندى ھالەتكە چۈشۈپ قالغانلىقتىن تاجاۋۇزچىلارغا تاقابىل تۇرغۇدەك ماجالى قالمىغان، ئەڭ ئاخىرىدا ئۇرۇشتا مەغلۇپ بولغان. پۇرسەتنى غەنىيمەت بىلگەن ئەنگىلىيە باشچىلىقىدىكى گىرىتسىيە، فرانسىيە، ئىتالىيە قاتارلىق ياۋروپا دۆلەتلىرى كېڭەش چاقىرىپ تۈركىيە زېمىنىغا يوپۇرۇلۇپ كەلگەن.

موزىي ئىچىدىكى مودېل، سۈرەت، ماي بوياق رەسىملەردە مۇستاپا كامالنىڭ تۈرك خەلقىگە مۇراجەت قىلىۋاتقان نۇتۇقلىرى ئالاھىدە گەۋدۈلەندۈرۈلگەن ئىدى. يوغان بىر تامنى بىر پارچە جەڭ مەيدانى تەسۋىرلەنگەن ماي بوياق رەسىمى ئىگىلىگەن بولۇپ، تام رەسىمدىكى جەڭ مەيدانى بىلەن يەردىكى خەندەكلەر، ئۇرۇش خارابىلىرى، يارىدار ئەسكەرلەر بولۇپمۇ مىللىي قەھرىمان «سىيىت 10 بېشى» نىڭ 275 كىلوگىراملىق توپ ئوقىنى كۆتۈرۈپ ماڭغان كۆرۈنۈشى كۆزگە ئالاھىدە تاشلىنىپ تۇراتتى. ئۇستىلىق بىلەن ئورۇنلاشتۇرۇلغان بۇ كۆرۈنۈشكە يەنە گۈمبۈرلىگەن ئوق ئاۋازى، ئىس – تۈتەك پۇراقلىرى قوشۇلۇپ، ئۆزىڭىزنى خۇددى ئۇرۇش مەيدانىدا تۇرغاندەك ھەتتا ئېتىلىۋاتقان ئوقلارنىڭ قەيەردىن ئۇچۇپ كېلىپ تېگىپ كېتىشىدىن ئەنسىرەپ قورقۇنچ ئىچىدە قالىدىكەنسىز. مانا بۇ مۇستاپا كامال قوماندانلىق قىلغان جەڭلەر! موزىيدىكى ھەر بىر بۆلۈمچىگە كىرسىڭىز مۇستاپا كامالنىڭ ئەينى چاغدىكى نۇتۇقلىرى ياڭراتقۇلاردىن جاراڭلاپ تۇرىدۇ. ئۇنىڭ ئىشلەۋاتقان ھالەتلىرى، ئۇرۇشقا سەپەرۋەر قىلىۋاتقان كۆرۈنۈشلىرى، ئىشلەتكەن خاتىرە، قورال، ئوردىنلىرى، ھەربىي فورمىلىرى ئۆز ئەينى ساقلىنىپ تۇرۇپتۇ.

تاملارغا ئېسىلغان يوغان – يوغان ماي بوياق رەسىملەر 1:1 نىسبەت بويىچە سىزىلغان بولۇپ، مىللىيچە كىيىم كېيىۋالغان ياش ئاياللارنىڭ كالا ھارۋىسى بىلەن ئۇرۇش لاۋازىمەتلىرىنى توشۇۋاتقان، ئاياللارنىڭ ئەرلىرىنى، ئانىلارنىڭ ئوغۇللىرىنى ئۇرۇشلارغا ئۇزىتىۋاتقان كۆرۈنۈشلەر ئىنتايىن تەسىرلىك ئىپادىلەنگەن.

مۇستاپا كامال ــ شۆھرىتى ئالەمگە مەشھۇر بولغان ئۇرۇشلارغا قوماندانلىق قىلغان ئىسمى – جىسمىغا لايىق «تۈرك ئاتىسى»، ھەربىي مۇتەخەسسىس بولۇپ، ۋەتەننىڭ مۇستەقىللىقى ئۈچۈن بارلىقىنى بېغىشلىغان ئۇلۇغ بىر ئىنسان.

1915 – يىلى ئاپرېلدا باشلانغان داردانىل بوغۇزىنى قوغداش ئۇرۇشىنىڭ مۇھىم تۈگۈنى بولغان چاناق قەلئە ئۇرۇشى 1916 – يىلى يانۋارغا قەدەر داۋاملاشقان. بۇ ئۇرۇشتا ئىتتىپاقداش دۆلەتلەردىن ئەنگىلىيە 214 مىڭ ئادىمىدىن، فىرانسىيە 47 مىڭ ئادىمىدىن ئايرىلدى. بۇ قېتىملىق ئۇرۇش مەزگىلىدىكى تەبىئىي ئاپەتلەر تۈركىيە ئارمىيىسىگىمۇ يۈز خاتىرە قىلمىدى. نويابىر ئايلىرىدىكى بوران – چاپقۇن، قار يامغۇر، مۆلدۈرلەر خەندەكلەرنى تىندۈرىۋەتكەن بولۇپ، 500 ئادەم خەندەك ئىچىدىكى لاي –لاتقۇلاردا تۇنجىقىپ ئۆلگەن، 5000 ئادەم مۇزلاپ قېتىپ، ئاغرىپ ئۆلگەن. *

بۇنداق رەھىمسىز تالاپەتلەر تۈركىيە خەلقىنى تىز پۈكتۈرەلمىدى شۇنداقلا مۇستاپا كامالنىڭ ئىرادىسىنىمۇ تەۋرىتەلمىدى.

*سانلىق مەلۇماتلار يۈسۈپجان ئەلى ئىسلامىنىڭ «مۇستاپا كامال» رومانىدىن ئېلىندى.

مۇستاپا كامال ئىستانبولدىكى سۇلتانلىق ھۆكۈمرانلىرىنىڭ قاتتىق تەقىپلىرى، جەمئىيەتنىڭ مۇرەككەپ ۋەزىيىتى تۈپەيلىدىن سۇلتان ئىلتىپات قىلغان ئەڭ ئالىي گېنىراللىق ئىمتىيازدىن ۋاز كېچىپ، ئىستانبولدىن يەنى سۇلتاننىڭ كۆز – قۇلاقلىرىدىن يىراق جاي بولغان ئانتاليادا مىللىي مۇستەقىللىق تەشكىلاتىنى قۇردى. تۈرك خەلقىنىڭ ھايات –ماماتلىقى، ئەركىنلىكى، دۆلەتنىڭ مۇستەقىللىقى ئۈچۈن ئىشنى نەدىن باشلاش، نېمىلەرنى قىلىش توغرىسىدا پىكىرداشلىرى بىلەن ئەتراپلىق پىلان تۈزدى.

مۇستاپا كامال ــ ھەربىي مۇتەخەسسىس ئىدى. مىللىي مۇستەقىللىق ئۈچۈن قان تۆكمەي بولمايتتى. بۇ چاغدا يەنى 1920 – يىلى ئاۋغۇست باشلىرىدا ئىتتىپاقداش دۆلەتلەرنىڭ پىلانلىشى ئارقىسىدا تەڭسىز بولغان سېۋىر شەرتنامىسى ئىمزالاندى. بۇ شەرتنامىگە يالغۇز تۈركىيە بىر تەرەپ، ئەنگىلىيە، ئىتالىيە، ياپونىيە، بىلگىيە، گىرىتسىيە، ھىجاز، پولشا، پورتىگالىيە، رومىنىيە، يۇگۇسلاۋىيە، چىخ – سلوۋاكىيە، ئەرمىنىيىدىكى داشناق پارتىيىسى باشلىقلىرى بىر تەرەپ بولۇپ قاتناشقان. بۇ شەرتنامە بويىچە بولغاندا تۈركىيە پەقەت قورالسىزلاندۇرۇلۇپ ئەنقەرە بىلەن قارا دېڭىز ئارلىقىدىكى كىچىككىنە بىر جاي باشقۇرۇشىغا قالدۇرۇلغان ھەم باشقىلارنىڭ قاراملىغىدا ياشىشى كېرەك دېيىلگەن. دېمەك، تۈركىيەنىڭ تەقدىرى قىل ئۈستىدە قالدى، مۇستاپا كامال ئاشۇنداق تەڭسىز شەرتنامىگە قەتئىي قارشىلىق كۆرسىتىشى تۇرغان گەپ.

1921– يىلغا كەلگەندە يېڭى قۇرۇلغان تۈركىيە ئارمىيىسى 15 مىڭ جەڭچى بىلەن ئىئونو دېگەن جايدا گىرىتسىيەنىڭ 60 مىڭ كىشىلىك قوشۇنىنى تارمار قىلدى.

ساكارىيا دەرياسى بويىدا ئۆزلىرىنىڭ بەرباد بولغان شېرىن چۈشلىرىنى ئەمەلگە ئاشۇرۇشتىن ۋاز كەچمىگەن گىرىتسىيە ئارمىيىسى 96 مىڭ ئەسكەر، 5600 دانە پىلموت، 345 دانە زەمبىرەك بىلەن تولۇق قوراللىنىپ، تۈركىيىنىڭ 51 مىڭ ئەسكەر، 440 دانە پىلموت، 162 دانە زەمبىرىكى بار بولغان قوشۇنىغا جەڭ ئېلان قىلدى. تۈركلەرنىڭ ئاتلىق قوشۇنى سەل – پەل كۈچلۈكىرەك بولۇپ، 4727 چەۋەنداز، گىرىكلەرنىڭ 1300 چەۋەندازى بار ئىدى. مۇشۇنداق ھالقىلىق جىددىي ۋەزىيەتتە مۇستاپا كامالنىڭ قوماندانلىقى ئارقىسىدا ئۇرۇشنى 17 كۈن داۋاملاشتۇرۇپ غەلبە بىلەن ئاخىرلاشتۇردى. بۇ غەلبە مۇستاپا كامالنىڭ شۆھرىتىنى پۈتكۈل دۇنياغا تونۇتتى. مانا بۇ تاجاۋۇزچىلارنىڭ ئۇخلىماي كۆرگەن چۈشلىرىنى بۇزىۋەتكەن داڭلىق «ساكارىيا ئۇرۇشى».

مۇستاپا كامال ــ تارىختا ئۆچمەس سەھنىلەرنى يازدى. مەيلى ئۆز ۋەتىنى، ئۆز خەلقى بولسۇن، مەيلى جاھانگىرلار بولسۇن ئۇنىڭ يۈكسەك جاسارىتى، قابىلىيىتىگە قايىل بولماي تۇرالمىدى.

مۇستاپا كامال زۇڭتوڭ بولۇپ سايلانغان كۈنى بىر مۇخبىر ئۇنىڭدىن:    «سىز ۋەتەننىڭ تەقدىرىنى قۇتقۇزۇپ قالدىڭىز، سىز ئەمدى نېمە ئىشلارنى قىلماقچى؟» دەپ سورىغان سوئالىغا مۇنداق جاۋاب بەرگەن: «بەزىلەر ئۇرۇش تۈگىدى، ئەمدى مەقسىتىمىزگە يەتتۇق دەپ قارايدۇ. ئەمەلىيەتتە بۇ بىر باشلىنىش، بىزنىڭ ھەقىقىي ئىشىمىز ئەمدى باشلاندى!» دەپ جاۋاب بەرگەن. «ھەقىقىي ئىش» ئىسلاھات ئېلىپ بېرىشنى، تۈركىيەنى گۈللەندۈرۈشنى كۆرسىتەتتى. تۈرك ئاتىسى ئىسلاھاتنى يېزىقتىن باشلىدى. نەچچە ئەسىر ئىشلەتكەن ئەرەب يېزىقىنى ئەمەلدىن قالدۇردى. ئاندىن ئوسمانلى ئىمپىرىيىسىنىڭ دۆلەت باشقۇرۇشتىكى «شەيخولئىسلام» يەنى دۆلەتنى دىن بىلەن باشقۇرۇشنى ئەمەلدىن قالدۇرۇپ، دىن بىلەن ھۆكۈمەتنى ئايرىۋەتتى. بۇ ھەرگىز دۆلەتنى دىنسىزلاشتۇرۇش ئەمەس بەلكى ئىسلام دىنىگە مۇخالىپ كېلىدىغان تەشكىلات –گۇرۇھلارنى بىكار قىلىش ئىدى. ئالايلۇق: تەسەۋۋوپچى سوپىلار، تەرىقەت سۈلۈكلىرى تاقىتىلدى. پائالىيەتلىرى مەنئىي قىلىندى. مال –مۈلۈكلىرى مۇسادىر قىلىندى. خانىقالار تاقىۋېتىلدى. دۇئا – تىلاۋەت قىلىش ئورۇنلىرى تاقىتىلدى. شەيخ، سوپى – ئىشان، مورت، مۇخلىس، دەدە، سەئىد، چەلەب، بابا، ئەمىر، ناكىپ، خەلپەت، پالچى، سېھرىگەر، داخان، پىرخون، باخشىلار بىلەن تۈركىيە بىراقلا خوشلاشتى. بۇ ئىسلاھات يۇقۇردىكى تەشكىلات، كەسىپلەرگە ئەجەللىك زەربە بولدى. دوستلار كۈلدى، دۈشمەنلەر يىغلىدى. لېكىن تارىخ چاقى توختاۋسىز ئالغا قاراپ ماڭدى. بۈگۈنكى تۈركىيە بارلىققا كەلدى. ھازىر تۈركىيەدە %99 كىشى ئىسلام دىنىغا ئېتىقاد قىلىدۇ. دىنىي ئەركىنلىك ھەقىقىي ئەمەلگە ئاشۇرۇلدى.

 

كونيا

بىز مۇستاپا كامالنىڭ مەقبەرىسىدىن ئايرىلىپ كونياغا يەنى كىچىك ئاسىياغا قاراپ يول ئالدۇق. چەكسىز كەتكەن بۇغداي ئېتىزلىرىنى بېسىپ ئۆتۈپ ئالغا قاراپ كېتىۋاتاتتۇق. بۇ جاي تۈركىيە جۇمھۇرىيىتىنىڭ بۇغداي ماكانى دېيىلىدۇ. قوڭۇر رەڭلىك ئېتىزلاردا بۇغدايلار ئورۇلۇپ بولغان بولسىمۇ، مۇنبەت تۇپراق ئىكەنلىكى مانا مەن دەپلا كۆرۈنۈپ تۇراتتى.

كونيا يەنە تۈركىيەنىڭ مەدەنىيەت مەركىزىمۇ دەپ ئاتىلىدۇ. چۈنكى بۇ يەردە چوڭ بىر ناخشا – ئۇسسۇل ئانسانبىلى بار بولۇپ، پۈتكۈل تۈركىي تىلىدا سۆزلىشىدىغان مىللەتلەرنىڭ ناخشا – مۇزىكا ئورۇنلىشىغا ئېچىۋەتكەن.

چۈشلۈك تاماق يېيىش ئۈچۈن بىز بىر ئۆتەڭدىكى ئاشپۇزۇلغا كىردۇق. بۇ يەر بىزگە بىر ئاشپۇزۇل ئەمەس خۇددى بىر قەدىمىي قەلئەدەكلا كۆرۈندى. يوغان دەرۋازىدىن كىرگىنىمىزدە ئوڭ تەرەپكە زامانىۋىي تازىلىق ئۆيلىرى ئورۇنلاشتۇرۇلۇپتۇ. ئۆتەڭلەردىكى تازىلىق ئۆيلىرىنىڭ ھەممىسىگە شەھەرلەردىكىگە ئوخشاش ئىستىنجا قىلىش قۇرۇلمىسى سەپلەنگەنىدى. ھەيۋەتلىك ياسالغان تاش قەلئە «خورازلى كارۋان سارىيى» دەپ ئاتىلىدىغان بولۇپ، ئىگىز تاش پەلەمبەيلەر بىلەن چوڭ ئىشىكتىن كىرگىنىمىزدە، كۆزىمىزگە يوغان –يوغان تاش تۆۋرۈكلەر چىلىقتى. ئوتتۇرسى سەھنىدەك ئىگىز كۆتۈرۈلگەن، ئىككى تەرەپتە 2 ــ 3 مېتىر كەڭلىكتە چوڭقۇرراق قېزىلغان بوشلۇق بار ئىكەن. سەھنىدەك كۆتۈرۈپ ياسالغان تاش تۆۋرۈكلەر ئارىلىقىغىمۇ، پەستىكى چوڭقۇر بوشلۇققىمۇ تاماق شىرەلىرى قويۇلۇپتۇ. مۇلازىملار بىزگە بەك قىزغىن مۇئامىلە قىلدى. بىزنى ئېزىز مېھمانلار ئورنىدا كۆردىمۇ ياكى ئورۇن يوق شۇنداق قىلدىمۇ سەھنە شەكلىدە كۆتۈرۈلۈپ ياسالغان قاتار تۆۋرۈكلەر ئارىسىغا قويۇلغان شىرملەر ئارىسىغا ئورۇنلاتۇرۇلدۇق. بۇ ساراينىڭ تورۇسلىرى بەك ئىگىز، پەنجىرلىرى تار ھەم ئىگىز ياسالغان بولۇپ، ناھايىتى كۆپ ئىكەن. تاماق كەلتۈرۈلگىچە يېتەكچىمىز بۇ كارۋان ساراينى قىسقىچە تونۇشتۇرۇپ ئۆتتى:

ــ بۇ كارۋان ساراي 13 –ئەسىردە يەنى 1200 ـ يىللىرى سالجۇقىلار دەۋرىدە ياسالغان بولۇپ، ۋەخپە ساراي ھېسابلىناتتى. ئۇ دەۋرلەردە سالجۇقىي دۆلىتىنىڭ خاقانلىرى بىرەر ئولىما ياكى بىرەر دۆلەت ئەربابى خىزمەت كۆرسىتىپ تۆھپە ياراتقان بولسا، ئۇلارنى تارتۇقلاش يۈزىسىدىن مەسجىد ياكى مەدرىس، كارۋان ساراي ياساشقا پۇل (ئالتۇن – كۈمۈش) ئاجىرتىدىكەن. بۇ سارايمۇ شۇنداق ياسالغانىكەن.

بۈگۈنكى كۈندە بىرىنچىدىن، بۇ ساراينى ساياھەتچىلەرگە ئېچىۋېتىش ئىككىنچىدىن، پايدىلىنىش ئۈچۈن ئۆتەڭ ئاشخانىسى قىلىۋالغان.

ــ قېنى ئەمىسە، تائاملاردىن ھۇزۇرلانغايسىلەر دېدى يېتەكچىمىز. چۈشلۈك تامىقىمىز ئادەتتىكىدەك بولسىمۇ قورساقنى تويغۇزىۋالدۇق.

مەن پېشىن نامىزىنى ئوقۇپ بولغاندىن كېيىن، ساراينىڭ ئىچكىرسىدىكى خانىلارنى قىزىقىپ كۆرۈپ چىقتىم. ئىچكىرىدە چوڭ – كىچىك خانىلەر كۆپ ئىكەن. ئەينى زاماندا گۈللەنگەن سالجۇقىيلار زېمىنىدا پۈتكۈل دۇنيادىن كەلگەن سودىگەرلەرنىڭ سىمالىرى كۆز ئالدىمدا كۆرۈنگەندەك بولدى. سودىگەرلەرنىڭ كىچىك خانىلارغا سېلىنغان ئېسىل گېلەملەردە ئولتۇرۇپ سودىلىشىشى، ئۇلارنىڭ تىللا – كۈمۈشلەرنى قولدىن – قولغا ئۆتكۈزىۋاتقان چاغدىكى جىرىڭلاشلىرى، تاۋار –دۇردۇن، دۇخاۋا – كىمخاپلارنى توپى – توپى بىلەن ساناپ ئۆتكۈزىۋاتقان چاغدىكى شىرىلدىغان ئاۋازلىرىنى ئاڭلىغەندەك، غەربنىڭ پۇراقلىق دورا – دەرمەكلىرىنىڭ دىماققا ئۇرۇلغان ئۆتكۈر پۇراقلىرىنى پۇرىغاندەك تۇيغۇغا كەلدىم. بۇ خىياللىرىم ھازىر كاللامدىن كەچكەن بىلەن، ئەسلى بولۇپ ئۆتكەن ئىشلار ئىدى. مېنىڭ ھېس قىلىشىمچە ئاشخانا مەركىزى قىلىنغان سەھنىدەك كۆتۈرۈلگەن جاي ئۆز ۋاقتىدا بەلكىم كارۋانلارنىڭ تۈرلۈك –تۈرلۈك ماللىرى يامغۇر يىشىنلاردىن ساقلىنىش ئۈچۈن ياسالغاندەك تۇراتتى.

تارىخى يازمىلاردىن بىلىشىمچە، مۇشۇ كاۋان سارايلار سالجۇقىلار (ئوغۇز ئەۋلادى سالجۇقبەگ، ئوغۇزلارنى باشلاپ غەربكە كۆچكەن. ئۇنىڭ نەۋرىلىرى دۆلەت قۇرغاندا بوۋىسى سالجۇقبەگنى خاتىرىلەش ئۈچۈن، دۆلەت نامىنى سالجۇقىلار دۆلىتى دەپ ئاتىغان* ھۆكۈمرانلىقى دەۋرىدە بۇ مۇنبەت تۇپراقنىڭ نەقەدەر سەلتەنەت سۈرگەنلىكى، راۋاج تاپقانلىقىنى كۆرۈۋېلىش قىيىن ئەمەس.ئاشۇ زامانلاردا تۈركلەر پۈتكۈل دۇنيادا 160 تىن ئارتۇق دۆلەت قۇرغان بولۇپ، بىر كۆرۈۋاتقان كونيا سالجۇقى دۆلەتلىرىنىڭ پايتەختى ئىدى.

*«جالالىدىن رومى» رومانىدىن ئېلىندى  

تاشقىرىغا چىقىپ چەكسىز دالىلارغا نەزەر سالدىم. يىراقتىن كارۋان قوڭغۇرىقىنىڭ مۇڭلۇق ساداسى قۇلاق تۈۋۈمدە ئاڭلانغاندەك، كارۋان توپىنىڭ ئالدىدا كېلىۋاتقان ئاتلىقلار، ئاتلارنىڭ ئۈستىدىكى چىرايلىق ئىگەر – جابدۇقلار، نوقتىلىرىغا ئېسىلغان قىزىل رەڭلىك پۆپۈكلەر، زىلچە يوپۇقلار، چاپچىپ تۇرغان چىلان تورۇق، قارا يورغا، چىپار ئاتلار… … كېلىۋاتقان كىشىلەر بەقەسەم تونلارنى كېيىشكەن، ئاپئاق كۆڭلەكلەر ئۈستىدىن بەللىرىگە كەشتىلەنگەن پوتىلارنى باغلاشقان، پۈتلىرىغا ئۇچلۇق ئۆتۈكلەرنى كېيىپ، باشلىرىغا چوقچۇيۇپ تۇرىدىغان قارا كۆرپە تۇماقلارنى كېيىشكەن كشىلەرمۇ نېمە؟ ئۇلار مېنىڭ ئەجدادلىرىم بولمىسۇن يەنە!؟…كارۋان ساراينىڭ قارىسىنى كۆرگەن ئاتلار كىشنەشكە، تۆگىلەر شاللىرىنى چاچىرتىپ، پىرقىشقا باشلىدىمۇ نېمە؟… يەنە تېخى تۆگىلەرنىڭ ئۈستىدە سايىۋەنلەر كۆرۈنىدىغۇ؟ سودىگەرلەرنىڭ ئارىسىدا بەلكىم كۆچمەن ئائىلىلەرنىڭ ئانا – بالىلىرىمۇ بارمۇ قانداق؟… خىيالىمدىكى بۇ مەنزىرىلەر خۇددى كىنو كارتىنىسىدەك كۆز ئالدىمدىن بىر – بىرلەپ ئۆتمەكتە ئىدى.

تارىخىي كىتابلاردا بايان قىلىنىشىچە بۇ ئاۋات ماكانغا ئاچكۆزلۈك بىلەن باستۇرۇپ كەلگەن چىڭگىز قوشۇنلىرى نەچچە ئون يىللار قايتا – قايتا تاجاۋۇز قىلغان ئەمەسمىدى؟ ئەنە قاراڭ، ئاۋۇ يىراقتىن چاڭ –توزان توزۇتۇپ كەلكۈندەك يوپۇرۇلۇپ كېلىۋاتقان ئاتلىقلارغا! ئۇلار قېلىچلىرىنى ئوينىتىپ، قىقاس –چوقان سالغىنىچە ئېچىرقاپ كەتكەن بۆرىلەردەك كەلمەكتە. ئۇلار نېمىگە ئېرىشمەكچى بولغاندۇ، نېمىگە شۇنچە ئالدىرايدىغاندۇ؟ ئۇلارنىڭ ئالدى – كەينىدە چاكلىرى بار تونلىرى پايراقتەك لەپىلدەپ، ياپىلاق يۈزلىرىگە ياراشقان قىيسىق كۆزلىرى قانغا تولغان، بىر قولىدا ئاتنىڭ تىزگىنىنى تۇتسا، يەنە بىر قولىدا قېلىچلىرىنى پۇلاڭلىتىپ ئالدىغا ئۇچۇرغاننى ئۇر – چاپ قىلىپ، بويسۇنمىغانلار ياكى قاچقانلارنىڭ شىللىسىگە مىنىپ كەلمەكتە. چۈنكى ئۇلارغا ئات بېقىش ئۈچۈن يايلاق كېرەك ئىدى. ئالدىغا ئۇدۇل كەلگەن ئېتىزلىقلارنى پايخان قىلاتتى، خانىم – قىزلارنى ئاياق ئاستى قىلىپ ياكى قۇللۇققا تۇتىۋالاتتى. قېرى – ئاجىزلارنى ئۆلتۈرۈپ، ياش، قاۋۇل، ھۈنەرۋەنلەرنى ئالدىغا سېلىپ ئېلىپ كېتەتتى. خانىم – قىزلار موڭغۇللارنىڭ قولىغا چۈشۈپ قېلىشتىن قورقۇپ ئۆزلىرىنى ئۆلتۈرىۋالىدىغانلارمۇ يوق ئەمەس ئىدى. چىڭگىز قوشۇنلىرىنىڭ ئۈستى – ئۈستىلەپ تاجاۋۇز قىلىشلىرى پۇقرالارنىڭ ياشاش ئىمكانىيىتىنى قويمىغانىدى. كونيا زېمىنىدىكى ئوغۇز ئەۋلادلىرى (خاقانلىرى) مۇڭغۇللارنىڭ زۇلۇمىدىن پۇقرالارنى قۇتۇلدۇرۇش ئۈچۈن قىلمىغان چارىلىرى قالمىغان. ئەينى زاماندا كونيا قوشۇنلىرىنىڭ مىللەت چەكلىمىسى ھەم دىن ئايرىمىسى يوق بولۇپ، ھەر قانچە قىلىپمۇ زۇلۇمدىن قۇتۇلالمىدى. قوشۇننى كۈچەيتىش ئۈچۈن پۇقرالارنىڭ سېلىقى ئېشىپ كەتتى. سالجۇقىلار ھۆكۈمرانلىقىدىكى زېمىنلار ئىچىدە ئۇزاق مۇددەت تىركەشتى.

مۇڭغۇل ئىستىلاچىلىرى 1243 – يىلغا كەلگەندە كونيانى ھالەك قىلدى.

ئۆزۈمنىڭ خىياللار ئىلكىدە ئەمەس، بەلكى تارىختىكى مەنزىرىنى ئەمەلىيەتتە كۆرگەندەك تۇيغۇدا بولۇپ قالدىم. قەدەملىرىم ئېغىرلىشىپ، كۆزلىرىم ئۇرۇش تۇمانلىرى ئىچىدە غۇۋالاشقاندەك بولۇپ قېلىۋاتاتتى.

بۇ بىر تارىخ. تارىخنى ئىنسانلار يارىتىدۇ، ئىنسانلار يازىدۇ. خىيال كەپتەرلىرىم قايتىپ كەلمىدى. تۇرۇپلا كونيادا ياشىغان سالجۇقى دۆلىتىنىڭ پۇقراسى «جالالىدىن رومى» نىڭ خاتىرە موزىيىغا يېتىپ كەلگىنىمىزنى تۇيماي قاپتىمەن.

بۇ بىر گۈمبەزلىك مەسجد بولۇپ، ئىچىگە كىرگەندىن كېيىن يېتەكچىمىز «جالالىدىن رومى» نى قىسقىچە تونۇشتۇرۇپ ئۆتتى:

ــ جالالىدىن رومى 13 – ئەسىردە ياشىغان مەشھۇر مەسنەۋىي شائىرى، ئالىم، ئۇستاز. بۇ ئۇلۇغ زات كونيادا يېرىم ئەسىر ياشىغان. ئۇ 1207 – يىلى خۇراساننىڭ بەلخ شەھىرىدە تۇغۇلۇپ، 12 يېشىدا كونياغا كۆچۈپ كەلگەن.   1273 – يىلى كونيادا ئالەمدىن ئۆتكەن. پۈتكۈل ھاياتىدا 31 مىڭ مىسرادىن ئارتۇق مەسنەۋى يازغان. ئۇ قالدۇرۇپ كەتكەن «دىۋانى كەبىرى» تەخمىنەن 44 مىڭ مىسرانى ئۆز ئىچىگە ئالغان بولۇپ، ئۇنىڭغا 2703 غەزەل كىرگۈزۈلگەن. ئۇنىڭدىن باشقا پەلسەپەۋى، لىرىك تۆتلۈك شېئىر، رۇبائىيلىرى 4000 مىسرادىن ئاشىدۇ.

شائىرنىڭ شېئىرى ئەسەرلىرىدىن باشقا «نۇتۇقلار»، «سۆھبەتلەر» ۋە كىشىلەرگە يازغان مەكتۇبلىرى بولۇپ 140 پارچە ئەسىرى بىزگىچە يېتىپ كەلگەن.

مۇتەپپەككۇر ئالىم جالالىدىن رومى پۈتۈن دۇنيادىكى ئىنسانلارنى يەنى مىللىتى، ئىرقى، دىنى تەبىقىسىدىن قەتئىي نەزەر ھەممە كىشىنى ئۆز يېنىغا چاقىرغان، باراۋەرلىكنى ئالغا سۈرگەن بىر كامىل ئىنسان.

مەن بۇ موزىيدىكى بەقەسەم تونلارنى، ئۇزۇن ھەم ئاق يېتەكلەرنى كېيىپ، بەللىرىگە قىزىل پوتىلارنى باغلىغان، باشلىرىغا ئىگىز قارا تۇماقلارنى كىيىشىپ چۆرىدەپ ئولتۇرۇشۇپ بىلىم تەھسىل قىلىۋاتقان، قۇرئان ئوقىۋاتقان ھەيكەللەرنى كۆرۈپ ھەيرانلا قالدىم ھەم ئۆزۈمنى خۇددى جەنۇبىي شىنجاڭدىكى يېڭىسار، مەكىت، مارالۋېشى ناھىيەلىرىدە تۇرغاندەكلا ھېس قىلدىم. بۇ ھەيكەللەر راست ئادەمدەكلا ياسالغانىدى. بولۇپمۇ  ئېلىكترونلۇق پىرقىراتما ئۈستىدە توختىماي چۆرگىلەۋاتقان ساما ئۇسسۇلى مېنى ھەيرەتتە قالدۇردى. مەكىت دولانلىرى بۇ يەردە نېمە ئىش قىلىۋاتقاندۇ؟

موزىيدا شائىرنىڭ شېئىرلىرى، قوليازمىلىرىنى كۆردۇق. ئاخىرىدا شۇنى چۈشەندىمكى ــ شائىر ئەسەرلىرىدە  پۈتكۈل ئىنسانىيەتنىڭ پاراۋەرلىكى ۋە   ئەركىنلىكىنى تەكىتلەپ ئۆتكەن بولۇپ، ئۆزىنىڭ ئىسيانكارلىقىنى دىنىي تون، دىنىي تەلقىنلەرنىڭ توپىسىغا كۆمۈپ ئۆتكەن.

شائىر ئۆمۈر بويى تاشتەك قېتىپ قالغان دىنىي ئەقىدىلەرگە، پىكىر ۋە تۇيغۇلارنى باغلاپ قويىدىغان قائىيدە ـ يۇسۇنلارغا جەڭ ئېلان قىلغان ئىدى.

شائىر ــ قولچىلىقنى، مۇتەسسىپ قاراشلارنى يامان كۆرەتتى. شائىر ــ ئىنسان قەلبى مۆجىزىسىدىن باشقا مۆجىزىگە ئىشەنمەيتتى. بايا بىز كۆرۈپ ئۆتكەن ھەر خىل قىياپەتتىكى ھەيكەللەرگە كەلسەك بۇ بىر نىقاپ خالاس. شائىر ئۆزىنىڭ ئىسيانكارلىقىنى دىنىي پەردىلەر بىلەن نىقاپلاپ كەلگەن. شائىر ئۆز ئىشقىنى (دىنىي ئىشقىنى) ھەقىقەتنىڭ ۋاستىسى دەپ بىلەتتى.

700 يىلدىن بېرى بەزىلەر شائىرنىڭ ئىسيانكار ماھايىتىنى، جاسارىتىنى، خۇدا گۇيلۇق تەلقىنلىرى توپىسى بىلەن بىلەن كۆمۈپ كەلدى. مۇتەسسىپ روھانىلار شائىرنىڭ كۆز قاراشلىرىنىڭ دىنىي لىباسىدىن پايدىلىنىپ، ئۇنىڭ شېئىرلىرىدىكى گۇمانىستىك مەزمۇنلارنى دىنىي روھتا چۈشەندۈرۈشكە ئۇرۇنىشاتتى.

شائىر ــ دىنىي ئولىمالار ئىچىدە «سوپى»، «ئەۋلىيا»، «ئاشىق» دېيىلىپ كەلدى. «سوفى» ئاتالغۇسى ئەرەب تىلىدىكى قوپال توقىلغان يۇڭ رەخت مەنىسىدىكى سوف ئەمەس بەلكى يۇنان تىلىدىكى دانىشمەن مەنىسىدە چۈشۈنىش كېرەك.

 

ھەق ئۈچۈن ئىشىق ئۆلچەم بولار ئىمىش…

ــ جالالىدىن رومى

 

سوۋىت ئىتتىپاقى يازغۇچىسى رادى فىش يازغان «جالالىدىن رومى» رومانىدا مۇزىكا ۋە سامانى ئالاھىدە تىلغا ئېلىپ مۇنداق دېگەن: «مۇزىكا، سۆيۈملۈك راۋاپ جالالىدىنغا ئەقلى بىلەنلا ئەمەس بەلكى پۈتۈن جىسمى بىلەن ئالەمگە، ئادەملەرگە قوشۇپ ئۆزىنى قۇدرەت ئىگىسى، تەڭرىگە تەڭ ئىنسان ئىگىسى دەپ ھېس قىلىشقا ياردەم بەردى».

جالالىدىن رومى ئۆزىنىڭ ھەققانىي كەسكىنلىكى بىلەن خەلق تەرەپدارى ئىدى. ھەرگىزمۇ ھۆكۈمدارلارنىڭ ئادالەتسىز قانۇنلىرىغا ئۆز پايدىسى ئۈچۈن بىر بۇردا نان ئۈچۈن پەتىۋا چىقىرىدىغان، سۇلتاننىڭ ئايىقىدا ئۆمىلەپ، ئىماندىن ۋەەزنامە ئېيتىدىغانلاردىن ئەمەس ئىدى.

جالالىدىن رومى شائىر بولغىنى بىلەن شېئىرىيەت ھەققىدە ئاز سۆزلەيتتى. شېئىرنىڭ نېمىلىكىنى ئۇقمىسام نېمە سۆزۈم بولغان؟ دېمىسىمۇ ئۇنىڭ شېئىرلىرى بىرەر سەۋەپ تۈپەيلىدىن توقۇلغان شېئىرلار ئىدى. شائىر ھېچقاچان ئوردا شائىرلىرىدەك قاپىيە ئۈستىدە باش قاتۇرۇپ يۈرمەيتتى. ئوردا شائىرلىرى پادىشاھنى ماختاشنى يورۇقىراق، خوشامەتنى قويۇقىراق، ئوخشىتىشنى يېڭاراق قىلىشى كېرەك ئىدى. *

* «جالالىدىن رومى» دىن ئېلىندى

جالالىدىن رومى ھاياتىنىڭ ئاخىرىدا ئۆز قەلبىدىكى ئىسيانكارلىقنى نىقاپلاش ئۈچۈن دەرۋىش، ئاشىق، سوپى تونلىرىنى كىيىپ ساما ئوينىدى. راۋاپ چالدى، داپ چالدى. شۇنىڭ بىلەن ئۇنىڭ قەلبى، مېڭىشى ھەر خىل زەنجىر – كىشەنلەردىن قۇتۇلۇپ، ئەركىن پىكىر قىلىشقا باشلىدى. ئۇنىڭ قەلبىدىن مەسنەۋى شېئىر، رۇبائىي، نۇتۇقلار خۇددى بۇلاق كۆزىدىن بۇلدۇقلاپ چىققاندەك تۆكىلىشكە باشلىدى…

جالالىدىن رومى ــ سالجۇقىلار دۆلىتىنىڭ پۇقراسى ئىدى. پۈتكۈل كونيادىكى ھەممە مىللەتكە، ھەممە دىندىكىلەرگە تونۇش، مەشھۇر بولۇپلا قالماي، پۈتكۈل دۇنياغا مەشھۇر ئىدى. جالالىدىن رومى ئىنسانلارنىڭ ھەممىسى بىر ئىنسان، ھەممىسى باراۋەر بولۇشى كېرەك دەيتتى. ئۇ كىشىلەرگە مۇنداق ھېكىمەتلىك سۆزنى قالدۇرغان:

 

مەردلىكتە دەريادەك بول،

مېھر – شەپقەتتە قۇياشتەك بول،

ئاچچىقلىغاندا ئۆلۈكتەك بول،

كەمتەرلىكتە تۇپراقتەك بول،

خۇش كۆرۈنۈشتە دېڭىزدەك بول،

ئىچىڭ –تېشىڭدا ئوخشاش بول.

ھەر قانچە ئوخشاش بولساڭ، شۇنچىلىك بار بولغىن،

ھەر قانچە بار بولغان بولساڭ، شۇنچىلىك ئوخشاش بولغىن.

ئالدىمدا تۇرسا قاچامدا قېتىق،

جاھان شەربەتلىرى نە كېرەك ماڭا.

گەرچە مەن ئاچ، قىينار ئۇ مېنى،

تېگىشمەسمەن ئەركىمنى قۇللۇق ساڭا.

 

ساياھەتچىلەر ئىنتايىن كۆپ ئىدى. ئۇ كىشىلەرنىڭ ئارىسىدا ھارۋۇدا ئولتۇرغانلار، ھاسسا تاياق تۇتقانلار، ئىنگىلىزلار، يۇنانلار، گىروزىنلار، بولغارلار، روسلار، فىرانسىيىلىكلەرمۇ بار ئىدى.

بۇ ئۇلۇغ زاتنىڭ تەسىرىدىنمۇ ياكى سېغىنىشىمۇ بىلمىدىم، كونيالىقلار شېئىر ئوقۇش، بېيىت توقۇش، مەسنەۋى يېزىشقا ھازىرغىچە ئىنتايىن ئامراق دېيىشىدىكەن. جالالىدىن رومى ۋاپات بولغاندا پۈتكۈل كونيا ــ سالجۇقى دۆلىتىنىڭ پۇقرالىرى قوزغۇلۇپ كەتكەن بولۇپ، سەھەردە يولغا چىققان جالالىدىن رومىنىڭ تاۋۇتى كەچكە يېقىن مەسجىدكە يېتىپ بارالىدى. تاۋۇت كۆتۈرۈشنى تالىشىدىغان كىشىلەرنىڭ كۆپلىكىدىن، تاۋۇت يولدا تۆت قېتىم سۇنۇپ كەتكەنلىكتىن جالالىدىن رومىنىڭ يېقىنلىرى ياسىدى. تاۋۇت كۆتۈرگەن ھاپىزلار قۇرئان ئوقۇشاتتى. بىرلىرى تەۋرات ئوقۇشسا، پراۋۇسلاۋ دىنىدىكى روھانىلار ئىنجىلنى ئوقۇشاتتى. ئاشىقلار داپ، راۋاپ چېلىشىپ ئۇسسۇل ئوينىشاتتى.

بەزى ئولىمار غەيرى دىندىكىلەرنى قاتناشتۇرماسلىق تەكلىپىنى بەرگەندە شۇ زاماننىڭ خاقانى مۆئىنددىن  پەرۋانە بۇيرۇق چۈشۈرگەن بولسىمۇ كار قىلمىغان. ساقچىلار نەچچە قېتىم كالتەكلىرىنى ئىشقا سالسىمۇ پەرۋا قىلىشمىغان.

مانا بۇ، ئۇلۇغ زات جالالىدىن رومىنىڭ خەلق ئارىسىدىكى شۆرىتىنى، ئابرويىنى نامايەن قىلغانلىقى.

موزىيدىن كۆزۇم قىيمىغان ھالدا توپ – توپ كېلىۋاتقان ئادەملەر توپىغا قارىغىنىمچە خوشلاشتىم. شارىلداپ يېغىۋاتقان يامغۇر بولمىغان بولسا زىيارەتچىلەر قانچىلىك كۆپ بولاتتىكىن؟

 

تاراس تاغلىرى*

كۈن چۈشتىن قايرىلغان بولسىمۇ كونيا ئاسمىنىدا قۇياشنى كۆرەلمىدۇق. نېمە ئامال بار دەيسىز؟ بىز پىلان بويىچە ئالغا قاراپ كېتىۋەردۇق. تاراس تاغلىرى ياپيېشىل ئورمانغا پۈركەنگەن. توختىماي يېغىۋاتقان يامغۇر تۈپەيلىدىن تاغدىكى قاراغاي، ئارچا، قىيىن دەرخلىرىنىڭ يوپۇرماقلىرى پارقىراپ خۇددى يېشىل مەخمەلدەك كۆرۈنۈپ تۇراتتى. ئورمان ئارىلىرىغا سېلىنغان چىرايلىق ئۆيلەر يىراقتىن قارىسىڭىز، سىزىپ قويغان رەسىمدەك ۋە ئالاھىدە تىزىپ ئورۇنلاشتۇرۇلۇپ قويۇلغان ئويۇنچۇقلاردەك كۆرۈنەتتى. بۇ دۆلەتنىڭ ئورمان بىلەن قاپلىنىش نىسبىتى ئىنتايىن يۇقۇرى بولۇپ، ئەگەر سىز كۆچەت تىكىپ، ئورمان بەرپا قىلسىڭىز سىزدىن ئالىدىغان باجنى كېمەيتىدىكەن. ئادەتتە بىز ۋەتىنىمىزدە جەنۇبىي شىنجاڭغا بارماقچى بولساق ئۇزۇندىن ئۇزۇنغا سوزۇلغان قاقاس چۆل – جەزىرىلەرنى، تاغلارنى كۆرۈمىز. پەقەت غۇلجىغا بارغاندىلا تەلكە داۋانىدىكى گۈزەل تاغ تىزمىلىرىنى كۆرۈپ ھۇزۇرلىنالايمىز. قارىسام تاراس تاغلىرى ماڭا تەلكە داۋانلىرىنى ئەسلەتتى. تەلكە داۋانلىرىنى كۆرگەن ھەرقانداق كىشى ئۇنىڭ گۈزەللىكىگە قايىل بولماي تۇرالمايدۇ.

*بەزى ماتېرىياللاردا «تاراس» دەپ ئاتالغان بولسا، بەزىلىرىدە «تۇرۇس» دېيىلىدىكەن. ساياھەت يېتەكچىمىز بىزگە «تۇرۇس» تاغلىرى دەپ چۈشەندۈردى.

ئايدىن ئەپەندى بىزگە «تاراس» تاغلىرى توغرىسىدا ناھايىتى كۆپ چۈشەنچىلەرنى بەردى. ئېسىمدە قالغىنى پەقەت، «تاراس» تاغلىرىنىڭ قىش كۈنلىرىدىكى مەنزىرىسىڭ ئىنتايىن گۈزەل بولىدىغانلىقى بولۇپمۇ، 1 – ئايلاردا بۇ تاغقا قار چۈشىدىغانلىقى، دەل مۇشۇ پەيتتە بۇ مەنزىرىنى كۆرۈشكە كېلىدىغانلار ساياھەتچىلەرنىڭ ئىنتايىن كۆپ ئىكەنلىكى دېگەن سۆزلىرى بولدى. چۈنكى مەن خىيالىمدا  تەلكە داۋانلىرىدا كېتىپ باراتتىم. يېتەكچىمىز «تاراس» تاغلىرىنى شۇنچە كۆپ تەسۋىرلەپ بەرگەن بولسىمۇ، مەن بۇ تاغلارنى ۋەتىنىمدىكى گۈزەل مەنزىرىلەرگە زادىلا تەڭ قىلمىدىم.

شوپۇرىمىز تەيپۇل ئەپەندى ھەر 200 ـ 100 كىلومېتىر يول يۈرگەندە بىرەر ئۆتەڭدە ھاردۇق ئالىدىكەن. بىزمۇ بۇ چاغدا پۇت – قوللىرىمىزنى بوشىتىپ، دۇكان ئارىلاپ ئۇيەر – بۇيەرلەرنى كۆرۈپ تۇرىمىز. مۇشۇنداق چوڭ – كىچىك ئۆتەڭلەردىن ئۆتكىنىمدە، يازغۇچىمىز ئەختەم ئۆمەرنىڭ كىتابلىرىنى ئەسلەپ قالىمەن. تۈركىيەنىڭ ئۆتەڭلىرىدە تىجارەت قىلىدىغان كىشىلەر تاپقان –تەرگىنىنى تازىلىققىلا ئىشلىتەمدىكى دەپ قالدىم.

تۈركىيەنىڭ ساياھەتچىلىكتىن كىرىدىغان يىللىق كىرىمى ئومۇمىي كىرىمنىڭ %24 تى ئىگىلەيدىغان بولۇپ، مەيلى چوڭ شەھەرلەر ياكى يېزا قىشلاقلارغىچە بولسۇن ساياھەتچىلەرگە ئېچىۋېتىلگەن دۇكان – سارايلارنىڭ تازلىقى، مۇھىتىغا ئالاھىدە كۆڭۈل بېرىدىكەن.

بىزدە گۈزەل مەنزىرىلەر ئىنتايىن كۆپ، ساياھەتچىلىكىمىز بولسا ئەمدىلا بىخلىنىشقا باشلاۋاتىدۇ. نېمە ئۈچۈن ساياھىتىمىز تەرەققىي تاپمىدى؟

كۆز ئالدىمغا تەلكە داۋانلىرى، سايرام كۆلى بويىدىكى ئۇششاق تىجارەتچىلەر ۋە ئۇلارنىڭ ئەتراپىدىكى مۇھىتلار كېلىشكە باشلىدى. يول بويىدىكى ئازگاللارغا توشۇپ كەتكەن ئەخلەتلەر، سۇلياۋ خالتىلار، ئىچىملىك قۇتۇلىرى، ئەسكى – تۈسكى لاتا –پېتەكلەر، كۆل بويىدىكى مال – چارۋىلارنىڭ تېزەكلىرى، ساياھەتچىلەر مىنىپ يۈرگەن ئات –تۆگىلەرنىڭ  تۇياقلىرىدىن كۆتۈرۈلگەن قىغ توزۇندىلىرى، كۆل سۈيىدە كىر يۇيۇۋاتقانلار، ياز كۈنلىرى سېسىقچىلىقتا تۇرغىلى بولمايدىغان ھەتتا چىۋىننىڭ كۆپلىكىدىن كۆزنىمۇ ئاچقىلى بولمايدىغان بەتبۇي ھاجەتخانىلار (تېخى بۇ ھاجەتخانىلار ھەقلىق) تىجارەتچىلەرنىڭ يايمىلىرىدىكى مال – باھاسىنىڭ يۇقۇرلىقىنى ئاز دەپ، ئۇلارنىڭ خېرىدارلارغا قىلغان قوپال مۇئامىلىسى، ئۆكتەملىك كىشىنى بىر خىل ياۋايى مەخلۇقلارنىڭ ئارىسىغا كېرىپ قالغاندەك ھېسسىياتقا كەلتۈرۈپ قويىدۇ. ئۇلارنىڭ تازلىقىدىنمۇ سۆز ئېچىش تېخىمۇ مۇمكىن ئەمەس.

ھازىر شىمالىي شىنجاڭدىكى خېلى كۆپ يەرلەردە ئۆتەڭ ھاجەتخانىلىرى بىر ئاز ئىلغارلىشىپ قالدى. ئەمما دىيارىمىزنىڭ باشقا جايلىرىغا قىش كۈنلىرى بېرىپ قالسىڭىز نىجاسەت دۆۋىلىرى زۇمچەك – زۇمچەك دۆۋىلەنگەن، سۈيدۈكلەر مۇز تۇتۇپ، دەسسىگىدەك يەر قالمىغىنىنى كۆرىسىز. ئەگەر خالىيراق جاي بار دېيىلگەندىمۇ چوڭقۇر ھاڭدەك كولىنىپ، ئۈستىگە لىڭشىپ تۇرىدىغان تاختايلار قويۇلغان، تاملىرى شاخ – شۇمبىلار، ئۆتمە  تۆشۈك بولۇپ كەتكەن كونا بورىلار بىلەن توسالغان بولىدۇ. ھېلىقى چوڭقۇر كولانغان ھاجەتخانىلارنىڭ نەچچە يىلدا بىر تازلىنىدىغانلىقىنىمۇ بىلمەيسىز. شۇڭلاشقا خېلى يىراقتا تۇرۇپمۇ نىجاسەت پۇرىقىنى پۇراپ تۇرىسىز.

دېمىسىمۇ «جۇڭگودا ھاجەتخانىنى پۇراپ تاپىسىز، چەت ئەللەردە سوراپ تاپىسىز» دېگەن سۆز بىكارغا چىقمىغان.

بىز كۆرۈپ تۇرغان بۇ دۆلەتتىكى ئۆتەڭلەرنىڭ، ساياھەت نۇقتىلىرىنىڭ مەنزىرىسى گۈزەلمۇ، جەلپكارمۇ؟

ئۇلارنىڭ گۈزەللىكى پاكىزلىقتا، ئۇلارنىڭ ئىناۋەت تېپىشى قىزغىنلىقتا، ئۇلارنىڭ روناق تېپىشى بىرلىكتە، ئۆملۈكتە دېگەن ھاسلاتقا ئىگە بولدۇم.

يېتەكچى ئايدىن ئەپەندى تاراس تاغلىرىنى شۇنچىلىك قىزغىن، شۇنچىلىك زوقمەنلىك بىلەن سۆزلەپ بېرىۋاتىدۇ. دېمەك، بىرەر نەرسىنى، شەيئىنى ياكى شەخسنى گۈزەل، دىيانەتلىك كۆرسىتىشمۇ بىر سەنئەت. بىزنىڭ دىيارىمىزدىكى تەلكە داۋانلىرى، نارات تاغلىرى، توققۇزتارا تاغلىرى مەن نامىنى يازمىغان سانسىزلىغان گۈزەل مەنزىرىلەرگە قارىسىڭىز ئۇنىڭ گۈزەللىكىنى ھېس قىلالايسىز. ئەمما بىزدىكى شارائىت ساياھەتچىلەرنى بىرزار قىلىپ قويۇشى تۇرغان گەپ. تەلكە داۋانلىرىدىن سېرىلىپ تاغ ئىچىگە كىرسىڭىز، تاغ چوققىلىرىدا بىخارامان ئوتلاۋاتقان قوي – كالىلارنىڭ مەرەشلىرىنى، تاغ قاپتاللىرىدا ئېچىلىپ كەتكەن رەڭگا-رەڭ گۈللەرنى، زۇمرەت كەبى دەريا، شارقىراتمىلارنى كۆرىسىڭىز ئۇلارنى «جەننەت» دەپ تەسۋىرلىسەكمۇ يېتەرلىك بولمايدۇ. ئۇنىڭ ئۈستىگە يېڭىدىن ياسالغان مۇئەللەقتىكى تىلسىماتتەك كۆۋرۈكلەر، تاغ ئۆتۈشمىلىرى ئەسلى بار بولغان مەنزىرىلەرگە تېخىمۇ جەلىپ قىلارلىق ھۆسن قوشۇپ، ئاجايىپ بىر تەسۋىرلىگۈسىز ماي بوياق ئەسىرىنى پەيدا قىلغان ئىدى. بۇنداق مەنزىرىنى ئاللاھ ئۆز ھېكمىتى بىلەن ياراتقانمۇ يا ئىنسانلار ياسىغانمۇ دەپ تاڭ قالىسىز.

تۈركىيە ئۆتەڭلەردىكى ئاشپۇزۇللارغا كەلسەك، ئۇلارنىڭ ئۆتەڭلىرىدىكى ئاشپۇزۇللارنىڭ تازىلىقى شەھەردىكىگە ئوخشاش پاكىز، رەتلىك بولىدىكەن.  شىرەگە قويۇلغان ئاپئاق داستىخانلار، قوشۇق، پىچاق، ئارىلار، پارقىراپ تۇرغان تەخسە، ئىستاكانلار…بۇ يەردىكى تىجارەتچىلەرنى تۈركىيە ھۆكۈمىتى بۇلۇڭ – پۇشقاقلارغىچە كۈزۈتۈپ تۇرامدىغاندۇ ياكى ئۇلارنى مەخسۇس يۆلەمدىغاندۇ دەپ قالدىم.

بۇ كىشىلەرمۇ تىجارەتچى، تىرىكچىلىك قىلمىسا بولمايدۇ ئەلۋەتتە. بىزدىكى ئۆتەڭ ئاشپۇزىللىرىدا شىرە – ئورۇندۇقلارنىڭ ئەبجىقى چىققان، چىنە قاچىلار ھەرە تىغىدەك پۇچۇلۇنۇپ كەتكەن، چوكىلار يەكپايلىشىپ كەتكەن، ئاشپەزلىرىمىزنىڭ پەرتۇقلىرى تىكىلگەندىن بېرى يۇيۇلمىغان ياكى ئەسلى رەڭگىنى بىلگىلى بولمايدىغان بولۇپ كەتكەن، ئاشپۇزۇللارنىڭ يەرلىرى مىچىلداپ، تاملىرى ئىسلاشقان، دەسماللىرى كىرلىشىپ ئادەم يەر سۈرتىشكىمۇ كۆڭلى كۈتۈرمىگىدەك مەينەت. مۇلازىمىتىمۇ ناچار. بۇلارنى كىمدىن كۆرۈش كېرەك؟

دىيارىمىزدا يۇقۇردا دەپ ئۆتكەن گۈزەل تاغ ـ دەريالار، شارقىراتمىلار، يايلاقلاردىن باشقا ھەر قايسى رايونلاردىكى ئاز سانلىق مىللەتلەرنىڭ ئۆزگىچە كىيىم  ـ كېچەك مەدەنىيىتى، ئۇلارنىڭ ناخشا – ئۇسسۇللىرى، ھويلا – ئارام مەدەنىيىتى، يېمەك – ئىچمەك مەدەنىيىتى، دۇنياغا مەشھۇر «تۈركىي تىللا دىۋانى» نىڭ مۇئەللىپى مەھمۇد قەشغەرى، «قۇتادقۇ بىلگ» نىڭ مۇئەللىپى يۇسۇپ خاس ھاجىپنىڭ مەقبەرىلىرى، مىڭ ئۆي خارابىلىرى، خوتەننىڭ داڭلىق قاش تاشلىرى، تۇرپاننىڭ كارىز ساياھىتى قاتارلىق جايلار دۇنيا ئەھلىنىڭ كۆزىنى قاماشتۇرۇپ تۇرۇپتۇ. ئۇنىڭدىن باشقا يەنە دىيارىمىزنىڭ جەنۇبىي ۋە شىمالىدا ئۇيغۇر سەنەملىرىدىن: قومۇل سەنىمى، تۇرپان سەنىمى، كۇچار سەنىمى، قەشقەر سەنىمى… دېگەندەك تۈرلۈك سەنەملەرنىمۇ باشقا ئەللەردە ئۇچرىتىش مۇمكىن بولمايدىغان مەدەنىيەتلەردۇر. ئالايلۇق، خوتەندىكى كىرىيەلىك ئاياللارنىڭ كىچىك تەلپىكى؛ تۇرپانلىقلارنىڭ قىزىل، يېشىل، قارا دۇخاۋىلارغا كەشتىلەنگەن شوخ، گۈللۈك دوپپىلىرى؛ قەشقەرلىك خانىم – قىزلارنىڭ قويۇق مىللىي مەدەنىيەت ئەكس ئەتكەن چىمەن دوپپىلىرى بۇنىڭ ئىچىدە. ئومۇمەن ئېيتقاندا بىزدە ھازىرغىچە ساقلىنىپ كېلىۋاتقان تۈرلۈك مەدەنىيەت سەنئەت يادىكارلىقلىرى، ئۆرپ – ئادەت، يېمەك – ئىچمەك مەدەنىيەتلىرىمىزنى ھېچقانداق بىر دۆلەتنىڭ مەدەنىيىتىگە ئوخشاتقىلى بولمايدۇ.

دېمەك بىزنىڭ ساياھەت بايلىقىمىزنىڭ يوشۇرۇن كۈچى ئىنتايىن بول بولۇپ، قېزىشقا ئەھمىيەت بېرىلىدىغان بولسا پۈتكۈل دۇنيانى ئۆزىگە جەلپ قىلالايدۇ ھەم «گۈزەل شىنجاڭ»، «جەلىپكار شىنجاڭ» دېگەندەك دېگەندەك شوئارلار ھەقىقىي تۈردە ئەمەلگە ئاشۇرغىلى بولىدۇ. ساياھەت نۇقتىلىرىنى كەسپلەشتۈرۈش، ئۇلارنى تۈرلەرگە ئايرىش، ئۆتەڭ، مېھمانسارايلارنىڭ دەرىجىلىرىنى كۆتۈرۈشكە دۆلەت ھەقىقىي تۈردە مەبلەغ ئاجراتسا ساياھەتتىن كىرىدىغان كىرىم ھەسسىلەپ ئېشىشى تۇرغان گەپ. ھازىر دىيارىمىزدىمۇ  يۇقۇرى سۈرەتلىك تاش يوللار كۆپىيىپ، قاتناش تەرەققىي قىلىۋاتىدۇ. دېھقانلارمۇ خېلى يىراق جايلاردىن ئۆزلىرى پىششىقلاپ ئىشلەپچىقارغان مەھسۇلاتلارنى شەھەرلەرگە ئەكىرىپ سېتىپ، ئازۇدۇر – كۆپتۇر نەپ ئېلىۋاتىدۇ. ئەمما بىز ساياھەت قىلىشقا تەلمۈرىۋاتقان تۈركىيەگە سېلىشتۇرغاندا دېھقانلىرىمىزنىڭ سالغان مەبلىغىگە تۇشلۇق تاپقان پايدىسىنى چوڭ دېگىلى بولمايدۇ. نېمە ئۈچۈن؟

تۈركىيەنىڭ يېمەكلىك سانائىتىنىڭ تەرەققىي قىلىۋاتقانلىقىنى كۆرۈپ تۇرۇپتىمىز، بولۇپمۇ ئۇلارنىڭ مېۋە – چىۋىلەرگە بولغان پىششىقلاپ ئىشلەش تەرەققىياتى دۇنيادا ئالدىنقى ئورۇندا تۇرىدىكەن. ئۇ يەردىكى ھەر قانداق مېھمانسارايلارنىڭ ئاشخانىلىرىدا 7 – 8 خىل مېۋە – چېۋە قايناتمىلىرىنى  (مۇراببا) ئۇچرىتىپ تۇرىسىز. ئۇنىڭدىن باشقا تۈركىيەنىڭ «ئۈلكەر»، «ئالبىنى» ھەر خىل ئىچىملىكلىرى ھازىر خەلقئارالىق يېمەك –ئىچمەك ساھەسىدە خېلى مۇھىم ئورۇننى ئىگىلىدى. جۈملىدىن دىيارىمىزدىمۇ تۈركىيەنىڭ ھەر قانداق يېمەك – ئىچمەك مەھسۇلاتلىرىنى تاپالايسىز.

تۈركىيە كىيىم – كېچەك ساھەسىدىمۇ ئالاھىدە تەرەققىي قىلغان بولۇپ، ھازىر ئۇلارنىڭ مەھسۇلاتلىرى خەلقىمىزنىڭ ياقتۇرۇپ كىيىدىغان ئىستېمالىغا ئايلاندى. تۈركىيە بازارلىرىنى ئارىلاپ كۆرگىنىمىزدە «كاپال چاشى» دەك خەلقئارالىق چوڭ بازارلار، توپ سېتىش ئورۇنلىرى كىشىنى ئۆزىگە ئالاھىدە جەلىپ قىلىدىكەن. تۈركىيەنىڭ ئۇششاق سانئىتى ھەم قول – ھۈنۈەۋەنچىلىك سەنئىتىمۇ تەرەققىي قىلغان بولۇپ، ساياھەتچىلەرنى ئالاھىدە جەلىپ قىلىدىكەن. ساياھەت يېتەكچىمىزنىڭ تونۇشتۇرىشىچە، «كاپال چاشى» بازىرىنى ئىككى كۈندىمۇ ئايلىنىپ بولالمايدىكەنمىز. ئۇ يەردىكى يېپەك مال بازىرى ۋە پۇراقلىق بۇيۇملار بازىرى قاتارلىق داڭلىق خەلقئارالىق بازارلىرىنى كۆرگىنىڭىزدە رەتلىك تىزىلغان بويۇملارنى، پاكىز مۇھىتنى، چىرايىدىن نۇر يېغىپ تۇرىدىغان تىجارەتچىلەرنىڭ «ئابلا،(ئاچا) مەرھابا!»، «ئاننى، مەرھابا!»… دەپ بىزنى تەكلىپ قىلىۋاتقان ئىللىق مۇئامىلىسىنى كۆرۈپ سۆيۈنۈپ كەتتۇق.

مەن ئۆزۈمنىڭ ئويلىغنلىرىم، ھېس قىلغانلىرىمنى توغرا بايان قىلدىم دەپ جەزىم قىلالمايمەن. چۈنكى مەن تۈركىيەدە پەقەت 12 كۈنلۈكلا ساياھەت قىلدىم. ساياھەت داۋامىدا كۆرگەن، ئاڭلىغانلىرىم پەقەت چۈشەندۈرگىچىنىڭ سۆزلىگەنلىرى خالاس.

ئانتالىيەگە كەلدۇق

كەچ سائەت تۈركىيە ۋاقتى 8:30 دا ئانتالىيەنىڭ قارا دېڭىز بويىغا جايلاشقان «كەندىر» مېھمانخانىغا يېتىپ كەلدۇق. بۇ مېھمانخانا نەچچە كۈندىن بېرى بىز قونۇپ ئۆتكەن مېھمانخانىلاردىن نەچچە ھەسسە گۈزەل ئىكەن. كوچىلاردا پالما دەرەخلىرى قە كۆتۈرۈپ تۇرۇپتۇ. بىز چۈشكەن مېھمانخانىنىڭ ئومۇمىي كۆرۈنىشى يېرم چەمبەر شەكلىدە بولۇپ، مېھمانخانا ئارقىسى يەنى يېرىم چەمبەرنىڭ ئىچى تەرىپى قارا دېڭىزغا قاراپ تۇرىدىكەن. يېرم چەمبەر شەكىلنىڭ ئارقا تەرىپى ئالدى ئىشىك، ئىچى تەرىپىدە پۈتۈنلەي دېرىزە، بالكونلار بولۇپ، ئاستىنقى قەۋەت ئاشخانا ئىكەن. ئاشخانا دېرىزىلىرىمۇ ئاساسەن قارا دېڭىزغا قارىتىلىپ ياسىلىپتۇ. ئاشخانا تۈۋىدە ئولتۇرۇپ سىرتقا قارىسىڭىز دۈپ –دۈگۈلەك چوڭ – كىچىك كۆل، كۆل ئەتراپىدا پالما دەرەخلىرى، كۆپ كۆك دېڭىز، دېڭىزدا لەيلەپ يۈرگەن ئاپئاق پاراخوت، كاتىر، قولۋاقلار سىزگە ئاجايىپ بىر رىۋايەتتەك مەنزىرە پەيدا قىلىدىكەن. بىر كۈن توختىماي يول يۈرگەن بولساقمۇ، بۇ يەرگە كېلىپ باشقىچىلا بىر دۇنياغا كېلىپ قالغاندەك بولۇشۇپ، خوشاللىققا چۆمۈلدۇق. تاڭ ئاتقاندا قۇياش بىزگە ئىللىق نۇرىنى قۇچىقىنى ئېچىپ پارلاپ كەتكەنىدى.

ئانتالىيانى «قۇياش كۆتۈرۈلگەن جاي» دېگىنى بىكار ئەمەسكەن. 3 – 4 كۈندىن بېرى ئۆزىنى كۆرسەتمەي زارىقتۇرغان قۇياشنىڭ كەيپىياتىمىزنى بىراقلا كۆتۈرۈشىنى ئەسلا ئويلىماپتىكەنمەن.

ئۇچىلىرىمىزدىكى يالاڭ پەلتۇ، قېلىن كىيىملىرىمىزنى سېلىۋېتىپ، قۇشتەك يەڭگىل بولۇپ، بۇ يەردىكى ساياھىتىمىزنى باشلىۋەتتۇق. بىز ئاتالىياغا كېلىپ ئەتىسى يەنى 10 – نويابىر «ئاتا تۈرك» مۇستاپا كامال ۋاپات بولغان خاتىرە كۈنى بولدى. بۇ جاي «ئاتا تۈرك» مىللىي مۇستەقىللىق ئىنقىلابىنى قوزغىغان ھەم سۇلتان ئىمپىرىيىسىگە قارام بولمايدىغانلىقى جاكارلانغان ئەكسىچە، ئىستانبولنىڭ ئانتالىيەگە قارايدىغانلىقىنى جاكارلىغان جاي. ياۋروپادىكى ئانتانتا دۆلەتلىرىگە جەڭ ئېلان قىلىپ قاقشاتقۇچ زەربە بەرگەن، پۈتكۈل تۈركىيە خەلقىگە ئازاتلىقنىڭ ئۈمىد نۇرىنى چېچىپ، ئاساسىي قانۇننى ئېلان قىلغان جاي. بۈگۈن بۇ يەردىكى تۈركلەر ھەممىلا يەردە دۆلەت بايرىقىنى يېرىم چۈشۈرۈپ، «ئاتا تۈرك» كە بولغان سېغىنىشىنى بىلدۈرۈشكەنىدى.

ئانتالىيەنىڭ نوپۇسى ئەسلى بىر مىليونغا يېتىدۇ. ياز كۈنلىرى بۇ يەرگە كېلىپ ساياھەت قىلغۇچىلارنىڭ كۆپلىگىدىن 10 مىليون كىشىگە يېتىدىكەن. ئانتالىيە دېگەن ئىسىم بۇنىڭدىن 1500 – يىل ئىلگىرى ئۆتكەن شەرقىي رىم پادىشاھى ئانتالوسنىڭ نامىدا قويۇلغان. (مەن بەزى يازمىلاردا «ئاناتولىيە» دەپ ئوقىغان ئىدىم. لېكىن يېتەكچىمىزنىڭ ۋە شۇ يەردىكى تەشۋىق ۋاراقچىلىرىدا «ئانتالىيە» دەپ ئاتىلىدىكەن) ئۇ زامانلاردا رىملىقلار، گىرىكلەر دېڭىز قاراقچىلىرىدىن مۇداپىئەلىنىشنى كۆزدە تۇتۇپ، شەھەرلەرنى دېڭىز قىرغاقلىرىدىن 8 ــ 10 كىلومېتىر ئىچكىرسىگە سالاتتى.

ھازىرقى قارا دېڭىزنىڭ تىك قىيالىرى، قىرغاقلىرى ئەتراپلىرىغا سېلىنغان تۇرالغۇ ئۆي، مېھمانسارايلىرىغا قارىسىڭىز ئۇلارنىڭ شەكلى بايا بىز تونۇشتۇرۇپ ئۆتكەن يېرىم چەمبەرلىك «كەندىر» مېھمانسارىيىغا ئوخشاش ھەممىسىنىڭ دېرىزە، بالكونلىرى قارا دېڭىزغا قاراپ تۇرىدىكەن. ئۇ يەردىكى ھەرقانداق مېھمانساراي سىزنى قارا دېڭىزنىڭ ساپ ھاۋاسى ۋە گۈزەل مەنزىرىسىدىن بىمالال ھۇزۇرلىنىشقا ئەھمىيەت بېرىدىكەن.

ئەتىسى پارلىغان قۇياش بىزگە كۈلۈپ باققانىدى. بۇنى كۆرگەن ئۆمەك ئەزالىرىمىز يېتەكچىمىزگە پاراخوتقا چىقىپ دېڭىز سەيلىسى قىلىش تەكلىپىنى ئوتتۇرغا قويۇشتى. ساياھەت يېتەكچىمىز تەلەپلىرىمىز بويىچە چۈشتىن كېيىن دېڭىز ساياھىتىنى ئورۇنلاشتۇردى.

ساياھەت پارخوتلىرى توختايدىغان پورتتا ئادەتتىكى پاراخوت، «قاراقچىلار» پارخوتى، «ھەشەمەتلىك پاراخوت» دېگەندەك ھەر خىل پاراخوتلار بىزنى كۈتۈپ تۇرۇپتۇ. بۇ يەر قاينام – تاشقىنلىققا چۆمۈپ كەتكەن جاي بولۇپ، دېڭىز قىرغىقى بىلەن تىك قىيالار ئارىلىقى يايمىچىلار بىلەن توشۇپ كېتىپتۇ. تىك قىيا بىلەن دېڭىز ئارلىقىدا ئاپتوموبىللار، ھارۋىلار، ۋېلىسپىتلىكلەر، پىيادىلەر، ئۇياقتىن – بۇياققا ئۆتۈشۈپ تۇرغان بولۇپ، بىر تەرەپتىن باققاللار ۋارقىرىشىپ خېرىدار چاقىرىشىۋاتقان بولسا، يەنە بىر تەرەپتىن دېڭىز قىرغىقىدىكى ساياھەت پاراخوت ئىگىلىرىمۇ پاراخوتلىرىغا خېرىدار چاقىرىپ، بەس – بەس بىلەن باھاسىنى توۋلىشىپ تۇرىدىكەن.

بىز ئوتتۇرىھال چوڭلۇقتىكى بىر پاراخوتقا چىقتۇق، پاراخوتنىڭ 1 – قەۋىتىدە قاتار قويۇلغان ئورۇندۇقلار، ئۈستىنكى قەۋىتى چۆرىسىگە قاتار قويۇلغان ئورۇندۇقلاردىن باشقا ئوتتۇرسىدا مەيدان ئىكەن. پاراخوتنىڭ قۇيرۇق قىسىمىدىكى ئىگىزرەك جايغا 2 ـ 3 تولۇق قوراللانغان قاراقچىلارنىڭ ھەيكىلى تۇرغۇزۇلغان بولۇپ، ئۇلارنىڭ قاپ –قارا كىيىملەرنى كىيىپ تۇرغان سۈرلۈك تەلەتى بىزگە قاراپ تۇرۇپتۇ.

بىز پاراخوتقا چىقىپ 5 ـ 10 مىنۇت ئۆتمەيلا ياڭراتقۇدىن تۈركچە مۇزىكا جاراڭلاشقا باشلىدى. ياشلار مۇزىكىنى ئاڭلاش بىلەنلا ئۇسسۇلغا چۈشۈپ كەتتى، قايناڭ ئۇيغۇرۇم! بەزىلىرىمىز زامانىۋىي ئۇسسۇل ئوينىسا، يەنە بەزىلىرىمىز ئۇيغۇر ئۇسسۇلى ئوينىشىۋاتاتتى. بىز كونيادا زىيارەت قىلىپ ئۆتكەن جالالىدىن رومى ئەسلى بىر سۇلتانۇل ئولىمانىڭ ئوغلى بولۇپ، يەتتە ئەۋلادقىچە مۇسۇلمان ئىدى. ئەمما ئۇ كىشى داپ بىلەن راۋاپ چېلىنسا سول قولىدا ياقىسىنى تۇتقان، ئوڭ قولىنى ئىگىز كۆتۈرگەن ھالدا ئۆزىنى ئۇنتۇغان ھالدا ساماغا چۆرگىلەيتتى. بىز بىر ئاددىي ئىنسان، ئوينىساق نېمە بوپتۇ؟ ئۇسسۇل ئوينىغاندا كىشى ھەممە قايغۇ – ھەسرەتلىرىنى ئۇنتۇپ، مۇزىكىغا قوشۇلىدۇ، مۇزىكىغا قەدەملىرىنى تەڭكەش قىلىدۇ. ئۇسسۇل راسا ئەۋجىگە چىققاندا پاراخوت مۇلازىملىرىدىن 2 ـ 3 كشىمۇ ئوتتۇرغا سەكرەپ چۈشۈپ ئويناۋاتقان ئۇيغۇرۇمغا ئارىلىشىپ كەتتى. ھەي ئۇيغۇرۇم مەيلى چۆلدە مەيلى بوستاندا، مەيلى دېڭىزدا بولسۇن ناخشا – مۇزىكىدىن زادىلا ئايرىلالمايدۇ. ئاڭلىنىۋاتقان ناخشىنىڭ تۈرك ناخشىسى ئىكەنلىكىنى بىلىمىز، لېكىن مەزمۇنىنى بىلمەيمىز. ئۇيغۇرۇمغا ناخشىنىڭ مەزمۇنى ئەمەس بەلكى ئۇدارى چۈشۈنىشلىك، تەرجىمان كەتمەيدۇ. بۇ خۇددى جالالىدىن رومى ئۆز شېئىرىدا ئېيتقاندەك:

 

ئىشىق تىلى، راۋاپ تىلىدەك بىر ئىمىش،

تۈرك، يۇنان، ئەرەبكە بىر ئىمىش.

 

دېگەندەك بىر ئىش بولدى. مەيداندىكى ئۇيغۇرغا قوشۇلۇپ ئۇسسۇل ئويناۋاتقانلار تۈركمۇ، گىرىكمۇ بىلمەيمەيمىز. قەدەملىرى ئۇدار –تاكىتلارغا چۈشسىلا بولدى.

كۆزنى يۇمۇپ ئاچقىچە ئىككى سائەت ئۆتۈپ كەتتى. دېڭىز سۈيى بۈگۈن تىپتېنچ تۇراتتى. دېڭىزدا نە شامال، نە تۇمان يوق. بىز كۆرۈپ تۇرغان قارا دېڭىز سانسىزلىغان قانلىق ئۇرۇشلارنى ئۆز بېشىدىن ئۆتكۈزگەن، قانچىلىغان ئۇرۇش پاراخوتلىرى چۆكۈپ كەتكەن ھەتتا قانچىلىغان ئەزىم دەريالارنىڭ سۈلىرىنىمۇ ئۆزىگە سىڭدۇرۇپ يۈتىۋالغان تۇرۇقلۇق ھېچنىمە بولمىغاندەك تۇراتتى. پاراخوت دېڭىز سۈيىنى يېرىپ ئىلگىرلىمەكتە. مەن ئۇنىڭدىن ھاسىل بولغان يوغان قۇش قانىتىدەك بۇژغۇنلارنى كۆرىۋاتاتتىم. دېڭىزنىڭ قوينى نېمە دېگەن كەڭ، ئۇ دەھشەتلىك بورانلارنىمۇ قىرغاقلارغا ئۇرۇپلا ئۆتكۈزىۋېتىدۇ. سانسىزلىغان يامغۇر – يېشىنلارنىمۇ  قوينىغا سىغدۇرۋېتىدۇ. ئەنە كۆرۈۋاتىمىز ــ دېڭىز قىرغىقىدىكى تىك قىيادىن شىددەت بىلەن قويۇلىۋاتقان دەريا سۈيىنى! ئەگەر بۇ دەريا سۈيى تېشىپ بىرەر يۇرتقا كېلىپ قالسا تەسەۋۋۇر قىلغۇسىز پاجىئەلىك ئاقىۋەتلەرنى كەلتۈرگەن بولار ئىدى – ھە! دېڭىزنىڭ قوينى نېمە دېگەن كەڭ، كۆتۈرۈشلۈك ھەم چوڭقۇر بولىدىغاندۇ؟ بالىلىق چاغلىرىمدا گۈزەل قارا دېڭىزنى ئوتتۇرا مەكتەپ جۇغراپىيە دەرسلىكىدە ئوقىغان ھەم خەرىتىدە كۆرگەنىدىم. بۈگۈن مانا سېنىڭ خۇش جامالىڭنى كۆرۈشكە سازاۋەر بولدۇم. سېنىڭ قوينۇڭدا ئۈزىۋاتىمەن، سېنىڭ ئۈستۈڭدە تۇرىۋاتىمەن، ئاھ دېڭىز! دۇنيادىكى دېڭىز – ئوكيانلارغا ئەڭ يىراق بولغان ماكاندا ياشىغان، دېڭىزنىڭ قانداق بولىدىغىنىنى كۆرۈپمۇ باقمىغان بىر ئىنسان ئىدىمغۇ؟…

دېڭىز ساياھىتىمىز ئاخىرلىشىپ قايتىۋاتقان چېغىمىزدا يېقىن ئارىلىقتا «قاراقچى» ناملىق پاراخوتتىكى بىر توپ كىشىلەر (ھەممىسىنىڭ بىر خىل فورما كىيىنىشلىرىگە قارىغاندا ئوتتۇرا مەكتەپ ئوقۇغۇچىلىرى بولسا كېرەك دەپ پەرەز قىلدىم) بىزنىڭ ئويناۋاتقان ئۇسسۇللىرىمىزغا قاراپ «ھۇررا، ھۇررا!..» دەپ چاۋاك چېلىشىپ كەتتى. بەزىلىرى قوللىرى بىلەن ئىشارەت قىلىشىپ «سۆيگۈ» لىرىنى ھەدىيە قىلىشاتتى.

ئىلگىرلەۋاتقان ئۆمىكىمىز بۈگۈن ئانتالىيەنىڭ سىلىك ناھىيەسىگە كەلدۇق. بۇ يەردە «دۇدەن شارقىراتمىسى» دەپ ئاتىلىدىغان داڭلىق شارقىراتما بار ئىكەن. يىراقتىن ئېقىپ كېلىۋاتقان دەريا سۈيى ئىنتايىن تېز ئاقاتتى. تاشتىن –تاشقا ئۇرۇلىۋاتقان سۇ شاۋقۇنى جاھاننى بىر ئاپتۇ. دەيا بويىدا ئۆسكەن سۈگەت گۈل، پىكوس گۈللىرى بولۇق ھەم دەرەختەك ئۆسكەن، ئۆيلىرىمىزدە ئارزۇلاپ باقىدىغان ئۈژمە گۈللىرىمۇ بۇ يەردە يوغان دەرەختەك ئۆسۈپ كېتىپتۇ. ئۇنىڭدىن باشقا مەن كۆرۈپ باقمىغان ئۆسۈملۈكلەرمۇ بۈك – باراقسان ئۆسكەن بولۇپ، ئاجايىپ بىر بوستانلىقنى شەكىللەندۈرگەن ئىدى. سارغىيىپ پىشاي دەپ قالغان ئاپلىسىن، باشلىرىڭىزغا تېگىپ تۇرغان زەيتۇنلار ھەممىلا يەردە كۆرۈنۈپ تۇراتتى.

شىددەت بىلەن شاۋقۇنلاپ ئېقىۋاتقان دەريا سۈيى يوغان يېرىم چەمبەر شەكىللىك تىك قىيادىن بىر قانچە ئېقىنلارغا ئايرىلىپ، چوڭقۇر جىلغىغا ئوقتەك ئېتىلىپ چۈشىدىكەن. يۇقۇرىدىن پەسكە قارىسىڭىز سۇلار ياردىن ئېتىلىپ چۈشكەچكە بوشلۇقتا گىرىمسەن تۇمان پەيدا قىلىپ تۇرۇپتۇ. پەسكە چۈشۈپ تاماشا قىلىشتىن ئىلگىرى شارقىراتما چۈشىدىغان جايدىكى دەرەخلەر ئارىسىدا بىر ئاشخانا بولۇپ، باشلىرىغا ئاق ياغلىق چېگىۋالغان، ئۇچىلىرىغا ئاپئاق پەرتۇق تارتىۋالغان ئىككى ئايالنىڭ خېمىر يېيىۋاتقانلىقىغا قاراپ تۇرۇپ قالدىم. ئۇلار سۇپىدا يۈكىنىپ ئولتۇرۇپ خۇددى بىزنىڭ يېزىلىمىزدىكى قىز – جۇۋانلىرىمىزدەك قىياپەتتە خېمىرنى نوغۇچ بىلەن بىر ئەپچىل يايماقتا ئىدى. ئۇلارنىڭ كىيىنىشلىرى، تاختا – سۇپۇرلارنىڭ پاكىزلىقى ئادەمنىڭ زوقۇنى، ھەۋىسىنى كەلتۈرەتتى! شەھەردىن خېلى يىراق بولغان مۇشۇنداق

خىلۋەت قىرلاردىمۇ پاكىز مۇھىتنى يارىتىش ئوڭاي ئىش ئەمەس ئىدى.

ئالدىمىزدا كېتىۋاتقان يېتەكچىمىزگە يېقىن ئەگەشمىسەك بۈك –باراقسان دەل – دەرەخ، گۈل – گىياھلار ئارىسىدىكى قاتمۇ – قات چىغىر يوللار، ئەگرى – بۈگرى پەلەمپەيلەردىن چۈشكىچە ئېزىپ قېلىشىمىز ئېھتىمالدىن يىراق ئەمەس ئىدى. مەن خېمىر يېيىۋاتقان جۇۋانلارغا قارىغىنىمچە يېتەكچىمىزگە ئەگىشىپ پەسكە چۈشتۈم. تىك قىيا بىلەن دەريا ئارلىقىدىكى بىر خىلۋەت بوشلۇقتا بېلىق كاۋىپى پىشۇرىدىغان ئەپلىككىنە سېلىنغان ئاشپۇزۇل بار ئىكەن. تۈركلەرنىڭ مۇشۇنداق كىچىككىنە بىر زېمىندىنمۇ ئۈنۈملىك پايدىلىنىشىشىنى كۆرۈپ، ئۇلارنىڭ ئەقلىگە لال بولدۇم. يۇقۇرىغا قارىسىڭىز شارقىراتما، تۆۋەندە زۇمرەت كەبى دەريا سۈيى، قىيالاردا ئېسىلىپ تۇرغان رەڭگا – رەڭ گۈل – گىياھلار… بۇ مەنزىرىلەر مېنى ئىختىيارسىز ھالدا قۇرئان كېرىمدە ئېيتىلغان: «ئاستىدىن ئۆستەڭلەر ئېقىپ تۇرغان جەننەت» نى ئەسلەتتى!

مانا مۇشۇنداق ئادەمنىڭ خىيالىغىمۇ كەلمەيدىغان خىلۋەت جىلغىدىكى ئاشپۇزۇلدىمۇ ئاپئاق داستىخانلار، ئارا – پىچاقلار شىرەلەرگە رەتلىك قويۇلغانىدى. بېلىق كاۋىپى مەخسۇس تاۋىدا كەلتۈرۈلدى. قارىغاندا بۇ تاۋا بېلىق كاۋىپى قىلىشقا ئالاھىدە ياسالغاندەك قىلاتتى. مەن تاۋنى ئېلىش ئۈچۈن قولۇمنى ئۇزاتقىنىمدا مۇلازىمەتچى: «يو، يو قىزىق!» دېگىنىچە تاۋنى شىرەگە قويۇپ بەردى. بىر كىلولۇق چوڭ شىشىدە مۇزدەك سۇ كەلتۈرۈلدى. «چاي ئىچسىڭىز بىر بارداق چاي بىر لىرا!…» دەيتتى مۇلازىملار مۇلايىملىق بىلەن. ئەجىبا تۈرۈكلەر ئېنىرگىيە تېجەشنى بەك مۇھىم بىلەمدىغاندۇ؟ يېنىدا دەريا سۈيى تۇرسا، سۇنىمۇ تېجەمدىغاندۇ دەپ ئويلاپ قالدىم.

ئەسفەندوس تىياتىرخانىسى

ئەسفەندوس تىياتىرخانسى بۇنىڭدىن 1800 يىل ئىلگىرى رىم ئىمپىرىيىسى دەۋرىدە سېلىنغان تىياتىرخانا بولۇپ، تىياتىرخانىنىڭ قۇرۇلنىسى پۈتۈنلەي تاشتىن ياسالغان بولغاچقا، ھازىرغىچە مۇكەممەل ساقلىنىپ كەلگەن. تىياتىرخانىغا خېلى كۆپ ئادەم سىغىدىغان بولۇپ، ئىچىگە كىرگىنىمىزدە تاماشىبىنلار ئولتۇرىدىغان قاتار – قاتار پەلەمپەيسىمان تاش ئورۇندۇقلارنى كۆردۇق. ئورۇندۇقلارنىڭ ئۈستىدە ئايرىم – ئايرىم ئىشىكلەر بولۇپ، ئورۇندۇقلارنىڭ ئالدىدا ئانچە چوڭ بولمىغان مەيدان بار ئىكەن. ئويۇن قويغۇچىلار، گىلادىياتورلار ماھارەت كۆرسىتىكەن ھەم تۈرلۈك مۇراسىم پائالىيەتلىرى ئۆتكۈزىلىدىكەن. بېشىمىزنى كۆتۈرۈپ ئالدىمىزغا قارىساق، ئاقسۆڭەكلەر ئولتۇرۇپ ئويۇن كۆرىدىغان لوژىلار (بالكونلار) بولۇپ، ئاستىدا ئۆلۈم جازاسىغا ھۆكۈم قىلىنغان مەھبۇسلارنىڭ ھايات – ماماتىنى بەلگىلەيدىغان يىرتقۇچ ھايۋانلارنىڭ قەپەسلىرى كۆرۈنۈپ تۇرۇپتۇ. مەھبۇسلار يىرتقۇچلارنى يېڭىۋالسا ئۆلۈم جازاسى بىكار قىلىنىدىكەن، ئەگەر يېڭىلىپ قالسا يىرتقۇچلار تەرىپىدىن تالاپ ئۆلتۈرۈلىدىكەن. ئاقسۆڭەكلەر بۇنداق ۋەھشىيانە ئېلىشىشلارنى كۆرۈپ، ھۇزۇرلىنىپ ئولتۇرىدىكەن. ئەينى زاماندىكى رىم چەۋەندازلىرىنىڭ كىيىملىرىنى كىيىشكەن ئەسكەرلەر قېلىچ – نەيزىلىرىنى ئوينىتىپ، ساياھەتچىلەرنى رەسىمگە چۈشۈشكە ئۈندەپ تۇرىدىكەن. بۇ ئارىلىقتا ئەزالىرىمىزدىن بىر قانچىمىز ئۇلار بىلەن خاتىرە رەسىمگىمۇ چۈشۈۋالغان بولدى.

 

ساياھەت داۋامىدا بىز سىلىك، دېڭىزلى، پامۇق (پاختا) قەلئەسى دېگەن جايلارغا باردۇق. ماڭغان يوللىرىمىز تاغلىق يوللار بولۇپ، بەزىدە ئۆزىمىز كېتىۋاتقان تەرەپلەرنىمۇ ئايرىيالماي قالاتتۇق.

پامۇق قەلئەسىنىڭ ئورنى تاغ تۆپىسىدىن ئانچە ئىگىز بولمىغان جايغا ئورۇنلاشقان بولۇپ، ھاك سۇلىرى ئېقىپ پەسكە چۈشۈش جەريانىدا ھاسىل بولغانىكەن. يىراقتىن قارىسىڭىز ئاپئاق قار دۆۋىسىدەك ياكى پاختا دۆۋىسىدەك بىر مەنزىرە كۆرىنىدىكەن. ئۇنىڭ بىر تەرىپىدە دۇنيا بويىچە ئەڭ چوڭ بولغان ھرالىس دەپ ئاتىلىدىغان قەبرىستانلىق بولۇپ، خىرىستىيانلار ھەج –تاۋاپ قىلىدىغان نۇقتىلاردىن بىرى ھېسابلىنىدىكەن. بۇ يەر ئەسلىدە رىم ئىمپىرىيىسى دەۋرىدە قۇرۇلغان بىر شەھەر خارابىسى ئىكەن. خارابىدىن تاش تۆۋرۈكلەرگە ئويۇلغان نەقىشلەرنىڭ ئانچە – مۇنچە ئىزنالىرىنى ھەم ئەينى چاغدىكى سۇ يوللىرىنىڭ قالدۇقلىرىنى كۆرۈشكە بولىدىكەن.

خىرىستىيانلارنىڭ تاۋاپ قىلىش ئادىتى بويىچە ئېيتقاندا ھەج تاماملاش ئۈچۈن ئاز دېگەندە تۆت ئورۇننى تاۋاپ قىلىش دۇرۇس ھېسابلىنىدىكەن. ھرا پولوس قەبرىستانلىقىنىڭ بۇنداق چوڭىيىپ كېتىشىنىڭ سەۋەب شۇكى ئۇلارنىڭ قارىشىچە بۇ يەر تەڭرىلەر ياشىغان جاي ھەم ئۇلار باقى ئالەمگە سەپەر قىلغان ئورۇن دېيىلىدىكەن. شۇڭا، خىرىستىيان مۇخلىسلىرى ۋە ياشانغانلىرى ھرالىسقا كېلىپ ياشاشنى ھەم مۇشۇ يەردە باقى ئالەمگە كېتىپ، تەڭرىلەرنىڭ ئايىقىدا يېتىشنى ئارزۇ قىلىدىكەن. بۇ يەرنىڭ دۇنيا بويىچە ئەڭ چوڭ قەبرىستانلىق بولۇپ قېلىشىدىكى سەۋەپمۇ دەل ئۇنىڭ تاغدىكى قاتمۇ – قات قەبرىلەرنىڭ كۆپىيىپ كېتىشى ئىكەن.

 

ئىزمىرغا سەپەر

ئىزمىر يوللىرى بويىدىكى ئەنجۈر، ئانار، زەيتۇن، ئاپلىسىنزارلىقلار بارغانسېرى قويۇقلىشىپ باراتتى. ئايدىن ناھىيەسىگىمۇ يېتىپ كەلدۇق. بۇ يەر ھەقىقىي مېۋە – چىۋە ماكانى ئىكەن. ئايدىن ئاپەندىنىڭ چۈشەندۈرۈشىچە، ئايدىن ناھىيەسىدىكى پۇقرالار يىل بويى بىر قېتىملا گۆش ئىستېمال قىلىدىكەن. ئادەتتە ئاشلىق، مېۋە – چىۋە، كۆكتاتلارنى ئاساسىي ئوزۇقلۇق قىلىدىكەن.

شۇ ھامان خىيالىمدىن تۈركىيە يازغۇچىسى جان دوندارنىڭ «سېرىق چاچلىق پالۋان» رومانىدا تەسۋىرلەنگەن ئايدىن ناھىيەسىنىڭ «سېرىق زەيبەك» ئۇسسۇلى كۆز ئالدىمغا كەلدى. تۈرك ئاتىسى جىگەر كېسىلىنىڭ ئاخىرقى باسقۇچىغا يەتكەن چاغدا مۇشۇ پەلۋان ئۇسسۇلنى ۋايىغا يەتكۈزۈپ ئوينىغانىكەن. ئايدىن ناھىيەسىنىڭ يىگىتلىرى «سېرىق زەيبەك» ئۇسسۇلى بىلەن داڭلىق ئىكەن.

ساياھەت داۋامىدا ساپ پاختا مەھسۇلاتلىرى، خۇرۇم بۇيۇملار دۇكىنى، ساپ زەيتۇن يېغى سېتىش دۇكانلىرىنىمۇ ئالا قويماي ئارىلاپ چىقتۇق. بىز بىر خېلى چوڭ ساپ پاختا بازىرىغا كىرىپ مال سېتىۋالغان چېغىمىزدا، مۇلازىملاردىن بىرقانچىسى بىلەن سۆزلەشتىم. مۇھىت، ئوسمان ئاتلىق ئىككەيلەن مېنىڭ «ئوسمانلى» يېزىقىنى بىلىدىغانلىقىمنى سوراپ بىلىپ، (ئۇلار 1923 –يىلى جۇمھۇرىيەت قۇرۇلۇپ، يېزىق ئىسلاھات قىلىنغاندىن كېيىن ئەرەب يېزىقىنى ئىشلەتمىگەن) ئۆز ئىسىملىرىنى يازغۇزدى ھەم خەنزۇچە يېزىپ بېرىشىمنىمۇ ئۆتۈندى. ئۇلار مەن يېزىپ بەرگەن ئىسىملارنى چوقۇم ئۆگىنىۋالىدىغانلىقىنى ئېيتىپ: «گۈلە، گۈلە!» دېيىشىپ كەتتى. مەنمۇ «خۇشچاغ قالنىسىز!» دېگىنىمچە ئۇلار بىلەن خوشلاشتىم.

 

قەدىمىي شەھەر ـــ ئەفەس

ئەفەس قەدىمىي شەھىرى ــ رىم دەۋرىدە بىنا قىلىنغان ئەڭ چوڭ شەھەرلەرنىڭ خارابىسى بولۇپ، 8 – ئەسىردە بىر قېتىملىق قاتتىق يەر تەۋرەشتە خارابىگە ئايلانغان. بۇ خارابىلەرنىڭ ئەسلى تارىخى 5000 يىلدىن ئاشىدۇ. بىز كۆرىۋاتقان بۇ  خارابىگە 2400 يىل بولغان بولۇپ، قېزىۋېلىنغان شەھەر. بۇ يەر پۈتۈنلەي تاغ ئارىسىغا جايلاشقان. سالجۇقىلار دۆلەت قۇرغان چاغدا بۇ يەردە يەر تەۋرەشنىڭ كۆپ بولىدىغانلىقىنى كۆزدە تۇتۇپ، ئەسلىدىكى شەھەر خارابىسىنى تاشلاپ، تاغنىڭ ئارقىسىغا شەھەر قۇرغان.

قەدىمقى رىملىقلار ئەفەس شەھىرىنى مۇقەددەس جاي دەپ بىلگەن، ھەر قانداق كىشى بۇ شەھەرگە كىرىشتىن ئىلگىرى تاش مۇنچىغا چۈشۈپ، پاكلىنىپ كىرىدىكەنتۇق. بۇ ئاتالمىش دەرۋازىدىن كىرگىنىمىزدە، قېرى ئەنجۈر دەرىخى ئەتراپىدا كۆزلىرىنى پارقىرىتىپ خۇددى غوجايىنلاردەك يۈرگەن تۇم قارا، ئاق، سېرىق، ئالا – تاغىل ھەر خىل رەڭلەردىكى مۈشۈكلەرنى ئۇچراتتۇق. تاش تۆۋرۈكلەرنىڭ چوققىلىرىدا، تام –تۆپىلىرىدە، ئىشىك – دېرىزە ئەگمىلىرىدە سەكرىشىپ يۈرگەن مۈشۈكلەر پۇتلىرىمىز ئارىلىرىغىمۇ كىرىۋىلىپ، خۇددى بىزدىن يېمەكلىك تەما قىلىۋاتقاندەك كۆزلىرىنى يوغان ئېچىپ تەلمۈرۈپ  تۇرىشاتتى. ئۇلار ئۆزلىرىنى مۇشۇ جاينىڭ خوجايىنلىرى دەپ ئويلىشامدۇ ياكى بولمىسا «ھەي، مۇسۇلمان تۇرۇپ تەڭرىلەر ياشىغان جايدا سىلەرگە نېمە بار؟» دەپ بىزدىن سوراپ مىياڭلاۋاتامدۇ زادىلا چۈشەنمىدىم. مۇشۇكلەرنىڭ سۈرلۈك تۇرقىغا قاراپ مېنى سۈر باسىۋاتاتتى. بۇ مۈشۈكلەر خىرىستىيان تەڭرىلىرىنىڭ روھلىرىمۇ – يە؟… تەنلىرىم شۈركىنىپ مۈشۈكلەر ئارىسىدىن ئايرىلىپ چىقىپ، شەھەرنىڭ ئۇزۇن رەستىلىرىنى بويلاپ مېڭىشقا باشلىدىم. كوچا رەستىلىرىنىڭ ئىككى تەرىپى يىقىلغان تاش تۆۋرۈكلەر، تاملار، تاش كېسەكلەر بىلەن تولۇپ كېتىپتۇ. بۇ كوچىلار ئادەمسىز بولسىمۇ ناھايىتى مۇكەممەل، رەتلىك ئەينەن تۇرۇپتۇ. كوچىلارغا مەر –مەر تاشلار ياتقۇزۇلغان، تاملار، ئىشىك باشلىرىغا ئويۇلغان تاش ئويمىلار شۇنچىلىك نەپىس، دېرىزىلەرنىڭ ئەگمىلىرى شۇنچىلىك گۈزەل نەقىشلەنگەن بولۇپ، ئۆزىنىڭ جەلىپكارلىقىنى تامامەن يوقاتماپتۇ.

يوللارنىڭ بىر چېتىگە ياسالغان سۇ نولىرى، ئەۋرەز نولىرى، ھاجەتخانىلىرىنىڭ ئولتۇرىدىغان ئوچاقلىرى ھەممىسى تاشتىن ياسىلىپ، ئەۋرەز يوللىرىدىن تارتىپ ئالدىدىكى سۇپا، فونتانلىرىغىچە مۇكەممەل تۇرۇپتۇ. بۇنىڭدىن شۇنى بىلىۋېلىشقا بولۇدىكى رىملىقلار بۇندىن 2400 يىل بۇرۇنلا ئۆيلىرىگە سۇلارنى نولار ئارقىلىق كىرگۈزگەن، سۇ ئارقىلىق تازلىنىدىغان ھاجەتخانە، مۇنچىلارنى ياسىغان ھەم ئىشلەتكەنىكەن. شەھەرنىڭ ھۆكۈمەت بىنالىرى، مەجلىسخانا، رىم ئىمپىرىيىسىنىڭ 3 –چوڭ كۇتۇبخانىسى ھېسابلىنىدىغان كۇتۇبخانىلىرى ھازىرغىچە ساقلانغان بولۇپ، بۇ يەردە مەدەنىيەتلىك مىللەتلەرنىڭ ھەشەمەتلىك ياشاپ ئۆتكەنلىكىنى نامايان قىلىپ تۇراتتى. ئالدىمىزدا 25 مىڭ كىشىلىك ئەفەس تىياتىرخانىسىمۇ قەد كۆتۈرۈپ تۇرۇپتۇ. ئۆز زامانىسىدىكى رىملىقلارنىڭ تارىخىي يالدامىلىرىنى كۆرۈشكە ۋقىت يار بەرمىدى. پۇرسەت بولسا يەنە كۆرۈپ قالارمىز.

 

ئىزمىر

تۈنۈگۈندىن بېرى باسقان يوللىرىمىزدا نۇرغۇن نەرسىلەرنى كۆردۇق. بولۇپمۇ يۇرتىمىزدا كۆرۈشكە نېسىپ بولمايدىغان زەيتۇنزارلىقلار، دالا دەرەخلىرىدەك ئۆسۈپ كەتكەن ئەنجۈرلەر، ئانارلىقلار ۋە ئاپسىلىن ئورمانلىقلىلىرى بىزنى باشقىلا بىر دۇنياغا باشلاپ كېتىۋاتاتتى. قۇشلار ئارىلىغىمۇ يېتىپ كەلدۇق. تۈركىيە يازغۇچىسى رىشات نۇرى كونتىگىننىڭ «چالىقۇشى» رومانىدا ئوقىغان بۇ جاي ــ مېنىڭ تەسەۋۋۇرۇمدا جىمى يەرنى قۇشلار قاپلاپ كەتكەن، دەل – دەرەخلەرنىڭ ئۈستىلىرىدە قۇش چاڭگىلىرى ئېسىلىپ تۇرغان، دۇنيادىكى قۇشلارنىڭ ھەممە خىلىنى كۆرگىلى بولىدىغان جاي ئىدى. ئادەمنىڭ خىيالى نېمىلەرنى ئويلىمايدۇ دەيسىز؟ ئەپسۇس، بۇ يەردە مەن بىرمۇ قۇش كۆرمىدىم.

قۇشلار ئارىلىغا كەچتە يېتىپ كېلىپ، «TATLISI»  مېھمانخانىسىغا چۈشتۈق. ياتاقلارنىڭ شارائىتىگە گەپ كەتمىگۈدەك. شۇنچە كۆپ ئۆتەڭ، ئاشپۇزۇللاردا غىزالىنىپتىمەن، بىراق نەگىلا بارساق تاماقنى تاللاپ يەيدىكەنمىز. تۈركىيەدە تاماق تۈرلىرىنىڭ كۆپلىكىن بەزىدە نېمە يېيىشىڭىزنىمۇ تاللىيالماي قالىدىكەنسىز. ئۆيىمىزدە بولساق، بۈگۈن لەغمەن ئەتسەم ئەتە نىمە ئېتەرمەن دەپ غەم بېسىپ كېتەتتى، ھەتتا بىزدە بەزى ئەر – خوتۇنلار مۇشۇ ئىش سەۋەبلىك جېدەللىشىپمۇ كىتىدىغان ئەھۋاللار مەۋجۇت. شۇڭا بۈگۈن ئۆزۈمچە ياتاقتا دەم ئالغاچ بۇ يەردىكى ياماق تۈرلىرىنى سانىنى خاتىرىلەپ بېقىش خىيالىغا كېلىپ قالدىم. تۈركلەرنىڭ گۆش ئىشلەتمەيمۇ تاماق تۈرلىرىنى قانداق تاپىدىغانلىقىغا ھەيرانمەن. ئەتىگەنلىك ناشتىدا بولسا: ئاق بولكا، قارا بولكا، تۇخۇم، پىشۇرۇلغان سۈت، تۈرلۈك سۈت يېمەكلىكلىرى، سوغۇق سۈت، ئوماچ، قەھۋە، ھەر خىل مېۋە شەربەتلىرى، مېۋە قايناتمىلىرى، خام كۆك توغرامچىلىرى قاتارلىقلار ئاساس قىلنىدىكەن. سۈت يېمەكلىكلىرى 10 نەچچە خىل، تاتلىق –تۈرۈم پىشرۇقلار 10 نەچچە خىل، ھەر خىل مېۋە قايناتمىلىرى 7 – 8 خىل،  يېڭى مېۋە –چىۋە. چۈشلۈك ۋە كەچلىك تائاملارغا گۈرۈچ دۈملىمىسى، توخۇ گۆشى، بېلىق، تۇخۇم قورۇمىلىرى، كۆتات قورۇمىلىرى، ئىتالىيە چۆپى قاتارلىقلار بولۇپ، تاماق تۈرلىرىنىڭ ئومۇمىي سانى 65 خىلدىن ئاشىدىكەن. دېمەك بۇلار بىزدەك گۆشلۈك تاماقلارنى كۆپ ئىستېمال قىلمىسىمۇ، ئۇلارنىڭ بەدەن ساپاسى ۋەتەندىكى ئۇيغۇرلاردىن خېلىلا يۇقۇرى تۇرىدىكەن، مەيلى ياش پەرقىنىڭ قانچىلىك بولىشىدىن قەتئىي نەزەر، ئەرلىرى قاۋۇل، چەبدەس، ئاياللىرى زىلۋا، كېلىشكەن بولۇپ، ئىلمىي ئوزۇقلىنىشقا ئالاھىدە دېققەت قىلىدىكەن.

ئەتىسى سەھەردىلا ھازىرقىلار «مۇھەببەت دېڭىزى» دەپ ئاتايدىغان ئىگەي دېڭىزىغا يېتىپ كەلدۇق. دېڭىز قىرغىقىدىن ھەم تىك قىيالار تۈۋىدىن دېڭىزگە سوزۇلغان ئارال «قۇشلار ئاداسى» نى كۆردۈق. مەن ئويلىغان قۇشلار ئارىلىدا بىرمۇ قۇش كۆرمىدىم! قۇشلار قېنى، دەپتىمەن گۈدەك بالىلارچە ئاراللارغا، دېڭىزلارغا تەلمۈرۈپ، قۇشلار بىزنى كۆرۈپ ئۇچۇپ كەتتىمۇ- يە؟ ياكى بىز كەلمىگەن زامانلاردا بۇ يەر قۇشلار ماكانى بولغانمۇ –يە؟

ھازىرقى ئىگەي دېڭىزىدىكى بەزى ئاراللار گېرىتسىيە تەۋەلىكىدە بولۇپ، يىراقتىن كۆرۈنۈپ تۇرىدىكەن. تارىختا گېرىتسىيە تۈركىيەنىڭ كونا دۈشمەنلىرىدىن بولۇپ، ئىزمىرغا تالاي قېتىم تاجاۋۇز قىلىپ، چاڭگىلنى سوزىغان ھەتتا بېسىۋالغان. شۇ سەۋەبتىن تۈركىيە خەلقىمۇ تالاي قېتىم قانلىق جەڭلەرنى بېشىدىن كەچۈرگەن. ئالايلۇق، چاناق قەلئە ئۇرۇشى دەل مۇشۇ جايدا بولغان. دۇنياغا مەشھۇر تۇرەييا ئۇرۇشىمۇ گېرىتسىيە ـ تۈركىيە چېگرىسىدا بولغان؛ تۇرەييا ئۇرۇشى تەسۋىرلەنگەن كىنو قويۇلغاندىن كېيىن، دۇنيانىڭ ھەر قايسى جايلىرىدىن 65 مىڭدىن ئارتۇق ساياھەتچى مۇشۇ يەرنى كۆرگىلى كەلگەن.

ئىزمىر شەھىرى ئىگەي دېڭىزى قولتۇقىغا جايلاشقان بولۇپ، ئەسلى سىمىردا ئىدى. 9 – ئەسىردە تاغ تۆپىسىگە قۇرۇلغان. تۈركىيەدىكى 3 چوڭ شەھەرنىڭ بىرى سانىلىدۇ.

بىز ئىزمىر شەھىرىدە بىر ھەربىي موزىينى زىيارەت قىلدۇق. چاناق قەلئە ئۇرىشىدا سىيىت ئون بېشىنىڭ 275 كىلوگىراملىق ئېغىرلىقتىكى توپ ئوقىنى كۆتۈرۋالغان چوڭ ھەيكىلىنى كۆردۇق. ئۇنىڭدىن باشقا ئەينى چاغدا ئىشلەتكەن تانكا، زەمبىرەك، ئايروپىلانلار، مۇھىم  خاتىرىلەرنى كۆردۈق.

 

مانسا ۋىلايىتى

مانسا شەھىرى ــ ئۈزۈم ماكانى دېيىلىدىكەن. نويابىر ئايلىرى قىزىل ئۈزۈم پىشقان چاغ ئىكەن. تۈركىيىدە ھەر قانداق مەھسۇلاتنى پىششىقلاپ ئىشلەپ بازارغا سېلىشنى بىرىنچى ئورۇنغا قويىدىكەن. يېمەك – ئىچمەك، كىيىم –كېچەك، قول – ھۈنەرۋەنچىلىك سانائەتلىرىنىڭ تەرەققىياتى ئالاھىدە بولۇپ، دۆلەت كىرىمى ئاساسلىق ساياھەتچىلىك ھېسابلىنىدىكەن. پىششىقلاپ ئىشلەش سانائىتىگىمۇ سەل قارالمايدىكەن.

مانسا ۋىلايىتىنىڭ ئاكسار ناھىيەسىگە كېلىپ چۈشلۈك غىزانى بىر ئۆتەڭدە يىدۇق. بۇ يەرنىڭ قىيمىلىق كاۋىپىنىڭ داڭقىنى ئاڭلاپ، كاۋاپنىڭ تېزىراق چىقىشىنى تۆت كۆش بىلەن كۈتتۇق. خۇش مۇئامىلىلىك مۇلازىملار داستىخانغا يوغان ئىستاكاندا مۇزدەك، تەملىك ئايران، بىر قاچىدىن ئوماچ، قات كۆك، شوخۇلا، تەرخەمەك توغرامچىسى، يېرىم تالدىن لىمون (بۇ يەردە لىمون سىركىنىڭ ئورنىدا ئىشلىتىلىنىدىكەن) يۇمشاق ھەم نېپىز تاۋا نېنى، قىيما كاۋاپلار كەلتۈرۈلدى. ھەممىمىز ھۇزۇرلىنىپ يېيىشتۇق.

ساياھەت دېگەن جاپالىق بىر ئىش بولسىمۇ، يېڭىلىقلارنى كۆرۈپ، مۇھىت ئالماشتۇرۇپ تۇرغاچقا چارچاپ كەتكىنىمىزنىمۇ سەزمەي قالىدىكەنمىز.

 

بورسا شەھىرى

سەپەر جەريانىدا شوپۇرىمىزمۇ چارچىغىنىغا قارىماي پۈكلىنىپ ئولتۇرۇپ، ئاپتوبۇسنى توختىماي ھەيدەپ بىزگە مۇلازىمەت قىلىۋاتاتتى. قانداقلا بولمىسۇن ئۇ تېخى ياش – تە…بىزمۇ ھارغىنلىقىمىزنى چاندۇرماي سەپىرىمىزنى داۋاملاشتۇردۇق. شۇنداق قىلىپ تۈركىيىنىڭ مۇھىم سانائەت شەھىرى ھېسابلىنىدىغان بورساغىمۇ يېتىپ كەلدۇق.

بۇ شەھەردە ياسىلىشى ئىنتايىن نەپىس ھەم كۆركەم بولغان 9 مىڭ ئادەم سىغىدىغان ھەشەمەتلىك «ئۇلۇغ جامئە» دەپ ئاتىلىدىغان جامىئە بار بولۇپ، تاملىرىغا يېزىلغان ھەر خىل نۇسخىدىكى ھۆسنخەتلىرىنىڭ كۆپلىكى ھەم ئۆزگىچە بېزىلىشى بىلەن ھۆسنخەت جامىئەسى دەپمۇ ئاتىلىدىكەن. جامىئەنىڭ بەزى تاملىرىغا ئوسمانلى ئىمپىرىيىسى دەۋرىدە سىزىلغان سەييارىلەر خەرىتىسىنىڭ رەسىملىرى چۈشۈرۈلگەن بولۇپ، جايلىشىش ئارلىقىنىڭ يىراق – يېقىنلىق نىسبىتى ھازىرقى زامان ئالىملىرىنىڭ ھېسابلاپ چىققان تەتقىقاتى بىلەن ئوخشاش چىققان.

بورسادا 1491 – يىلى قۇرۇلغان يەنە بىر يىپەك بازىرىمۇ بولۇپ، بۇ بازارنى ئارىلاپ ئۇنىڭ ناھايىتى چوڭ ھەم ئاۋاتلىقىنى، مال تۈرلىرىنىڭمۇ ئىنتايىن كۆپلىكىنى كۆردۇق. ھەم ئاز – تولا سوۋغاتلىقمۇ سېتىۋالدۇق.

بورسا ۋىلايىتىنىڭ گەملىك ناھىيىسى مەر – مەر دېڭىزىنىڭ كىچىك بىر قولتۇقىغا جايلاشقان بولۇپ، بۇ يەرنىڭ قارا زەيتۇنى داڭلىق ئىكەن. بۇ قېتىمقى سەپىرىمىزدە ئىستانبولدىن چىقىپ بورسا يالۇۋا ۋىلايىتىگە قەدەر جەمئى 2500 كىلومېتىر مۇساپىنى باستۇق. بۇ يەرنىڭ مېھمانسارىيىدا بىر كېچە قوندۇق. بىز چۈشكەن مېھمانساراي بىر ئارشاڭنى ئاساس قىلىپ سېلىنغان بولۇپ، مېھمانساراينىڭ ئاخىرقى بۆلىكى ئارشاڭ ئىكەن. ئايدىن ئەپەندى ئاپتوبۇستىن چۈشكىچە بۇ يەردە ئارشاڭ بارلىقىنى بىزگە ئالاھىدە چۈشەندۈرۈپ:

ــ خالىغانلار ئارشاڭغا چۈشسەڭلار بولىدۇ، ئۇۋىلاش ئورۇنلىرى بىلەن ھور ئارشاڭغا ئايرىم ھەق تۆلەيسىلەر دېدى.

كەچلىك تاماقتىن كېيىن مەن خۇفتەن نامىزىنى ئوقۇپ بولغىچە ئارىلىقتا دوستۇم چارچىغانلىق تۈپەيلى ئۇخلاپ قاپتۇ. مەن چارچاپ قالغان بولساممۇ دوستۇم بىلەن ئارشاڭغا چۈشۈپ، تازا بىر ھۇزۇلانغىم كەلدى. ئەپسۇس، دوستۇمنى شۇنچە ئويغاتساممۇ ئۇيقىسىنى ئاچالمىدى ئەكسىچە «نەگە، نەگە، قايسى ئارشاڭغا…» دەپ جۆيلۈپ قوپۇشقا ئۇنىمىدى. ئاخىرى بولماي ئۆزۈم يالغۇز ئارشاڭغا چىقىشقا مەجبۇر بولدۇم. زالغا چىقسام، ئۆمىكىمىزدىكى ئىككى ھاجىم بىلەن قارامايدىن كەلگەن رەئوپ ئەپەندى ئارشاڭغا چىقىش ئۈچۈن مېڭىشقا تەمشىلىپ تۇرۇشۇپتۇ، ئەتراپقا قارىسام مەندىن باشقا ئايال زاتى ھەممىسى ياتاقتىن چىقماپتۇ، شۇنداقتىمۇ ئۇلار بىلەن بىللە ئارشاڭغا باردىم. يالۇۋادىكى بۇ ئارشاڭ خېلى داڭلىق بولۇپ، ئەينى ۋاقتىدا تۈرۈك ئاتىسىنىڭ جېگەر كېسىلى ئاخىرقى باسقۇچقا كەلگەن يىلى مۇشۇ ئارشاڭغا چۈشۈپ داۋالانغانىكەن. يۇيۇنۇش زالىدا ئايرىم – ئايرىم خانىلار بولۇپ، مەن خالىيراق جايدىكى كۆلچەككە بېرىپ پۇت – قوللۇرىمنى 2 – 1 سائەت ئارشاڭ سۈيىگە چىلاپ ھۇزۇرلاندىم. كۆلنىڭ بىر تەرىپىدىن سۇلار بۇلدۇقلاپ كىرىپ تۇرسا، يەنە بىر تەرىپىدىن چىقىپ تۇرىدىكەن. ئەپسۇس، ھازىرغىچە پۈتۈن چېلىنىپ يۇيۇنالمىغىنىمغا پۇشايمان قىلىمەن.

تاڭ ئاتقاندا دوستۇمغا ئاخشىمى ئارشاڭغا بېرىپ تازا ھۇزۇرلانغانلىقىمنى، ئۇنى شۇنچە توۋلاپمۇ ئويغۇتالمىغىنىمنى دېۋىدىم، ئۇ داڭ قېتىپ قالدى ھەم «مېنى نېمىشقا زورلاپ ئويغاتمىدىڭ؟…» دەپ مەندىن ئاغرىنغانمۇ بولدى، بىر تۇرۇپ سۆزۈمگە ئىشەنمىگىدەكلا قىلىۋىدى سىرتقا چىقىپ ئاخشام بارغان ئارشاڭنى ئۇنىڭغا كۆرسىتىپ قويدۇم.

قارشى تەرىپىزدە ئىزمىت قولتۇقى بولۇپ، ئىستانبول تەرەپكە پاراخوت بىلەن ئۆتۈشكە توغرا كېلىدىكەن. نېمە دېگەن پەيزى! يوغان بىر پاراخوتقا ئاپتوبۇس بىلەنلا چىقىپ كەتتۇق. پاراخوتنىڭ چوڭ مەيدانىدا نەچچە ئون پىكاپ، سوغۇق ساقلاش ئاپتوموبىللىرى، بىر نەچچە چوڭ تىپتىكى يولۇچىلار ئاپتوبۇسى قاتار –قاتار تۇرۇپ كېتىپتۇ. بىز پەلەمپەيلەر بىلەن پاراخوتنىڭ تۆپىسىگە چىقىۋالدۇق. ئەتراپىمىزدا نۇرغۇن چايكىلار چۇرقۇرۇشۇپ قىيا – چىيالار بىلەن بىزنى قىزغىن قارشى ئالدى. بىز بۇ دېڭىز چايكىلىرىنىڭ ساياھەتچىلەرنىڭ يېمەكلىك بېرىشىگە كۆنۈپ قالغانلىقىنى پەملىدۇق-تە ئېلىۋالغان نان، بولكا، تاتلىق – تۈرۈملىرىمىزنى پارچىلاپ ئۇلارغا ئېتىپ بېرىشكە  باشلىدۇق. يېمەكلىكلەرنى كۆرگەن چايكىلار غۇژژىدە ئۇچۇپ كېلىپ، گاھى مۇئەللەقتە يېمەكلىكلەرنى تالاشسا، گاھى قولىمىزدىكى يېمەكلىكلەرنى «كاپلا» قىلىپ چاڭگاللاپ ئېلىپ قاچىدىكەن… بىزمۇ بۇ تاماشانى كۆرۈپ خوشاللىقىمىزدىن قان – قېنىمىزغا پاتماي بالىلارچە شادلاندۇق ھەم بالىلىقىمىزغا قايتقاندەك بولۇپ قالدۇق. بىزنىڭ ۋارقىراشلىرىمىز بىلەن ئاچ قالغان چايكىلارنىڭ چۇرقۇراشلىرى ئارىلىشىپ كەتتى.

پاراخوتنىڭ ئۈستىدە يولۇچىلار ئارام ئالىدىغان ھەم غىزالىنىدىغان ناھايىتى چوڭ بىر زال بار ئىكەن. بىز ئانچە – مۇنچە چاي ئىچىشكەن، تاتلىق تۈرۈملەردىن ئېغىز تەگدۇق. زالدا يولۇچىلارنىڭ شۇنچە كۆپلىكىگە قارىماي تاشقىردىكى چايكىلارنىڭ ئاۋازىدىن باشقا ھېچ بىر ئاۋاز ئاڭلانمايتتى. نېمە دېگەن مەدەنىي خەقتۇر بۇ؟ دېدىم ئېچىمدە.

يېرىم سائەتكە بارمايلا قارشى قىرغاققا يەنى ئىستانبول شەھىرى تەۋەلىكىگە يېتىپ كەلدۇق.

مۇشۇنداق گۈزەل، خۇشچاغ مىنۇتلارنىڭ بىر ئىزدا ماڭماي توختاپ قېلىشىنى ئويلاپ كەتتىم. كىشىلىك ھايات مۇساپىسىدە بۇنداق مىنۇتلاردىن قانچىسى باردۇر؟ بولۇپمۇ ماڭا ئوخشاش ياشىنىپ قالغان ئاياللارنىڭ كۈنلىرىدىن قانچىسى قالغاندۇر؟

ئەنە ئالدىمىزدا كۆرۈنگىنى قىزىقلى مەھەللىسى، ئاۋۇ ھالرەڭلىك كورپۇس تۈركىيە زوڭلىسى ئاردۇغاننىڭ ئۆيلىرى بولۇپ، زوڭتۇڭ ياز كۈنلىرى بۇ يەرگە كېلىپ ئارام ئالىدىكەن. سول تەرەپ ئىستانبول بوغۇزى، ئەسلى ئىسىمى پوسبورس بوغۇزى دەپ ئاتىلىدۇ. ئەمدى كۆرۈۋاتقىنىمىز چىران سارىيى بولۇپ، بۇ خان ساراي 1871 – يىلى سېلىنغان. ئالدىمىزدا «ياۋروپاغا كەلگنلىكىزنى قارشى ئالىمىز» دېگەن پىلاكات كۆرۈندى. ئىككى قىتئەنىڭ ئوتتۇرسىغا قۇرۇلغان 1 – ئاسما كۆۋرۈكنىڭ ئۇزۇنلىقى 1300 مېتىر، كەڭلىكى 19 مېتىر، ئىگىزلىكى 64 مېتىر ئىكەن. بىز ئۈچۈن ئېيتقاندا بۇ ئاجايىپ بىر مەنزىرە. بۇگۈن ئۆمىكىمىزنىڭ ساياھەت كۈن تەرتىپى بويىچە ئەڭ ئاخىرقى قېتىملىق كوللىكتىپ پائالىيەت ئۆتكۈزۈش كۈنى ئىدى. ھەممە يەرنى كۆرۈۋالغىم ھەم كۆرگەنلىرىمنى قالدۇرماستىن يېزىۋالغۇم كېلەتتى. ئەمما پىلاندىكى ساياھەت نۇقتىلىرى بارغانچە ئازلاپ، قايتىش ۋاقتىمىز قىستاپ كەلمەكتە ئىدى. بىر تۇرۇپ ۋەتەننى، ئۆيۈمنى سېغىنسام، يەنە بىر تۇرۇپ داۋاملىق ساياھەت قىلغۇم بار ئىدى، ئادەم ياشانسا كىچىك بالىدەك بولۇپ قالامدۇ –يە؟

يېتەكچىمىز ئاپتوبۇستا ماڭغاچ كۆرۈنگەن جايلارنى تونۇشتۇرۇپ ماڭدى:

ـ ئاۋۇ دولما باغچا سارىيى «تۈرك ئاتىسى» مۇستاپا كامال ئۆزىنىڭ ئاخىرقى ئۆمرىنى مۇشۇ يەردە ئۆتكۈزگەن. بۇ يەردە دۇنيا بويىچە ئەڭ چوڭ ئۆي بار بولۇپ، كۆلۈمى 2000 كۇۋادىرات مېتىر كېلىدۇ. بۇ يەردە يەنە چوڭلىقى 500 كۇۋادىرات مېتىر كېلىدىغان قولدا توقۇلغان گىلەممۇ بار ئىكەن.

ساياھەتنىڭ ئاخىرقى سەپىرىدە بىز ئىستانبولنىڭ «ئۆگزىسى» دەپ ئاتىلىدىغان تۆپىلىككە چىقتۇق. بۇ تۆپىلىككە چىقىپ تۆۋەنگە قارىسىڭىز پۇۈتۈن شەھەرنى كۆرگىلى بولىدىكەن. دوستۇم ئىككىمىز تۆپىلكتە تۇرۇپ دېڭىزنىڭ قارشى تەرىپى، يەنى ئاسىيا قىتئەسى بۆلىكىدىكى رايوننىڭ مەھەللە كۈجۈملىرىنى تاماشا قىلغاچ سۈرەتكە چۈشتۇق. بىر چەتتە مەنزىرە كۆرۈپ تۇرغان ئىككى ئەر كىشى (بىرى تۈرك، يەنە بىرى ئەرەبتەك قىلىدۇ) بىزنىڭ شىنجاڭ قەشقەردىن كەلگەن ئۇيغۇرلىقىمىزنى سوراپ بىلىپ، بىز بىلەن خاتىرە سۈرەتكە چۈشتى. بىزنىڭ يۈرۈش – تۇرۇش، كىيىنىشلىرىمىز ئۇلارغا غەيرى كۆرۈنەمدىكىن، نەگىلا بارساق بىزنى رەسىمگە تارتىۋالاتتى.

 

ئىستانبولغا قايتىش

ئۇزۇندىن – ئۇزۇنغا سوزۇلغان ساياھەت سەپىرىمىز تۈگەپ يەنە ئەسلى نۇقتىمىز بولغان ئىشتانبولغا قايتىپ كەلدۇق. ساياھەت يېتەكچىمىز بىزنىڭ ئىستانبولدا قىلىدىغان سودىلىرىمىزنى ئوبدان قىلىۋېلىشىمىز ئۈچۈن بىزنى كاپال چاشى (ئۈستى يېپىق بازار) دەپ ئاتىلىدىغان خەلقئارالىق سودا بازىرىغا يېىقنراق جايدىكى «كارىلتون» مېھمانخانىسىغا ئورۇنلاشتۇردى. بۇ مېھمانخانا تۈركىيە بويىچە ئەڭ چوڭ توپ مال سېتىش بازىرىنىڭ دەل ئوتتۇرسىغا جايلاشقان بولۇپ، مېھمانخانىدىن چىقسىڭىزلا كوچىلارنىڭ ئىككى تەرىپى دۇكانلار بىلەن تولغان جاي ئىكەن. غەرب تەرەپتىكى چوڭ كوچىدىن ئۆتسەك چوڭ جامىئە، جامىئەنىڭ ئەتراپلىرى پۈتۈنلەي بازار ئىكەن.

شۇ كۈنى سائەت 6:30 دە ساياھەت ئۆمىكى بىزنى بېلىق بىلەن مېھمان قىلىپ پائالىيەتنى ئاخىرلاشتۇردى. مېھمانخانىغا كىرىشتىن بۇرۇن ۋەتەنگە قايتىدىغان ۋاقىتنى، دىققەت قىلىشقا تېگىشلىك ئىشلار توغرىسىدا توختىلىپ، ئوغرى –يالغاندىن، كىرا ئاپتوموبىللىرىغا ئولتۇرغاندا ئالدىنىپ قېلىشتىن ساقلىنىش ھەققىدە ئەسكەرتىش بەردى.

دوستۇم بۇخەلچەمنىڭ تۇغقىنى گۈلباھار ۋەدىسى بويىچە بىزنى بازار ئايلاندۇرماقچى بولغانىدى. شۇڭلاشقا ئۇنى گۈلباھارنى ساقلاپ ئولتۇرىۋەرمەي مېھمانساراي ئەتراپىدىكى دۇكانلارنى ئارىلىدۇق. گۈلباھارمۇ چۈشكە يېقىن كېلەلىدى. بازار ئارىلاش شۇنچىلىك جىددىي بولدىكى، يۈگۈرۈپ يۈرۈپ سودىمىزنى قىلىشتۇق. كىيىم – كېچەك، ھەر خىل خاتىرە بۇيۇملارنى ئالدۇق. تۈركىيىدىكى ھەر قانداق دۇكانغا كىرسىڭىز كۆك مۇنچاقنى ئۇچراتقىلى بولىدىكەن. ئۇلار چوڭ – كىچىك كۆك رەڭلىك تاشلارنى، مۇنچاقلارغا پۈتۈلگەن ئايەتلەرنى نەقىشلىك رامكىلارغا ئېلىپ ئېسىپ قويىدىكەن. ئۇنىڭدىن باشقا مۇنچاقلاردىن ياسالغان زىبۇ – زىننەتلەرمۇ ئىنتايىن كۆپ ئىكەن. «كۆك» رەڭلەر تۈركلەردە كۆك ئاسماننى يەنى تەڭرى تۇرىدىغان ئۇلۇغ جاينى كۆرسىتىدىغان بولۇپ، «كۆك» نى ئالاھىدە ئۇلۇغلايدىكەن. يەنە بىر تەرەپتىن «تۈرك» سۆزىنىڭ مەنىسى قۇدرەتلىك، كۈچلۈك دېيىلىدىكەن. «كۆك تۈرك» نىڭ مەنىسى «ئىلاھى تۈرك» دېگەن مەنىنى بىلدۈرىدىكەن. بۇ يەردە يەنە چۆرىسى نەقىشلەنگەن كۆزلەرنى كۆرىدىكەنسىز. قەدىمقى تۈركلەر «يامان كۆزلەر» دىن، يىرتقۇچلارنىڭ ھۇجۇمىدىن ساقلىنىش ئۈچۈن ئىشىك باشلىرىغا، كىگىز ئۆيلەرنىڭ ئىچىلىرىگە كۆك رەڭلىك مۇنچاقلارنى ئېسىپ قويىشىدىكەن.

ھەر بىر مىللەتنىڭ ئۆزىگە خاس تارىخىي مەدەنىيتى بولغىنىدەك، تۈركلەرمۇ «كۆك» نى ئۇلۇغلاش ئادىتىنى بۈگۈنگە قەدەر ساقلاپ كېلىۋېتىپتۇ. گەرچە تۈركلەرنىڭ بۇنداق «كۆك» نى ئۇلۇغلاش ئادىتى ئىسلام دىنىمىزغا خىلاپ بولسىمۇ، بىز ئەجدادىمىزدىن قالغان بۇ ئەنئەنىۋى بۇيۇملارنى خاتىرە سۈپىتىدە ساقلاپ قويۇش ئۈچۈن بىر نەچچە تال سېتىۋالدۇق.

بازار ئارىلاپ يۈرۈپ، چۈشلۈك تاماق ۋاقتىمۇ ئۆتۈپ كېتىپتۇ. بىز يول بويىدىكى بىر ئاشپۇزۇلدىن «دۈرۈم» ئېلىپ غىزالىنىپلا گۈلباھارنىڭ ئۆيىگە بارماقچى بولۇپ تۇرغىنىمىزدا گۈلباھارنىڭ دەرستىن چۈشكەن قىزى تېلېفۇندا ئۆزىنىڭ بۇ يەرگە كېلىپ بولغانلىقىنى، ئەمما ئاپتوموبىل توختىتىش ئورنىنى تاپالمايۋاتقانلىقىنى ئېيتتى. بىز قوللىرىمىزدىكى «دۈرۈم» لارنى يىغىشتۇرۇپلا ئالدۇق – تە گۈلباھارنىڭ قىزىنىڭ قېشىغا قاراپ يۈگۈرۈشتۇق. ياشىنىپ قالغاچقا ھەر قانچە يۈگۈرۈپمۇ گۈلباھارغا يېتىشەلمەيۋاتاتتۇق. 100 مېتىرچە ماڭغاندىن كېيىن تۇيۇقسىز بىرىنىڭ مېنى چاقىرۋاتقان ئاۋازىنى ئاڭلىدىم. ئۆزۈمچە، ئىستانبولدا مېنى كىممۇ چاقىرار دەپ دېققەت قىلماپتىمەن. بىر چاغدا يېقىنلا يەردە «ئانىنى!» دېگەن ئاۋاز قايتا ئاڭلاندى. كەينىمگە بۇرۇلۇپ قارىسام، 14 – 13 ياشلاردىكى بىر ئوغۇل بالا قولىدىكى يوغان بىر كۇرۇپكىنى ماڭا سۇنغاچ «بۇ سىزىن مۇ؟» دەپ ماڭا قاراپ تۇراتتى. مەن بۇ بالىنىڭ سەمىمىيلىك يېغىپ تۇرغان قاپ – قارا كۆزىلىرىگە قاراپ تۇرۇپلا قالدىم. ھەم قولىدىكى كۇرۇپكىنى ئالغاچ «تەشەككۇر ئوغلۇم!» دېگەن سۆزنىلا قىلالىدىم. بۇ كۇرۇپكىدىكى نەرسە ئەسلى گۈلباھارنىڭ سېتىۋالغان ئۆتىكى بولۇپ، بايامقى جىددىيچىلىكتە ئۇنتۇلۇپ قالغانىكەن. گەرچە بىز ئۇ يەردىن شۇنچىلىك يىراقلىشىپ كەتكەن بولساقمۇ، بۇ بالا قارىمىزنى يىتتۈرۈپ قويماي قوغلىشىپ كەپتۇ. بۇ بالانىڭ كىيىۋالغان كىيىمى، يۈرۈش – تۇرىشىغا قارىسام ئوقۇغۇچىدەكمۇ ئەمەس، ھاللىق ئائىلىنىڭ بالىلىرىدەكمۇ قىلمايتتى. لېكىن ئۇنىڭ سەمىمىيلىكى، ئاق كۆڭۈللىكى بىزنى قاتتىق تەسىرلەندۈردى. 370 لىرا (تۈركىيە پۇل بىرلىكى) غا يارايدىغان ئۆتۈكنى ئانىسىغا ياكى بىرەر قېرىندىشىغا ئاپىرىپ بەرگەن بولسا نېمىمۇ قىلالايتتۇق؟ بىز بۇ ئاددىي – ساددا بالىنىڭ ئالىجاناب روھىدىن سۆيۈنۈپ كەتتۇق ۋە ئۇنىڭغا ئاپىرىن ئوقۇشتۇق.

مەيلى قايسى مىللەت، قايسى دۆلەت، قايسى دىن ۋە ئىرق بولۇشىدىن قەتئىي نەزەر ھەممىمىز بىر ئىنسان. قانچىلىغان كىشىلەر ئەخلاق توغرىسىدا سۆزلىمىگەن؟ قانچىلىغان ئەدىبلەر ئىنسان باراۋەرلىكى، ئىنسان پەزىلىتى ھەققىدە كىتابلارنى يازمىغان؟ بىرەر ئىنساننىڭ ياخشى – يامانلىقىنى مىللەتنىڭ ياكى يۇرتلارنىڭ ئۆلچىمى بىلەن ئۆلچەش تامامەن توغرا ئەمەس ئىدى. پالانى يۇرتلۇق ئېسىل، پۇستانى يۇرتلۇق پەس دېيىش «كېسەل» ىمىز تۈپەيلى بىز تارتقان زىيانلار، جەۋرى – جاپالار ئازمۇ؟ مىللەتمۇ ھەم شۇنداق. بىز بايا ئۇچراتقان ھېلىقى بالا قايسى دۆلەت پۇقراسى؟ تۈركمۇ، ئەرمەنمۇ، يەھۇدىمۇ، خىرىستىيانمۇ، مۇسۇلمانمۇ؟… بۇنىسى بىزگە نەمالۇم. ئەمما بىز ئۇنىڭدىكى ئېسىل ئەخلاقىي – پەزىلەتنى تىلى، دىنى ياكى مىللىتى بىلەن ئەمەس، بەلكى ھەقىقىي ئىنسانىي پەزىلىتى، خسلىتى بىلەن كۆردۇق.

ئەرەب قەھرىمانى سالاھىددىن مۇنداق دېگەن: «دىن ئۆزىمىزنىڭ، دۆلەت ھەممىزنىڭ» شۇڭا،بىر دۆلەتتە بىرلا مىللەت بولمىغىنىدەك، يالغۇز بىرلا دىن بولۇشى مۇمكىن ئەمەس. ياخشى – يامانلىق، ئەخلاق، دىن ياكى مىللەت، يۇرت بىلەن ئۆلچەنسە ھەرگىز بولمايدۇ دەپ قارايمەن.

كەچلىك تاماققا ئۈلگۈرۈپ گۈلباھارنىڭ ياسىداق ئۆيىگە يېتىپ كەلدۇق. 10 نەچچە كۈندىن بېرى يول يۈرۈپ ھاردۇق يەتكەنلىكتىن غىزالىنىپ بولۇپلا يېتىۋالدىم. دوستۇم نەۋرە ئاچىسى (گۈلباھارنىڭ ئانىسى) بىلەن ئۇزۇندىن – ئۇزۇن مۇڭدىشىپ، پۈتۈن ئاتۇش، ئۈرۈمچى قاتارلىق جايلاردىكى تۇغقانلىرىنى بىر ئەسلەپ چىقتى. مەنمۇ ئورنۇم يۆتكەلگەچكىمىكىن تۈزۈك ئۇخلىيالماي تاڭ ئاتارغا يېقىن ئۇخلاپ قاپتىمەن.

بۈگۈن ئەسلىدە سائەت 12 دىلا يۈك –تاقىمىزنى مېھمانخانا زالىغا ئېلىپ چىقىپ قويۇپ، ياتاقنى ئۆتكۈزىدىغان كۈن ئىدى. ساھىپخان گۈلباھارنىڭ ئىشى تۈگىمەيۋاتاتتى.. ئۇنىڭ دېيىشىچە يولغا ئەتىگەن چىقساق يول قاتىلاڭچىلىق بولىدىكەن.«مېھمان دېگەن كېلىش ئۆزىدىن، كېتىش ئۆي ئىگىسىدىن» دېگەن سۆزگە بويسۇنىشى كېرەك ئىكەن. دېرىزىدىن بۇ يېڭى رايوننىڭ مەنزىرىسىنى تاماشا قىلىپ ئولتۇردۇم. قۇياش پارلاپ تۇرسىمۇ نويابىرنىڭ ئوتتۇرلىرى بولغاچقا ىېلىلا سالقىن ھاۋادا نەپەسلىنىۋاتاتتۇق.

بىز ساھىپخان گۈلباھارنىڭ پىكابىغا ئولتۇرۇپ كارىلتون مېھمانخاسىغا كەلدۇق ھەم ئۇنىڭ بىلەن خوشلاشتۇق. يۈك – تاقىلىرىمىز كەلگەن ۋاقتىمىزغا قارىغاندا خېلىلا ئېغىرلاپ قاپتۇ. شۇنداق بولسىمۇ جايلاشتۇرۇپ مېھمانخانا زالغا ئېلىپ چىقىپ ئورۇنلاشتۇرۇپ قويدۇق.

ئۆز ئالدىمىزغا بازار ئايلىنىش يەنە باشلاندى. لېكىن يىراققا كېتەلمىدۇق. ئۆمىكىمىزدىكى كىشىلەرنىڭ تولىسى بازار ئارىلاشقا كېتىپتۇ. ئايدىن ئەپەندى بىزگە يېقىن ئەتراپتا ئۇيغۇرلارنىڭ «ئاقيول»، «ھايات» دېگەن ئاشخانسى بارلىقىنى ئېيتتى. باشقىلارمۇ شۇ يەرگە بېرىپ تاماق يەيلى دېيىشتى. مەن قوشۇلمىدىم ھەم كۆپچىلىككە:

ــ مەن بىر ئۆمۈر شىنجاڭدىكى ئۇيغۇرۇمنىڭ تائاملىرىنى يەپ ئۆتۈپتىمەن، مۇشۇ ئاخىرقى قېتىملىق بىر ۋاق تاماقنى بولسىمۇ ئىستانبولدا يېسەك قانداق؟ قالدى ئۆرۈمدە ئۇيغۇرۇمنىڭ تامىقىنى يەپ ئۆتكۈزسەم…» دېدىم.

بۇ گەپ دوستۇمغىمۇ يارىدى بولغاي «ئاقيول»، «ھايات» ئاشپۇزۇللىرىنى ئىزدەپ يۈرمەي تۈرك تائاملىرىنى يېيىشنى قارار قىلىشتۇق.

شۇنداق قىلىپ بىز يول ياقىسىدىكى بىر تۈرك ئاشپۇزۇلىدىن «دۈرۈم» يەپلا، كەچلىك تامىقىمىزنى ھەل قىلدۇق. بىر بارداق چاينى ئىچىپ بولۇپ تۇرۇشىمىزغا ئاشپۇزۇل خوجايىنى بىزنىڭ شىنجاڭدىن كەلگىنىمىزنى بىلىپ بىزنى ئۆز قېرىندىشىدەك كۆردى بولغاي، بىزگە يەنە بىر بارداق چاينى ھەقسىز بېرىشنى مۇلازىمغا ئېيتىپتۇ. بۇ ئىشتىن مەن سەل خىجالەت بولۇپ ئىچىمدە، «بۇ يەردىكى كىشىلەر مېنى بىر لىراغا زار بولغان مۇساپىر ئوخشايدۇ دەپ قالغانمىدۇ» دەپ ئويلىسام يەنە بىر تۇرۇپ ئاشپۇزۇل خوجايىنىنىڭ سېخىيلىكىدىن خۇرسەن بولۇپ خىيالغا پېتىپ كېتىپتىمەن. بىز چاينى ئىچىپ بولۇپ، خوشلىشىپ چىقىپ كەتتۇق.

مېھمانساراينىڭ ئالدىغا كەلسەك، ئۆمەك ئەزالىرىمىز يۈك – تاقىلىرىمىزنى ئاپتوبۇسقا بېسىشنى باشلاپتۇ. شۇ كۈنى كەچقۇرۇن ئايرۇپورتقىمۇ يېتىپ كەلدۇق. ئۆمىكىمىزدىكىلەر ئۆزلىرىنىڭ ۋە بىزنىڭ يۈك –تاقىلىرىمىزنى قاتار – قاتار قويۇشۇپ ئۆتكۈزۈش ئورنىدا تۇراتتۇق. ھايال ئۆتمەي تەرەپ – تەرەپتىن ناتۇنۇش كىشىلەر بىز بىلەن ئەھۋاللىشىپ، كۆرۈشۈشكە باشلىدى. سىنچىلاپ قارىسام بۇ كىشىلەرنى بىر يەردە كۆرگەندەكمۇ قىلمايتتىم. دوستۇم ئىككىمىز بۇ يەردىكى باشقىچە بىر مەنزىرىنى كۆرۈپ، تۇرۇپلا قالدۇق. ئۇ كىشىلەر ئۆزلىرىنىڭ سومكىلىرىنى بىزنىڭ يۇك –تاقىلىرىمىزغا چاپلاپ ئۇ يەردىن بۇ يەرگە يۆتكەپ، گىرلەردىن ئۆتكۈزىۋاتاتتى. بۇ كىشىلەر ئەسلى سودىگەرلەر بولۇپ، بىزنىڭ نەرسىلىرىمىزنىڭ ئازلىقىغا قاراپ، ئۆزلىرىنىڭ نورمىدىن ئارتۇق كېلىدىغان ماللىرىنى بىزنىڭكىگە قوشۇپ ئۆتكۈزمەكچى ئىكەن. مەن بۇ ئىشلارغا قاراپ، «سودا قىلىش نېمە دېگەن تەس ئىشتۇ؟» دەپ ئويلاپ قالدىم. يەنە بىر تەرەپتىن بۇلارنىڭ ئاز – تولا مەنپىئەت ئۈچۈن پۇل خەجلەشتىن قورقۇپ، قىلىۋاتقان ئىشلىرىدىن يىرگەندىم.

بىز بىلەن بىر ئۆمەكتىكى كىشىلەر ئارىسىدىمۇ سودىگەرلەر يوق ئەمەس ئىدى. ئۇلار ئۆزلىرىنى باشقىلار ئالدىدا خوشامەتچىلىك قىلىشتىن ساقلاش ئۈچۈن ماللىرىنى ھاۋالە توشۇش شىركەتلىرىگە ئۆتكۈزىۋېتىپ مېڭىشتىغۇ؟

تاموژنىدا يۈك – تاق ئۆتكۈزىۋاتقان باشقا توپلاردا كىشىلەر ئۈن – تۈنسىز ئۆتۈپ كېتىپ باراتتى. بۇ يەردە بولسا نورمىدىن ئاشقان يۈك – تاقىلارغا تۆلەيدىغان ھەق ئۈستىدە تالاش – تارتىش، ۋاراڭ – چۇرۇڭلار ئوچۇق – ئاشكارە بولىۋاتاتتى. ئەمەلىيەتتە ھەممىمىز سەپەر ئۈستىدە بولغاندىكىن ياردەم بېرىش توغرا كەلسە ئەلۋەتتە ياردەم بېرىمىز – دە، ئەمما مەن بۇ كۆرۈنۈشلەرنى كۆرۈپ، مۇشۇنچىلىك مەنپىئەت ئۈچۈن چىراي سارغايتىپ، خوشامەت قىلىشنىڭ نېمە زۆرۈرىيىتى باردۇر دەپ ئويلاپ قالدىم.

تاموژنىدىكى تەكشۈرۈشلەر ئاياقلاشقاندىن كېيىن، يۈك – تاقىلىرىمنىڭ قەيەرگە كەتكىنىنى ئۆزۈممۇ بىلمەي ئەتراپقا قاراپ تىڭىرقاپ تۇرسام بىرسىنىڭ: « خاتىرجەم بولۇڭ، يۈك – تاقىلىرىڭىز تۈركىيەدە قالمايدۇ، ئۇ نەرسىلىرىڭىز ئاللىقاچان ئايروپىلانغا چىقىپ بولدى» دېدى. مەن قولۇمغا ئېلىۋالغان سومكىلىرىمنى ئېلىپ پاسپورت تەكشۈرۈش ئورنىغا قاراپ ماڭدىم. پاسپورتلارنى تەكشۈرۈپ ئۆتكۈزۈش ئېغىزىغا كەگىنىمىزدە ئۆزىنى دوستۇمنىڭ «تۇغقان» نى دەۋالغان ئۇستىخانلىق بىر ئەر كىشى ھەجىمى چوڭ ئەمما يەڭگىلىرەك كېلىدىغان بىر نەرسىنى دوستۇمغا تۇتقۇزۇپ تۇرۇپ: «بۇ نەرسىنى ئالدىڭىزدا ئۆتۈپ كەتكەن x x   خانىمغا بېرىپ قويسىڭىز…» دەپلا ھېچ بىر ماقۇللىقىمىزنى ئالمايلا كۆزدىن غايىپ بولدى. ئارقىمىزدىن كېلىۋاتقان ئۆمىكىمىزدىكى بىرەيلەن «بۇ نېمە ئىش؟» دەپ بىزدىن سورىۋىدى، بىزمۇ نېمە ئىش بولغانلىقىنى ئاڭقىرالماي بولغان ئەھۋالنى چۈشەندۈردۇق. ئۇ ئادەم يۈگۈرۈپ ئارقىسىدىن قوغلىغان بولسىمۇ ھېلىقى ئەركىشىنى ھېچ يەردىن تاپالماپتۇ.

ياشانغان جېنىمىزغا يەنە بىر يوغان نەرسىنى كۆتۈرۈپ ماڭدۇق. ئايروپىلان كۈتۈش زالىغا كىرسەك ھېلىقى x x خانىم ئولتۇرۇپتۇ. بىز قولىمىزدىكى نەرسىنى ئۇ خانىمغا سۇنغاچ: «بۇ نەرسىنى سىزنىڭ بايامقى ھەمرايىڭىز سىزگە بېرىپ قويۇشنى تاپىلىغانتى» دېيىشىمىزگە ئۇ خانىم: «ھەمرايىڭىز؟ نەدىكى ھەمرايىمكەن ئۇ… مەن نېمە دەپ ئۇ كىشىنىڭ نەرسىسىنى ئالغۇدەكمەن؟…» دەپ ئۆزىنى يېقىنمۇ كەلتۈرمىدى. بۇ ئىشتىن دوستۇم ئىككىمىز بىر – بىرىمىزگە قاراپ ھەيرانلا قالدۇق. شۇنداق قىلىپ بىز بۇ خەقنىڭ نەرسىسىنى كۆتۈرۈپ ئايروپىلانغا چىقىشقا مەجبۇر بولدۇق. كۈتۈش زالىدا يۈرگەن قوغدىغۇچىلارمۇ «بۇ كىمنىڭ نەرسىسى؟» دەپ سورىۋىدى مەنمۇ ھېچ ئىش بولمىغاندەك كارىم بولماي ئولتۇرىۋەردىم.

ئاروپىلانغا چىققۇچىلىك دوستۇم بۇ نەرسىنى مىڭ جاپادا كۆتۈرۈپ ئۇنى ئورۇنلاشتۇردى. ئاخىرقى مەزىلگىمۇ يېتىپ كەلدۇق. مەن تېخىچە ھېلىقى خانىمغا قاراپ ئۇنى كۈزىتىۋاتاتتىم. بىر تۇرۇپ ئىچىمدە «توۋا! مۇنداقمۇ كىشىلەر بولىدىكەن –ھە، بۇ خانىم قاراپ تۇرۇپ يۈزسىزلىك قىلىۋاتسا، بىز نېمە دەپ ئۇنىڭ نەرسىسىنى كۆتۈرۈپ يۈرەتتۇق» دەپ ئويلايتتىم. بىراق ئاق كۆڭۈل دوستۇم يەنىلا كۆڭلىنى كەڭ تۇتۇپ، ئۇ نەرسىنى ئايوپىلاندىن ئېلىپ چۈشتى. مانا كۆرۈڭ، ھېلىقى بىزدىن يۈز ئۆرىگەن خانىم تەپ تارتماستىن يېنىمىزغا كېلىپ قولىمىزدىن نەرسىسىنى ئالدى – دە «مەن بۇ نەرسىنى چوڭ بازارغا ئاپىرىپ بەرمەكچى!» دېگىنىچە رەھمەتمۇ دېمەي يولىغا راۋان بولدى. دوستۇم ئىككىمىز كەينى – كەينىدىن كەلگەن بۇ ئوڭۇشسىلىقلارنى كۆرۈپ، ياقىمىزنى چىشلەپ تۇرۇشۇپ قالدۇق.

سودىگەر دىگەن ئەسلىدە مەدەنىيەت تارقاتقۇچىلارنىڭ يەنە بىر قوشۇنى ھېسابلىناتتى. چۇنكى، سودىگەرلەر سودا بىلەن ئەل ئارىلايدۇ، باشقا ئەل، باشقا يۇرتلارنىڭ ئېسىل نەرسىلىرىنى ئۆز ئېلىگە، ئۆز ئېلىنىڭ ئېسىل ماللىرىنى باشقا ئەللەرگە توشۇيدۇ ھەم ئۆزئارا – مەدەنىيەت ئالماشتۇرىدۇ. مانا بۇ سودىگەرلەردە بولۇشقا تېگىشلىق ئەڭ ئەقەللىي ساۋاتتۇر. ئەپسۇس مەن كۆرگەن سودىگەرلىرىمىزدە بۇنداق سودىگەرلىك ئەخلاق ئۆلچىمى كەمچىلمۇ قانداق؟ بۇ يەردە تەكىتلەۋاتقىنىم قاتنداقتۇر مىللىتىمىزنىڭ يېغىرىنى تاتىلىغاندەك ئىش ئەمەس ئەلۋەتتە بەلكى بۇ بىزدە بار بولغان نۇقسانلىرىمىزنىڭ بىرىدۇر. مەن ۋە سىز ياكى باشقىلار بۇ ئىشنى دېمىسە، باشقا بىرى ئەينەك بولۇپ بەرمىسە يۈزۈمىزدىكى داغنى، مەينەتچىلىكنى قانداق كۆرەلەيمىز؟ مەن خىياللار ئىلكىدە ئېغىر قەدەملىرىم بىلەن ئايرۇپورت زالىغا كەلدىم. ئۆمەك ئەزالىرىمىز بۇ قېتىملىق قىسقا ئەمما ئەھمىيەتلىك ساياھەتتىن خوش بولۇشۇپ، بىر – بىرىمىزگە قىيىشمىغان ھالدا زالدا تۇرۇشتۇق. بەزىلىرىمىز ئالاقىلىشىش نومۇرلىرىمىزنى يېزىشساق بازىلىرىمىز ئۆيلىرىمىزگە يۇرتلىرىمىزغا بىر –بىرىمىزنى تەكلىپ قىلىشىپ خوشلاشتۇق.

بۇ قىسقىغىنە مەنىلىك سەپىرىمىزدە

ئۆمەك ئەزالىرى بىر –بىرىمىزگە قىيىشنىغان ھالدا تېلېفۇن نومۇرلىرىمىزنى يېزىشىپ، ئۆز – ئارا يۇرتلىرىمىزغا تەكلىپ قىلىشىپ خوشلاشتۇق.

مەن ساياھەت جەريانىدا سۆزلەپ ئۆتكەن ئۆمىكىمىزدىكى ھېلىقى بويتاق ئەر بىلەن تۇل جۇۋاننىڭ ھېكايىسىمۇ دەل مۇشۇ ئۈرۈمچى ئايرۇپورتىدا ئاخىرلاشتى دېسەكمۇ بولىدۇ. تۈركىيىدىكى ئاخىرقى ئىككى كۈن ئىچىدە ھېلىقى جۇۋان سودا – سېتىق قىلىش ئۈچۈن ئۇنىڭغا ياردەمدە بولىدىغان ھەمراھ لازىم بولدىمۇ بىلمىدىم، بويتاق ئەر كىشى بىلەن ئايرىلماي يۈردى. ئاخىرقى كۈنىمۇ بىز بىلەن ئاشخانىغا كېتىۋاتقان بويتاق ئەر كىشى يېرىم يولدا «كەچۈرۈڭلار، ئۇ ناماز ئوقۇشقا كىرىپ كەتكەن، ھېلى بازار ئارلىغاندا يالغۇزلۇق تارتىپ قالمىسۇن، مەن شۇ قىزنى ساقلاي» دەپ ئايرىلىپ كېتىپ قالغانىدى.

ئۈرۈمچىگە كەلگەندىن كېيىن ھەممىزنىڭ تونۇش – بىلىش، ئۇرۇق – تۇغقانلىرىمىز ئالدىمىزغا چىققاندەك ھېلىقى جۇۋاننىڭمۇ ئالدىغا قارا پىكابلىق بىرى كېلىپ ئېلىپ كەتتى. بىز بىلەنمۇ خوشلاشمىدى ھەتتا تېلېفون نومۇرىنىمۇ قالدۇرۇپ بەرمىگەنتى.

بىز بۇ قىسقىغىنە ئۇنتۇلماس سەپىرىمىزنى ھايات سەھنىمىزدىكى ھەر خىل خارەكتېر، ھەر خىل قىياپەت، ھەر خىل ئارزۇ – ئىستەكلەر بىلەن رول ئېلىپ ئاخىرلاشتۇردۇق. ئاشۇ رول ئالغۇچىلار ئىچىدىكى ئايرىم كىشىلەرنىڭ ھېسسىيات – تۇيغۇلىرى تېخىچە ئاشۇ سەھنىدە تۇرامدىكىن.

ھاياتنىڭ ئۆزى بىر سەھنە، رومان، ھېكايە، كىنو… بىز ئۆزىمىزنىڭ ھەر كۈنى، ھەر سائەت شۇ سەھنىدە ياشاۋاتقانلىقىمىزنى بىلمەيمىز. رومان ئوقۇساقمۇ رومان ئىچىدىكى پۇرسىناژ بولىۋېرىمىز، يازمىغان بىلەن يېزىلىپ ياشاۋېرىمىز. بۇ نەرسىلەر دەل بىزنىڭ خاتىرلىرىمىز، ئەسلىمىلىرىمىز.

مانا سىز ئوقۇۋاتقان بۇ ساياھەت خاتىرسىمۇ مېنىڭ ھاياتىمدىكى مەڭگۈلۈك خاتىرە بولۇپ قالغۇسى

 

 

2013–يىل 5 – مارتتا تاماملىدىم

 

قاراماي

 

پايدىلانغان ماتېرىياللار:

  1. رومان «جالالىدىن رومى» ــ سابىق سوۋىت ئىتتىپاقى يازغۇچىسى رادى فىش يازغان
  2. تارىخىي رومان «ئوسمانلى سۇلتانلىقىدا ئىنقىلاپ» لىۋان يازغۇچىسى جورجى زەيدان.
  3. رومان «مۇستاپا كامال» ئۇيغۇر ياغۇچىسى يۇسۇپجان ئەلى ئىسلامى يازغان.
  4. رومان «سېرىق چاچلىق پەلۋان» ــ ئاتا تۈركنىڭ ئاخىرقى 300 كۈنى. تۈركىيە يازغۇچىسى جان دوندار يازغان.
  5. «دۇنيانىڭ 5000 يىلى».

 

ساياھەت خاتىرەمدىكى كىشى ئىسىملىرى ئاساسەن ئۆز ئەينى ئېلىندى.

2,084 ئىنكاس

  1. Auto Care and Service
    2017/07/21 سائەت 21:11:04

    I have been browsing online more than three hours today, yet I never found any interesting article like yours. It’s pretty worth enough for me. Personally, if all site owners and bloggers made good content as you did, the web will be much more useful than ever before.

  2. Health and Fitness
    2017/07/21 سائەت 18:16:33

    Thank you for the good writeup. It in fact was a amusement account it. Look advanced to far added agreeable from you! However, how could we communicate?

  3. Auto Care and Service
    2017/07/21 سائەت 13:58:48

    I will immediately grasp your rss feed as I can not in finding your email subscription hyperlink or e-newsletter service. Do you’ve any? Kindly allow me understand so that I could subscribe. Thanks.

  4. Health and Fitness
    2017/07/21 سائەت 12:40:13

    Thank you a lot for providing individuals with remarkably memorable opportunity to discover important secrets from this blog. It’s always very kind and also packed with a great time for me personally and my office mates to search your site at the very least thrice every week to study the new issues you have. And of course, I’m also certainly fulfilled for the surprising methods served by you. Some two points in this posting are in truth the most impressive I have had.

  5. legal jobs leeds
    2017/07/21 سائەت 11:23:29

    Greetings from Florida! I’m bored at work so I decided to check out your blog on my iphone during lunch break. I really like the knowledge you provide here and can’t wait to take a look when I get home. I’m surprised at how quick your blog loaded on my mobile .. I’m not even using WIFI, just 3G .. Anyhow, amazing site!

  6. talc lawsuit
    2017/07/21 سائەت 09:08:06

    Today, while I was at work, my sister stole my iPad and tested to see if it can survive a 40 foot drop, just so she can be a youtube sensation. My apple ipad is now broken and she has 83 views. I know this is entirely off topic but I had to share it with someone!

  7. Health and Fitness
    2017/07/21 سائەت 07:38:51

    Great paintings! That is the type of info that should be shared around the net. Disgrace on the search engines for now not positioning this put up higher! Come on over and visit my website . Thanks =)

  8. small business administration
    2017/07/21 سائەت 01:19:04

    I truly wanted to compose a quick word to be able to thank you for the fantastic ideas you are placing here. My considerable internet investigation has now been compensated with reliable points to share with my great friends. I ‘d mention that most of us readers are definitely lucky to be in a notable network with many special professionals with very helpful ideas. I feel pretty grateful to have used your entire weblog and look forward to so many more excellent moments reading here. Thanks a lot once again for a lot of things.

  9. garage door opener installation
    2017/07/20 سائەت 23:28:40

    Great post.|

  10. things to do on grand cayman island
    2017/07/20 سائەت 20:57:24

    Hmm is anyone else encountering problems with the images on this blog loading? I’m trying to determine if its a problem on my end or if it’s the blog. Any feedback would be greatly appreciated.

  11. k1 fiance visa
    2017/07/20 سائەت 19:34:19

    Hello! This is my first visit to your blog! We are a collection of volunteers and starting a new initiative in a community in the same niche. Your blog provided us useful information to work on. You have done a marvellous job!

  12. us immigration lawyer
    2017/07/20 سائەت 19:32:48

    Hi! Someone in my Myspace group shared this website with us so I came to take a look. I’m definitely loving the information. I’m bookmarking and will be tweeting this to my followers! Outstanding blog and brilliant style and design.

  13. things to do on cayman island
    2017/07/20 سائەت 18:42:09

    Write more, thats all I have to say. Literally, it seems as though you relied on the video to make your point. You definitely know what youre talking about, why throw away your intelligence on just posting videos to your site when you could be giving us something enlightening to read?

  14. visa bulletin
    2017/07/20 سائەت 18:36:03

    Wonderful blog! I found it while browsing on Yahoo News. Do you have any suggestions on how to get listed in Yahoo News? I’ve been trying for a while but I never seem to get there! Thank you

  15. Google
    2017/07/20 سائەت 12:28:54

    Google

    One of our guests just lately proposed the following website.

  16. Toronto wedding photographer
    2017/07/19 سائەت 06:26:44

    I really like your blog.. very nice colors & theme. Did you design this website yourself or did you hire someone to do it for you? Plz reply as I’m looking to construct my own blog and would like to know where u got this from. thank you|

  17. ronald spinabella
    2017/07/18 سائەت 21:28:23

    Spot on with this write-up, I truly believe that this website needs much more attention. I’ll probably be back again to read through more, thanks for the advice!|

  18. best business loans
    2017/07/17 سائەت 22:40:47

    Hello I am so glad I found your web site, I really found you by accident, while I was looking on Yahoo for something else, Regardless I am here now and would just like to say kudos for a remarkable post and a all round exciting blog (I also love the theme/design), I don’t have time to browse it all at the minute but I have book-marked it and also included your RSS feeds, so when I have time I will be back to read a lot more, Please do keep up the excellent work.

  19. advertisement copy of any product
    2017/07/17 سائەت 22:31:11

    Howdy! I could have sworn I’ve been to this site before but after checking through some of the post I realized it’s new to me. Anyhow, I’m definitely delighted I found it and I’ll be book-marking and checking back often!

  20. natwest business loan
    2017/07/17 سائەت 22:04:47

    Hi! Do you know if they make any plugins to help with Search Engine Optimization? I’m trying to get my blog to rank for some targeted keywords but I’m not seeing very good success. If you know of any please share. Cheers!

  21. stainless fittings
    2017/07/17 سائەت 21:34:24

    Hey there would you mind stating which blog platform you’re using? I’m planning to start my own blog soon but I’m having a hard time deciding between BlogEngine/Wordpress/B2evolution and Drupal. The reason I ask is because your layout seems different then most blogs and I’m looking for something unique. P.S Sorry for being off-topic but I had to ask!

  22. funding for small business
    2017/07/17 سائەت 21:26:47

    Heya! I’m at work browsing your blog from my new apple iphone! Just wanted to say I love reading through your blog and look forward to all your posts! Keep up the superb work!

  23. commercial truck insurance
    2017/07/17 سائەت 21:17:13

    First of all I would like to say terrific blog! I had a quick question in which I’d like to ask if you do not mind. I was interested to know how you center yourself and clear your mind prior to writing. I have had a difficult time clearing my mind in getting my ideas out there. I truly do take pleasure in writing but it just seems like the first 10 to 15 minutes are wasted just trying to figure out how to begin. Any suggestions or tips? Kudos!

  24. personal injury attorney tulsa ok
    2017/07/17 سائەت 20:55:40

    I do not know whether it’s just me or if everybody else encountering issues with your blog. It appears like some of the text on your content are running off the screen. Can somebody else please provide feedback and let me know if this is happening to them too? This might be a issue with my web browser because I’ve had this happen previously. Thank you

  25. Hmm it seems like your site ate my first comment (it was super long) so I guess I’ll just sum it up what I wrote and say, I’m thoroughly enjoying your blog. I too am an aspiring blog blogger but I’m still new to everything. Do you have any tips and hints for novice blog writers? I’d certainly appreciate it.

  26. stainless steel tube suppliers
    2017/07/17 سائەت 20:12:15

    I’m truly enjoying the design and layout of your blog. It’s a very easy on the eyes which makes it much more pleasant for me to come here and visit more often. Did you hire out a designer to create your theme? Great work!

  27. post stress
    2017/07/17 سائەت 19:30:29

    Exceptional post however I was wondering if you could write a litte more on this topic? I’d be very grateful if you could elaborate a little bit further. Kudos!

  28. key skills for job
    2017/07/17 سائەت 19:30:20

    Admiring the persistence you put into your blog and detailed information you provide. It’s great to come across a blog every once in a while that isn’t the same out of date rehashed information. Excellent read! I’ve saved your site and I’m including your RSS feeds to my Google account.

  29. fleet insurance
    2017/07/17 سائەت 19:24:00

    Hi there would you mind letting me know which web host you’re using? I’ve loaded your blog in 3 different browsers and I must say this blog loads a lot quicker then most. Can you recommend a good hosting provider at a honest price? Thanks a lot, I appreciate it!

  30. try here
    2017/07/16 سائەت 16:47:34

    I simply want to say I am new to blogging and site-building and honestly liked this blog site. Almost certainly I’m going to bookmark your blog . You definitely have remarkable writings. Thanks for revealing your website.

  31. outdoor privacy screen
    2017/07/15 سائەت 08:40:30

    obviously like your web-site but you have to test the spelling
    on several of your posts. A number of them are rife
    with spelling issues and I find it very troublesome to inform the
    reality on the other hand I will surely come back again.

  32. charlottesville area real estate
    2017/07/14 سائەت 15:26:10

    Write more, thats all I have to say. Literally, it seems as though you relied on the video to make your point. You obviously know what youre talking about, why throw away your intelligence on just posting videos to your blog when you could be giving us something informative to read?

  33. short hair wigs
    2017/07/14 سائەت 14:46:24

    This design is wicked! You most certainly know how to keep a reader entertained. Between your wit and your videos, I was almost moved to start my own blog (well, almost…HaHa!) Excellent job. I really loved what you had to say, and more than that, how you presented it. Too cool!

  34. buy acrow prop
    2017/07/14 سائەت 13:43:35

    Fascinating blog! Is your theme custom made or did you download it from somewhere? A theme like yours with a few simple tweeks would really make my blog jump out. Please let me know where you got your design. Thanks

  35. moving to the sunshine coast
    2017/07/14 سائەت 11:41:14

    Awesome blog! Is your theme custom made or did you download it from somewhere? A design like yours with a few simple adjustements would really make my blog jump out. Please let me know where you got your theme. With thanks

  36. cheap interstate removals
    2017/07/14 سائەت 11:28:10

    Hi exceptional blog! Does running a blog such as this require a large amount of work? I have very little understanding of computer programming but I had been hoping to start my own blog in the near future. Anyhow, should you have any recommendations or tips for new blog owners please share. I understand this is off topic but I just needed to ask. Cheers!

  37. tulsa ok arrest records
    2017/07/14 سائەت 10:53:29

    Hey just wanted to give you a quick heads up and let you know a few of the pictures aren’t loading correctly. I’m not sure why but I think its a linking issue. I’ve tried it in two different web browsers and both show the same results.

  38. plumbing companies
    2017/07/14 سائەت 10:08:20

    I love your blog.. very nice colors & theme. Did you design this website yourself or did you hire someone to do it for you? Plz answer back as I’m looking to construct my own blog and would like to find out where u got this from. appreciate it

  39. perth printing services
    2017/07/14 سائەت 10:02:30

    Please let me know if you’re looking for a article writer for your site. You have some really good posts and I think I would be a good asset. If you ever want to take some of the load off, I’d absolutely love to write some material for your blog in exchange for a link back to mine. Please blast me an email if interested. Thank you!

  40. permeation grouting
    2017/07/14 سائەت 09:58:38

    Hi! I could have sworn I’ve been to this site before but after checking through some of the post I realized it’s new to me. Anyhow, I’m definitely happy I found it and I’ll be book-marking and checking back frequently!

  41. importance of employee engagement
    2017/07/14 سائەت 08:17:48

    Fantastic post but I was wanting to know if you could write a litte more on this topic? I’d be very thankful if you could elaborate a little bit more. Appreciate it!

  42. 24 hour plumbing service
    2017/07/14 سائەت 08:14:18

    Hi there! I could have sworn I’ve been to this site before but after reading through some of the post I realized it’s new to me. Anyhow, I’m definitely happy I found it and I’ll be bookmarking and checking back often!

  43. North York Ellie condos
    2017/07/14 سائەت 05:26:31

    You appear to know so much about this, and I see you’re a published author. Thanks

  44. cartoon wallpaper download
    2017/07/13 سائەت 16:38:50

    Thank you for your blog.Thanks Again. Want more.

  45. north perth dental
    2017/07/12 سائەت 21:37:43

    I really like your blog.. very nice colors & theme. Did you make this website yourself or did you hire someone to do it for you? Plz answer back as I’m looking to design my own blog and would like to find out where u got this from. kudos

  46. online network marketing companies
    2017/07/12 سائەت 21:03:34

    Hey there this is somewhat of off topic but I was wondering if blogs use WYSIWYG editors or if you have to manually code with HTML. I’m starting a blog soon but have no coding expertise so I wanted to get guidance from someone with experience. Any help would be enormously appreciated!

  47. coupon godaddy
    2017/07/12 سائەت 20:14:23

    I am really enjoying the theme/design of your site. Do you ever run into any internet browser compatibility issues? A couple of my blog visitors have complained about my website not operating correctly in Explorer but looks great in Chrome. Do you have any advice to help fix this issue?

  48. subway franchise for sale
    2017/07/12 سائەت 18:40:23

    Does your blog have a contact page? I’m having problems locating it but, I’d like to shoot you an e-mail. I’ve got some recommendations for your blog you might be interested in hearing. Either way, great website and I look forward to seeing it develop over time.

  49. plastic card printing machine
    2017/07/12 سائەت 18:31:07

    I’m curious to find out what blog system you’re using? I’m having some minor security problems with my latest website and I’d like to find something more secure. Do you have any solutions?

  50. pennsylvania state park jobs
    2017/07/12 سائەت 18:28:26

    I’m not that much of a online reader to be honest but your blogs really nice, keep it up! I’ll go ahead and bookmark your site to come back later on. Many thanks

  51. back pain help
    2017/07/12 سائەت 18:11:19

    Hello! Do you know if they make any plugins to assist with Search Engine Optimization? I’m trying to get my blog to rank for some targeted keywords but I’m not seeing very good success. If you know of any please share. Appreciate it!

  52. franchise companies
    2017/07/12 سائەت 10:40:18

    This design is wicked! You obviously know how to keep a reader entertained. Between your wit and your videos, I was almost moved to start my own blog (well, almost…HaHa!) Great job. I really enjoyed what you had to say, and more than that, how you presented it. Too cool!

  53. ai robot
    2017/07/12 سائەت 10:37:48

    I was curious if you ever considered changing the layout of your website? Its very well written; I love what youve got to say. But maybe you could a little more in the way of content so people could connect with it better. Youve got an awful lot of text for only having 1 or 2 images. Maybe you could space it out better?

  54. deck caps
    2017/07/12 سائەت 10:11:35

    This design is steller! You obviously know how to keep a reader amused. Between your wit and your videos, I was almost moved to start my own blog (well, almost…HaHa!) Great job. I really enjoyed what you had to say, and more than that, how you presented it. Too cool!

  55. wood post caps
    2017/07/12 سائەت 09:06:41

    Hi! I know this is somewhat off topic but I was wondering if you knew where I could locate a captcha plugin for my comment form? I’m using the same blog platform as yours and I’m having difficulty finding one? Thanks a lot!

  56. application ai
    2017/07/12 سائەت 07:52:55

    It’s a shame you don’t have a donate button! I’d certainly donate to this fantastic blog! I guess for now i’ll settle for book-marking and adding your RSS feed to my Google account. I look forward to brand new updates and will share this blog with my Facebook group. Talk soon!

  57. lighted post caps
    2017/07/12 سائەت 07:45:41

    It’s a shame you don’t have a donate button! I’d certainly donate to this outstanding blog! I guess for now i’ll settle for book-marking and adding your RSS feed to my Google account. I look forward to brand new updates and will talk about this blog with my Facebook group. Talk soon!

  58. forehead wrinkles
    2017/07/11 سائەت 22:07:40

    With havin so much content do you ever run into any issues of plagorism or copyright infringement? My website has a lot of completely unique content I’ve either created myself or outsourced but it looks like a lot of it is popping it up all over the web without my authorization. Do you know any solutions to help reduce content from being stolen? I’d really appreciate it.

  59. fall arrest equipment
    2017/07/11 سائەت 21:42:22

    I don’t know whether it’s just me or if perhaps everybody else encountering problems with your website. It seems like some of the text in your content are running off the screen. Can someone else please comment and let me know if this is happening to them as well? This might be a problem with my browser because I’ve had this happen previously. Kudos

  60. xvideos
    2017/07/11 سائەت 20:37:41

    I know this web page presents quality dependent content and extra data, is there any other web page which gives such data in quality?|

  61. working at height harness training
    2017/07/11 سائەت 19:21:17

    Do you mind if I quote a couple of your articles as long as I provide credit and sources back to your webpage? My blog site is in the exact same area of interest as yours and my users would genuinely benefit from some of the information you provide here. Please let me know if this okay with you. Regards!

  62. Abigail Mac
    2017/07/11 سائەت 17:21:01

    I really like and appreciate your blog post.Really looking forward to read more.

  63. how to generate passive income
    2017/07/11 سائەت 15:53:48

    I cannot thank you enough for the blog.Much thanks again. Really Cool.

  64. Karter Foxx
    2017/07/11 سائەت 13:06:38

    Appreciate you sharing, great article.Really thank you! Great.

  65. turning point moultrie ga
    2017/07/11 سائەت 10:27:45

    Hey! Do you use Twitter? I’d like to follow you if that would be ok. I’m undoubtedly enjoying your blog and look forward to new posts.

  66. Peta Jensen
    2017/07/11 سائەت 10:17:06

    Enjoyed every bit of your blog article.Really looking forward to read more. Much obliged.

  67. turning point therapy clinic
    2017/07/11 سائەت 09:00:18

    Nice blog! Is your theme custom made or did you download it from somewhere? A theme like yours with a few simple adjustements would really make my blog stand out. Please let me know where you got your design. Many thanks

  68. Dillion Harper
    2017/07/11 سائەت 06:52:17

    This is one awesome blog article.Really thank you! Fantastic.

  69. Alexa Tomas
    2017/07/11 سائەت 02:41:24

    Fantastic blog post.Really thank you! Want more.

  70. residential ac repair
    2017/07/10 سائەت 15:40:36

    Hello, I think your site might be having browser compatibility issues. When I look at your blog site in Opera, it looks fine but when opening in Internet Explorer, it has some overlapping. I just wanted to give you a quick heads up! Other then that, excellent blog!

  71. air conditioning contractors
    2017/07/10 سائەت 14:39:01

    First off I would like to say great blog! I had a quick question in which I’d like to ask if you don’t mind. I was interested to know how you center yourself and clear your head prior to writing. I’ve had trouble clearing my mind in getting my thoughts out. I do take pleasure in writing however it just seems like the first 10 to 15 minutes tend to be lost simply just trying to figure out how to begin. Any recommendations or hints? Kudos!

    • maurice closs
      2017/07/10 سائەت 21:25:26

      you will have an amazing weblog here! would you wish to make some invite posts on my weblog?

  72. air conditioner cleaner
    2017/07/10 سائەت 13:21:34

    Do you have a spam issue on this blog; I also am a blogger, and I was wanting to know your situation; we have created some nice practices and we are looking to exchange solutions with others, be sure to shoot me an e-mail if interested.

  73. berita astro
    2017/07/09 سائەت 18:19:07

    Heya! I’m at work browsing your blog from my new iphone 3gs! Just wanted to say I love reading through your blog and look forward to all your posts! Carry on the excellent work!

  74. rehab st louis
    2017/07/07 سائەت 21:15:33

    Write more, thats all I have to say. Literally, it seems as though you relied on the video to make your point. You clearly know what youre talking about, why waste your intelligence on just posting videos to your site when you could be giving us something enlightening to read?

  75. Terrific post however I was wondering if you could write a litte more on this topic? I’d be very thankful if you could elaborate a little bit more. Thank you!

  76. Jesse Grillo
    2017/07/07 سائەت 20:58:29

    Constructing astounding pinterest structures plus print advertising campaigns and data-mining marketing.

  77. beli novel online
    2017/07/07 سائەت 20:46:49

    Do you have a spam issue on this blog; I also am a blogger, and I was wanting to know your situation; many of us have developed some nice practices and we are looking to trade solutions with other folks, be sure to shoot me an email if interested.

    • wart removal medication
      2017/07/09 سائەت 11:42:43

      Very good information. Lucky me I discovered your site by chance (stumbleupon). I have bookmarked it for later!

  78. homes for sale in lakewood co
    2017/07/07 سائەت 19:00:31

    Have you ever thought about writing an e-book or guest authoring on other blogs? I have a blog centered on the same information you discuss and would really like to have you share some stories/information. I know my viewers would appreciate your work. If you are even remotely interested, feel free to send me an e mail.

  79. luncah melayu
    2017/07/07 سائەت 15:59:15

    I visited various blogs but the audio quality for

  80. weight loss methods
    2017/07/07 سائەت 10:11:53

    Woman of Alien Great do the job you ave carried out, this website is de facto interesting with amazing information. Time is God as method of preserving everything from occurring at once.

  81. window screen replacement cost
    2017/07/07 سائەت 09:16:08

    Hiya! Quick question that’s completely off topic. Do you know how to make your site mobile friendly? My blog looks weird when viewing from my iphone 4. I’m trying to find a template or plugin that might be able to resolve this issue. If you have any recommendations, please share. Thanks!

  82. stem cell malaysia
    2017/07/07 سائەت 07:55:21

    Im thankful for the blog article.Thanks Again. Really Great.

  83. cincinnati junk removal
    2017/07/07 سائەت 05:00:00

    I truly appreciate this article post.Really looking forward to read more. Awesome.

  84. best car insurance companies
    2017/07/07 سائەت 02:04:40

    Thanks-a-mundo for the blog post.Much thanks again. Great.

  85. Happy New Year 2018 Images
    2017/07/07 سائەت 02:01:00

    You made some nice points there. I looked on the internet for the issue and found most individuals will agree with your blog.

  86. car insurance quote comparison
    2017/07/06 سائەت 23:10:46

    Great article post.Really looking forward to read more. Will read on…

  87. Brand Yourself
    2017/07/06 سائەت 23:03:47

    you are not more popular because you definitely have the gift.

  88. triple a car insurance
    2017/07/06 سائەت 20:21:50

    I am so grateful for your blog post.Thanks Again. Really Great.

  89. video
    2017/07/06 سائەت 20:10:17

    pretty useful material, overall I imagine this is worthy of a bookmark, thanks

  90. deutche top 40
    2017/07/06 سائەت 17:16:28

    Yeah bookmaking this wasn at a speculative decision great post!.

  91. Free Immigration advice New Zealand
    2017/07/06 سائەت 16:59:22

    A big thank you for your blog.Really thank you! Cool.

  92. pc games for windows 8
    2017/07/06 سائەت 14:20:20

    pretty practical material, overall I consider this is really worth a bookmark, thanks

  93. feedpresso
    2017/07/06 سائەت 11:29:50

    Im thankful for the blog article.Really thank you! Want more.

  94. josh canfield
    2017/07/06 سائەت 11:11:38

    Howdy I am so glad I found your site, I really found you by accident, while I was looking on Askjeeve for something else, Anyways I am here now and would just like to say cheers for a tremendous post and a all round exciting blog (I also love the theme/design), I don’t have time to read through it all at the moment but I have saved it and also included your RSS feeds, so when I have time I will be back to read a lot more, Please do keep up the awesome job.

  95. team building outings
    2017/07/06 سائەت 10:43:53

    I’m not that much of a online reader to be honest but your sites really nice, keep it up! I’ll go ahead and bookmark your site to come back later. All the best

  96. billboard size
    2017/07/06 سائەت 09:41:31

    Wonderful blog! I found it while browsing on Yahoo News. Do you have any suggestions on how to get listed in Yahoo News? I’ve been trying for a while but I never seem to get there! Many thanks

  97. gps fleet tracking
    2017/07/06 سائەت 08:22:11

    Hey there, I think your blog might be having browser compatibility issues. When I look at your blog site in Opera, it looks fine but when opening in Internet Explorer, it has some overlapping. I just wanted to give you a quick heads up! Other then that, awesome blog!

  98. free download for windows 8
    2017/07/06 سائەت 07:45:16

    That is a admirable blog, does one be engaged happening accomplish a interview around definitely how you will drafted the item? In that case mail me personally!

  99. Bathroom Stals
    2017/07/06 سائەت 07:19:22

    Muchos Gracias for your blog post.Really thank you! Much obliged.

  100. unblocked games at school
    2017/07/06 سائەت 04:52:56

    Thanks for sharing this excellent write-up. Very inspiring! (as always, btw)

  101. games for laptop download
    2017/07/05 سائەت 23:00:32

    Precisely what I was looking for, thanks for posting.

  102. Really appreciate you sharing this blog post.Thanks Again. Fantastic.

  103. kiosk epos
    2017/07/05 سائەت 18:44:20

    Major thankies for the article.Really looking forward to read more. Much obliged.

  104. adult dance classes adelaide
    2017/07/05 سائەت 17:18:50

    I will immediately snatch your rss feed as I can not in finding your e-mail subscription link or e-newsletter service. Do you have any? Please let me recognise so that I may subscribe. Thanks.

  105. Playhouse Nightclub
    2017/07/05 سائەت 12:12:43

    Very good blog post.Much thanks again. Cool.

  106. backpackers
    2017/07/05 سائەت 06:27:25

    I loved your article. Really Cool.

  107. Company Registration
    2017/07/05 سائەت 03:31:24

    Really informative blog.Thanks Again. Great.

  108. download anime romance sub indo
    2017/07/05 سائەت 00:36:32

    Really informative article.Much thanks again. Great.

  109. girls for friendship
    2017/07/04 سائەت 21:44:23

    Im grateful for the article. Will read on…

  110. Felicitas
    2017/07/04 سائەت 18:50:27

    I think this is a real great blog post. Want more.

  111. nonton film bioskop online
    2017/07/04 سائەت 18:06:18

    Thanks for the sen Powered by Discuz

  112. dog training courses
    2017/07/04 سائەت 16:58:52

    Whats up this is kind of of off topic but I was wondering if blogs use WYSIWYG editors or if you have to manually code with HTML. I’m starting a blog soon but have no coding know-how so I wanted to get guidance from someone with experience. Any help would be enormously appreciated!

  113. 3d manufacturing inc
    2017/07/04 سائەت 16:49:42

    Appreciating the dedication you put into your site and in depth information you provide. It’s awesome to come across a blog every once in a while that isn’t the same outdated rehashed information. Wonderful read! I’ve bookmarked your site and I’m including your RSS feeds to my Google account.

  114. How to stop stammering
    2017/07/04 سائەت 15:14:04

    pretty beneficial material, overall I imagine this is worthy of a bookmark, thanks

  115. gortrac
    2017/07/04 سائەت 14:47:42

    Awesome blog! Do you have any helpful hints for aspiring writers? I’m hoping to start my own site soon but I’m a little lost on everything. Would you propose starting with a free platform like WordPress or go for a paid option? There are so many options out there that I’m totally confused .. Any ideas? Cheers!

  116. MichaelLaush
    2017/07/04 سائەت 13:53:28

    buy genuine cialis
    order cialis in canada
    cialis by mail order
    [url=http://cialisjkt.com/]super cialis cheap[/url]
    buy now viagra cialis

  117. Bigg Boss Season 11
    2017/07/04 سائەت 12:21:37

    Merely a smiling visitor here to share the love (:, btw outstanding style. аЂа‹аЂ Better by far you should forget and smile than that you should remember and be sad.аЂ аЂа› by Christina Georgina Rossetti.

  118. play motu patlu games online
    2017/07/04 سائەت 10:42:30

    Great blog here! Also your site loads up very fast! What web host are you using? Can I get your affiliate link to your host? I wish my website loaded up as fast as yours lol

  119. security camera installation Houston
    2017/07/04 سائەت 09:27:29

    It as the little changes that make the biggest changes. Many thanks for sharing!

  120. free nature wallpaper
    2017/07/04 سائەت 07:24:45

    That is a good tip particularly to those new to the blogosphere. Simple but very precise info Thanks for sharing this one. A must read post!

  121. Public Relation
    2017/07/04 سائەت 04:08:54

    Delivering seo structures business owner.

  122. Como Gravar Conversa No Celular Samsung
    2017/07/04 سائەت 03:11:39

    Major thanks for the blog.Thanks Again. Will read on…

  123. wow, awesome article post.Much thanks again. Awesome.

  124. Como Rastrear Meu Celular Que Foi Roubado
    2017/07/03 سائەت 21:29:10

    I appreciate you sharing this article.Thanks Again. Really Great.

  125. Como Rastrear Outro Iphone
    2017/07/03 سائەت 18:36:54

    Really appreciate you sharing this blog post. Will read on…

  126. blockchain democracy
    2017/07/03 سائەت 15:52:12

    In absence of Vitamin E and Gotu Kola extract may be of some help to know how to

  127. Como descobrir Que Meu Marido Me Trai
    2017/07/03 سائەت 15:41:16

    Im obliged for the post.Thanks Again. Great.

  128. Thanks a lot for the blog post.Thanks Again. Keep writing.

  129. So cool The information provided in the article are some of the best available

  130. cracked foundation repair
    2017/07/03 سائەت 04:22:06

    I am curious to find out what blog platform you happen to be utilizing? I’m having some small security issues with my latest blog and I would like to find something more safe. Do you have any recommendations?

  131. junk your car
    2017/07/03 سائەت 03:44:30

    Today, I went to the beach front with my children. I found a sea shell and gave it to my 4 year old daughter and said ”You can hear the ocean if you put this to your ear.“ She placed the shell to her ear and screamed. There was a hermit crab inside and it pinched her ear. She never wants to go back! LoL I know this is totally off topic but I had to tell someone!

  132. polyfirst packaging
    2017/07/03 سائەت 03:17:11

    Very good site you have here but I was wondering if you knew of any community forums that cover the same topics discussed in this article? I’d really love to be a part of online community where I can get feed-back from other experienced individuals that share the same interest. If you have any recommendations, please let me know. Many thanks!

  133. drain clog
    2017/07/03 سائەت 02:50:26

    I’m really loving the theme/design of your web site. Do you ever run into any internet browser compatibility issues? A couple of my blog audience have complained about my site not working correctly in Explorer but looks great in Chrome. Do you have any advice to help fix this issue?

  134. cars for scrap
    2017/07/03 سائەت 02:46:31

    Hello would you mind letting me know which webhost you’re using? I’ve loaded your blog in 3 different web browsers and I must say this blog loads a lot quicker then most. Can you recommend a good internet hosting provider at a fair price? Thanks, I appreciate it!

  135. cellar waterproofing
    2017/07/03 سائەت 02:11:36

    Today, I went to the beach with my children. I found a sea shell and gave it to my 4 year old daughter and said ”You can hear the ocean if you put this to your ear.“ She put the shell to her ear and screamed. There was a hermit crab inside and it pinched her ear. She never wants to go back! LoL I know this is entirely off topic but I had to tell someone!

  136. leaking basement wall
    2017/07/03 سائەت 01:56:22

    Hey I know this is off topic but I was wondering if you knew of any widgets I could add to my blog that automatically tweet my newest twitter updates. I’ve been looking for a plug-in like this for quite some time and was hoping maybe you would have some experience with something like this. Please let me know if you run into anything. I truly enjoy reading your blog and I look forward to your new updates.

  137. training a puppy
    2017/07/03 سائەت 01:52:15

    Hola! I’ve been following your blog for some time now and finally got the bravery to go ahead and give you a shout out from Houston Texas! Just wanted to mention keep up the good job!

  138. how to be attractive to men
    2017/07/03 سائەت 01:34:39

    Thanks for the marvelous posting! I really enjoyed reading it, you could be a great author.I will remember to bookmark your blog and will often come back down the road. I want to encourage yourself to continue your great job, have a nice evening!

  139. toilet installation
    2017/07/03 سائەت 01:32:35

    First off I want to say great blog! I had a quick question which I’d like to ask if you don’t mind. I was curious to know how you center yourself and clear your thoughts prior to writing. I’ve had trouble clearing my thoughts in getting my thoughts out there. I do enjoy writing however it just seems like the first 10 to 15 minutes are generally wasted simply just trying to figure out how to begin. Any ideas or hints? Kudos!

  140. service plumbing
    2017/07/03 سائەت 01:18:39

    Exceptional post however I was wondering if you could write a litte more on this subject? I’d be very grateful if you could elaborate a little bit further. Many thanks!

  141. housebreaking a puppy
    2017/07/03 سائەت 01:18:35

    My partner and I absolutely love your blog and find nearly all of your post’s to be exactly I’m looking for. Would you offer guest writers to write content available for you? I wouldn’t mind creating a post or elaborating on many of the subjects you write about here. Again, awesome web site!

  142. spray for termites
    2017/07/02 سائەت 11:47:33

    I know this if off topic but I’m looking into starting my own blog and was curious what all is required to get set up? I’m assuming having a blog like yours would cost a pretty penny? I’m not very web smart so I’m not 100% positive. Any recommendations or advice would be greatly appreciated. Appreciate it

  143. best seafood online
    2017/07/02 سائەت 11:41:16

    Hmm it seems like your blog ate my first comment (it was super long) so I guess I’ll just sum it up what I had written and say, I’m thoroughly enjoying your blog. I as well am an aspiring blog writer but I’m still new to the whole thing. Do you have any helpful hints for first-time blog writers? I’d genuinely appreciate it.

  144. medication reminder alarm
    2017/07/02 سائەت 11:26:49

    Hi! I know this is kinda off topic but I was wondering if you knew where I could locate a captcha plugin for my comment form? I’m using the same blog platform as yours and I’m having problems finding one? Thanks a lot!

  145. find a local vet
    2017/07/02 سائەت 11:14:59

    Sweet blog! I found it while browsing on Yahoo News. Do you have any tips on how to get listed in Yahoo News? I’ve been trying for a while but I never seem to get there! Appreciate it

  146. cloud hosting provider
    2017/07/02 سائەت 10:16:53

    Do you mind if I quote a couple of your articles as long as I provide credit and sources back to your website? My website is in the very same niche as yours and my users would genuinely benefit from a lot of the information you present here. Please let me know if this okay with you. Thanks a lot!

  147. gps vehicle tracker
    2017/07/02 سائەت 09:54:32

    Appreciating the persistence you put into your blog and in depth information you offer. It’s great to come across a blog every once in a while that isn’t the same unwanted rehashed material. Excellent read! I’ve bookmarked your site and I’m adding your RSS feeds to my Google account.

  148. employee training
    2017/07/02 سائەت 09:49:07

    I was curious if you ever thought of changing the structure of your blog? Its very well written; I love what youve got to say. But maybe you could a little more in the way of content so people could connect with it better. Youve got an awful lot of text for only having 1 or two pictures. Maybe you could space it out better?

  149. ladies fashion
    2017/07/02 سائەت 09:48:46

    Wonderful blog you have here but I was curious if you knew of any forums that cover the same topics talked about in this article? I’d really like to be a part of online community where I can get advice from other knowledgeable people that share the same interest. If you have any recommendations, please let me know. Thanks!

  150. sell house fast
    2017/07/02 سائەت 08:59:19

    I am really loving the theme/design of your web site. Do you ever run into any internet browser compatibility problems? A handful of my blog readers have complained about my site not working correctly in Explorer but looks great in Chrome. Do you have any suggestions to help fix this issue?

    • jesse grillo
      2017/07/05 سائەت 18:13:21

      I enjoyed reading this. I enjoyed your post. Thank you. i like manhattan beach seo and hermosa marketing. Constructs real estate agent content plus customer advertising structures.

    • Public Relation
      2017/07/04 سائەت 04:52:11

      Thumbs up! hobbies include business owner lead generation marketing campaigns and citadels.

  151. where to buy fresh oysters
    2017/07/02 سائەت 08:29:30

    Greetings from Ohio! I’m bored to tears at work so I decided to check out your site on my iphone during lunch break. I really like the knowledge you present here and can’t wait to take a look when I get home. I’m amazed at how quick your blog loaded on my mobile .. I’m not even using WIFI, just 3G .. Anyhow, amazing site!

    • Hermosa Beach
      2017/07/13 سائەت 21:00:44

      I have been surfing on-line more than 3 hours today. I do take pleasure in writing but it just seems like the first 10 to 15 minutes are usually lost simply just trying to figure out how to begin. Hit me up! Great post!

  152. flower delivery tucson
    2017/07/02 سائەت 08:16:27

    Good day! This is kind of off topic but I need some advice from an established blog. Is it tough to set up your own blog? I’m not very techincal but I can figure things out pretty fast. I’m thinking about creating my own but I’m not sure where to begin. Do you have any ideas or suggestions? Thank you

  153. mental health medication compliance
    2017/07/02 سائەت 08:15:57

    Howdy would you mind stating which blog platform you’re working with? I’m planning to start my own blog soon but I’m having a tough time making a decision between BlogEngine/Wordpress/B2evolution and Drupal. The reason I ask is because your design seems different then most blogs and I’m looking for something completely unique. P.S Sorry for getting off-topic but I had to ask!

    • Manhattan Beach Marketing
      2017/07/14 سائەت 20:42:12

      Nice read. It’s like you wrote the book on it or something. Great post! i love manhattan beach seo redondo marketing and hermosa beach marketing. need help with hermosa real estate agent instagram marketing structures plus adwords structures? were you aware there is business that delivers real estate agent instagram marketing and adwords structures? Great insight. In my view, if all webmasters and bloggers made just right content material as you did, the web might be a lot more helpful than ever before.

    • Redondo Beach
      2017/07/13 سائەت 05:07:51

      I enjoyed reading what you had to say. This actually answered my problem.

  154. This is really interesting, You are a very skilled blogger. I ave joined your feed and look forward to seeking more of your wonderful post. Also, I have shared your website in my social networks!

    • Manhattan Beach
      2017/07/03 سائەت 20:45:58

      I enjoyed reading this. my hobbies include facebook south bay asshole and car racing.

  155. low flow shower head
    2017/07/02 سائەت 05:15:22

    Melanie Wow! Thank you! I constantly needed to write on my site something like that. Can I take a portion of your post to my site?

  156. office furniture installation
    2017/07/02 سائەت 01:37:48

    Impressive how pleasurable it is to read this blog.

  157. Jesse Grillo
    2017/07/01 سائەت 10:01:49

    Nice write up. i like antiques electronics and button collecting.

  158. پنجره
    2017/07/01 سائەت 09:24:19

    I value the blog.Really thank you! Really Cool.

    • Hermosa Beach
      2017/07/03 سائەت 23:20:51

      were you aware there’s company that builds detailed content advertising and retargeting marketing structures and ad copy marketing structures?

  159. Buy Real Degree
    2017/07/01 سائەت 09:07:56

    This information is very important and you’ll need to know this when you constructor your own photo voltaic panel.

  160. I think this is a real great article.Thanks Again.

    • Jesse Grillo
      2017/07/13 سائەت 08:44:45

      I enjoy the knowledge you provide here and can’t wait to take a look when I get home. Thanks for writing this. Hey, that’s a clever way of thinking about it. I never discovered any attention-grabbing article like yours.

  161. The Midway Gallery
    2017/07/01 سائەت 07:17:33

    I am lucky that I discovered this website , precisely the right info that I was searching for! .

  162. دانلود
    2017/07/01 سائەت 06:42:58

    I am so grateful for your blog post.Really thank you! Want more.

  163. Major thanks for the blog article.Much thanks again.

  164. شهرزاد
    2017/07/01 سائەت 00:48:10

    when it comes to tv fashion shows, i really love Project Runway because it shows some new talents in the fashion industry

    • Manhattan Beach Marketing
      2017/07/04 سائەت 08:59:58

      were you aware there is company super charging business owner search engine marketing structures and seo marketing structures?

  165. Thanks for sharing your thoughts. I really appreciate your efforts and I am waiting for your further write ups thank you once again.

  166. pc games download for windows 10
    2017/06/30 سائەت 21:12:42

    Looking forward to reading more. Great blog post.Much thanks again. Really Cool.

  167. دانلود شهرزاد
    2017/06/30 سائەت 19:14:38

    Me English no excellent, but had to say me like what you say. Thank you from me.

    • Jesse Grillo
      2017/07/04 سائەت 10:00:43

      need help with re-engineered manhattan beach brand marketing campaigns?

  168. pc games for windows xp
    2017/06/30 سائەت 18:33:10

    Thanks-a-mundo for the article post.Thanks Again. Really Great.

  169. dog dental care
    2017/06/30 سائەت 18:09:56

    Have you ever thought about creating an ebook or guest authoring on other websites? I have a blog based upon on the same ideas you discuss and would really like to have you share some stories/information. I know my audience would enjoy your work. If you’re even remotely interested, feel free to send me an e-mail.

    • Redondo Beach
      2017/07/05 سائەت 06:39:46

      there is a redondo beach video marketing company partnering with clients, constructing video advertising plus social media.

  170. سریال شهرزاد
    2017/06/30 سائەت 16:35:13

    I think other site proprietors should take this website as an model, very clean and excellent user friendly style and design, let alone the content. You are an expert in this topic!

    • Public Relation
      2017/07/13 سائەت 22:08:49

      It’s like you wrote the book on it or something. interested in redondo company owner affiliate structures plus keyword marketing and adwords marketing structures? were you aware there is redondo company delivering affiliate?

  171. free download for windows pc
    2017/06/30 سائەت 15:53:58

    Thanks for sharing, this is a fantastic blog article.Much thanks again.

    • Manhattan Beach Marketing
      2017/07/05 سائەت 19:29:43

      I enjoyed reading this. i love manhattan beach and redondo beach seo. check out the benifits of a tumblr campaigns plus affiliate structures and google adwords advertising.

    • Public Relations
      2017/07/04 سائەت 08:36:38

      there is a video campaigns redondo beach company partnering with online business redondo beach, constructing highly structured video marketing and social media.

  172. سریال شهرزاد
    2017/06/30 سائەت 13:56:29

    Major thanks for the blog post.Really looking forward to read more. Really Cool.

  173. pc games download for windows 8
    2017/06/30 سائەت 11:24:47

    Thanks for sharing, this is a fantastic article post.Really looking forward to read more. Much obliged.

  174. porno video
    2017/06/30 سائەت 09:39:35

    Pretty component to content. I just stumbled upon your weblog and in accession capital to assert that I get actually loved account your blog posts. Anyway I’ll be subscribing for your feeds and even I achievement you get entry to consistently quickly.|

  175. Porti Metalice moderne
    2017/06/30 سائەت 08:46:09

    Thank you ever so for you article post.Thanks Again. Great.

    • Redondo Beach
      2017/07/04 سائەت 12:11:44

      I enjoyed reading this. hobbies include social media marketing and fluxx.

  176. دانلود سریال شهرزاد
    2017/06/30 سائەت 08:34:04

    Sweet blog! I found it while searching on Yahoo News. Do you have any tips on how to get listed in Yahoo News? I ave been trying for a while but I never seem to get there! Cheers

  177. It’а†s really a nice and helpful piece of information. I’а†m satisfied that you shared this helpful info with us. Please stay us up to date like this. Thank you for sharing.

    • Jesse Grillo
      2017/07/03 سائەت 18:56:25

      Nice read. collecting sports cards kite boarding and ghost hunting.

  178. پنجره
    2017/06/30 سائەت 00:25:59

    Thank you for your blog post. Fantastic.

    • Public Relations
      2017/07/12 سائەت 03:52:13

      Thanks for writing this. love manhattan beach seo manhattan beach seo and redondo marketing. It’s like you read my thoughts!

  179. پنجره 2 3 جداره
    2017/06/29 سائەت 21:41:14

    You are so awesome! I do not believe I ave truly read anything like this before.

    • Hermosa Beach
      2017/07/03 سائەت 19:08:08

      Delivering search engine marketing structures and twitter and ppc campaigns.

  180. gutter drainage systems
    2017/06/29 سائەت 21:02:44

    Hi! This is kind of off topic but I need some advice from an established blog. Is it difficult to set up your own blog? I’m not very techincal but I can figure things out pretty fast. I’m thinking about setting up my own but I’m not sure where to begin. Do you have any points or suggestions? Appreciate it

  181. what is the rule of law
    2017/06/29 سائەت 20:24:25

    Hi! I could have sworn I’ve been to this website before but after reading through some of the post I realized it’s new to me. Nonetheless, I’m definitely happy I found it and I’ll be book-marking and checking back often!

  182. best bed mattress
    2017/06/29 سائەت 20:11:24

    Hi! Do you know if they make any plugins to protect against hackers? I’m kinda paranoid about losing everything I’ve worked hard on. Any recommendations?

  183. mattress foam
    2017/06/29 سائەت 20:01:14

    Hello, i read your blog from time to time and i own a similar one and i was just wondering if you get a lot of spam comments? If so how do you prevent it, any plugin or anything you can suggest? I get so much lately it’s driving me insane so any assistance is very much appreciated.

  184. gps tracker for trucks
    2017/06/29 سائەت 19:29:16

    Hi! Would you mind if I share your blog with my facebook group? There’s a lot of folks that I think would really enjoy your content. Please let me know. Thanks

  185. clean room procedures
    2017/06/29 سائەت 19:22:58

    Hey I know this is off topic but I was wondering if you knew of any widgets I could add to my blog that automatically tweet my newest twitter updates. I’ve been looking for a plug-in like this for quite some time and was hoping maybe you would have some experience with something like this. Please let me know if you run into anything. I truly enjoy reading your blog and I look forward to your new updates.

  186. پنجره دوجداره وین تک
    2017/06/29 سائەت 19:00:03

    Very good post. I certainly appreciate this site. Continue the good work!

    • Public Relation
      2017/07/14 سائەت 02:14:14

      I enjoy the knowledge you provide here and can’t wait to take a look when I get home. Thank you for sharing your info. That’s a smart way of thinking about it.

  187. home electrical service
    2017/06/29 سائەت 16:46:37

    Hello are using WordPress for your site platform? I’m new to the blog world but I’m trying to get started and create my own. Do you require any html coding knowledge to make your own blog? Any help would be greatly appreciated!

  188. دانلود
    2017/06/29 سائەت 16:20:04

    It as hard to come by experienced people for this topic, but you seem like you know what you are talking about! Thanks

    • Redondo Beach
      2017/07/05 سائەت 05:21:20

      Nice write up. i am huge fan of mushroom hunting and rafting.

  189. house moving
    2017/06/29 سائەت 15:46:13

    Howdy! This post couldn’t be written any better! Reading this post reminds me of my good old room mate! He always kept chatting about this. I will forward this article to him. Fairly certain he will have a good read. Thanks for sharing!

    • Hermosa Beach
      2017/07/12 سائەت 00:15:36

      Take a look at my web site as well and let me know what you think. I truly appreciate your efforts and I am waiting for your next post. Hit me up! How could any of this be better stated? It couldn’t.

  190. Jaka Zagęszczarka Do Kostki
    2017/06/29 سائەت 15:23:26

    I haven’t checked in here for a while since I thought it was getting boring, but the last few posts are great quality so I guess I will add you back to my everyday bloglist. You deserve it my friend 🙂

  191. auto accident injury lawyer
    2017/06/29 سائەت 15:19:24

    Howdy just wanted to give you a quick heads up. The words in your article seem to be running off the screen in Internet explorer. I’m not sure if this is a format issue or something to do with browser compatibility but I thought I’d post to let you know. The design and style look great though! Hope you get the problem fixed soon. Cheers

  192. residential mover
    2017/06/29 سائەت 14:47:52

    Hello! Would you mind if I share your blog with my facebook group? There’s a lot of folks that I think would really appreciate your content. Please let me know. Cheers

  193. where to hunt wild hogs in oklahoma
    2017/06/29 سائەت 14:07:06

    Do you mind if I quote a few of your posts as long as I provide credit and sources back to your blog? My blog site is in the exact same niche as yours and my users would truly benefit from some of the information you present here. Please let me know if this okay with you. Cheers!

    • Manhattan Beach Marketing
      2017/07/14 سائەت 20:39:34

      All you need to do some search about the topic you are given. Thanks for writing this. It’s like you wrote the book on it or something. Interesting content.

    • Public Relations
      2017/07/13 سائەت 02:35:50

      I’m bored to death at work so I decided to browse your website on my iphone during lunch break. Great post! Nice write up.

  194. laser etching systems
    2017/06/29 سائەت 13:54:27

    I am really enjoying the theme/design of your website. Do you ever run into any browser compatibility problems? A handful of my blog readers have complained about my website not working correctly in Explorer but looks great in Firefox. Do you have any ideas to help fix this issue?

    • Redondo Beach Marketing
      2017/07/14 سائەت 12:21:30

      I am continually browsing online for tips that can help me. Thank you! It’s like you wrote the book on it or something. Great post! i love manhattan beach seo redondo marketing and hermosa beach marketing. need help with hermosa real estate agent instagram marketing structures plus adwords structures? were you aware there is business that delivers real estate agent instagram marketing and adwords structures?

    • Hermosa Beach
      2017/07/03 سائەت 22:09:59

      Nice write up. hobbies include self defense and south bay print advertising campaigns.

  195. hog hunting in oklahoma outfitters
    2017/06/29 سائەت 13:51:14

    Great site you have here but I was curious if you knew of any message boards that cover the same topics talked about in this article? I’d really like to be a part of group where I can get feedback from other knowledgeable individuals that share the same interest. If you have any suggestions, please let me know. Thanks a lot!

  196. laser machine
    2017/06/29 سائەت 13:49:09

    Hi, I think your site might be having browser compatibility issues. When I look at your blog site in Opera, it looks fine but when opening in Internet Explorer, it has some overlapping. I just wanted to give you a quick heads up! Other then that, terrific blog!

  197. cheap tickets to concerts
    2017/06/29 سائەت 13:48:23

    Wow that was odd. I just wrote an very long comment but after I clicked submit my comment didn’t appear. Grrrr… well I’m not writing all that over again. Anyhow, just wanted to say superb blog!

  198. electricity
    2017/06/29 سائەت 13:46:19

    Im grateful for the article.Really thank you! Fantastic.

    • Public Relations
      2017/07/11 سائەت 22:18:49

      This really answered my problem. I had a quick question in which I’d like to ask if you don’t mind.

  199. moving guys
    2017/06/29 سائەت 13:33:34

    Great blog! Do you have any suggestions for aspiring writers? I’m hoping to start my own site soon but I’m a little lost on everything. Would you propose starting with a free platform like WordPress or go for a paid option? There are so many choices out there that I’m totally overwhelmed .. Any ideas? Thank you!

    • Redondo Beach
      2017/07/13 سائەت 15:29:54

      Great read. big fan of redondo beach seo redondo marketing and redondo beach. Provides astounding hair salon affiliate marketing campaigns plus customer acquisition structures and seo marketing.

  200. car accident injury lawyers
    2017/06/29 سائەت 13:26:07

    I am curious to find out what blog platform you have been utilizing? I’m experiencing some minor security problems with my latest blog and I would like to find something more risk-free. Do you have any suggestions?

  201. home moving service
    2017/06/29 سائەت 13:25:36

    I like what you guys are usually up too. Such clever work and exposure! Keep up the very good works guys I’ve incorporated you guys to blogroll.

  202. lighting repair
    2017/06/29 سائەت 13:25:02

    Neat blog! Is your theme custom made or did you download it from somewhere? A design like yours with a few simple tweeks would really make my blog stand out. Please let me know where you got your design. Cheers

    • Hermosa Beach SEO
      2017/07/13 سائەت 00:10:08

      I book-marked it to my bookmark site list and will be checking back soon. First off I would like to say excellent blog! Geez, that’s unbelievable. Kudos and such. In my view, if all webmasters and bloggers made just right content material as you did, the web might be a lot more helpful than ever before.

    • Manhattan Beach
      2017/07/04 سائەت 08:55:31

      Super charging specialized company owner ppc campaigns.

  203. motor vehicle accident lawyers
    2017/06/29 سائەت 13:21:34

    Hi I am so thrilled I found your web site, I really found you by error, while I was searching on Google for something else, Anyhow I am here now and would just like to say thanks for a incredible post and a all round entertaining blog (I also love the theme/design), I don’t have time to go through it all at the moment but I have saved it and also included your RSS feeds, so when I have time I will be back to read a lot more, Please do keep up the excellent work.

  204. wedge door stop
    2017/06/29 سائەت 11:53:49

    Have you ever thought about publishing an e-book or guest authoring on other sites? I have a blog based on the same information you discuss and would really like to have you share some stories/information. I know my audience would appreciate your work. If you are even remotely interested, feel free to shoot me an email.

    • Manhattan Beach
      2017/07/05 سائەت 12:45:30

      Thumbs up! i love product marketing structures sculpting and learning to pilot a plane.

  205. rubber wall door stop
    2017/06/29 سائەت 11:31:12

    Hi! Someone in my Myspace group shared this site with us so I came to look it over. I’m definitely loving the information. I’m bookmarking and will be tweeting this to my followers! Exceptional blog and wonderful design and style.

    • Manhattan Beach
      2017/07/03 سائەت 20:55:35

      Creating manhattan beach pay per click advertising structures, wordpress advertising campaigns and pinterest.

  206. wall door bumper
    2017/06/29 سائەت 10:55:10

    Hello there! Quick question that’s completely off topic. Do you know how to make your site mobile friendly? My web site looks weird when viewing from my apple iphone. I’m trying to find a template or plugin that might be able to fix this problem. If you have any suggestions, please share. Many thanks!

  207. space bedroom
    2017/06/29 سائەت 09:55:53

    It’s a shame you don’t have a donate button! I’d definitely donate to this brilliant blog! I guess for now i’ll settle for bookmarking and adding your RSS feed to my Google account. I look forward to new updates and will share this website with my Facebook group. Talk soon!

    • Public Relations
      2017/07/12 سائەت 22:28:56

      Nice read. love manhattan beach seo manhattan beach seo and redondo beach marketing. Super charging beyond expentations google adword marketing structures plus wordpress advertising online business.

  208. Sidneychems
    2017/06/29 سائەت 09:49:15

    viagra for sale cheap uk
    anyone use generic viagra
    durex viagra condom for sale
    [url=http://viagramjx100mg50mg75mg.com/]where i can get viagra in hyderabad[/url]
    can you get cialis nhs

    • Jesse Grillo
      2017/07/13 سائەت 21:47:37

      Take a look at my web site as well and let me know what you think. Now I feel stupid. That’s cleared it up for me I’m on the same side as you.

    • Public Relations
      2017/07/03 سائەت 23:29:25

      Nice write up. working on jet sprint boat racing and windsurfing.

  209. rubber door stop bumpers
    2017/06/29 سائەت 09:21:55

    Hello this is kinda of off topic but I was wanting to know if blogs use WYSIWYG editors or if you have to manually code with HTML. I’m starting a blog soon but have no coding know-how so I wanted to get advice from someone with experience. Any help would be greatly appreciated!

  210. window wedge
    2017/06/29 سائەت 09:08:42

    Hello! Would you mind if I share your blog with my myspace group? There’s a lot of people that I think would really enjoy your content. Please let me know. Thanks

    • Hermosa Beach
      2017/07/12 سائەت 10:17:24

      Don’t get afraid to spread your thoughts. Anyhow, fantastic blog! Very nice post.

    • Redondo Beach
      2017/07/11 سائەت 15:45:08

      You appear to know a lot about this. I enjoyed reading this. big fan of redondo beach seo redondo beach seo and redondo beach marketing. Creates south bay pinterest marketing campaigns.

  211. door blocker entry door stop
    2017/06/29 سائەت 09:07:26

    My programmer is trying to convince me to move to .net from PHP. I have always disliked the idea because of the costs. But he’s tryiong none the less. I’ve been using WordPress on a number of websites for about a year and am worried about switching to another platform. I have heard great things about blogengine.net. Is there a way I can transfer all my wordpress content into it? Any help would be greatly appreciated!

  212. external door stop
    2017/06/29 سائەت 09:07:25

    Greetings from Colorado! I’m bored to death at work so I decided to browse your site on my iphone during lunch break. I really like the knowledge you present here and can’t wait to take a look when I get home. I’m surprised at how quick your blog loaded on my phone .. I’m not even using WIFI, just 3G .. Anyways, amazing blog!

  213. photoshop grunge brushes
    2017/06/29 سائەت 08:28:29

    These are really fantastic ideas in about blogging. You have touched some nice points here. Any way keep up wrinting.

  214. Tom
    2017/06/28 سائەت 20:47:35

    What as up, its good post regarding media print, we all understand media is a

    • Hermosa Beach SEO
      2017/07/11 سائەت 23:11:15

      No complaints on this end, simply a good piece. Son of a gun, this is so helpful! Hallelujah! I needed this-you’re my savior.

    • Redondo Beach Marketing
      2017/07/11 سائەت 10:50:09

      Nice write up. big fan of manhattan beach seo hermosa beach seo and hermosa beach seo. This is an excellent, an eye-opener for sure!

  215. cash advance online
    2017/06/28 سائەت 13:56:03

    I don’t know if it’s just me or if everybody else encountering issues with your site. It appears as though some of the text on your posts are running off the screen. Can somebody else please provide feedback and let me know if this is happening to them as well? This may be a problem with my web browser because I’ve had this happen previously. Appreciate it

  216. touch paint for car scratches
    2017/06/28 سائەت 13:55:44

    My partner and I stumbled over here by a different page and thought I might check things out. I like what I see so i am just following you. Look forward to finding out about your web page yet again.

    • Hermosa Beach Marketing
      2017/07/12 سائەت 16:23:38

      Nice read. i love jesse grillo and manhattan beach marketing. You are obviously very knowledgeable.

    • Redondo Beach
      2017/07/03 سائەت 21:17:25

      Provides profitable youtube advertising campaigns redondo beach.

  217. buy bitcoin credit card
    2017/06/28 سائەت 13:30:49

    Very good blog! Do you have any tips and hints for aspiring writers? I’m planning to start my own site soon but I’m a little lost on everything. Would you suggest starting with a free platform like WordPress or go for a paid option? There are so many options out there that I’m totally overwhelmed .. Any suggestions? Thank you!

  218. whirlpool dryer parts
    2017/06/28 سائەت 13:22:51

    I know this if off topic but I’m looking into starting my own weblog and was wondering what all is required to get setup? I’m assuming having a blog like yours would cost a pretty penny? I’m not very internet savvy so I’m not 100% sure. Any tips or advice would be greatly appreciated. Thanks

  219. Tempobet güncel giriş
    2017/06/28 سائەت 13:04:03

    Thanks for sharing this excellent piece. Very inspiring! (as always, btw)

    • Hermosa Beach
      2017/07/13 سائەت 18:36:16

      Wow, that’s a really clever way of thkinnig about it! Any additional suggestions or hints? Nice write up. To think, I was confused a minute ago.

  220. Justinbet giriş
    2017/06/28 سائەت 10:19:29

    I will right away clutch your rss as I can at find your email subscription hyperlink or e-newsletter service. Do you ave any? Please allow me recognise so that I may just subscribe. Thanks.

  221. Bets10 canlı bahis sitesi
    2017/06/28 سائەت 05:39:39

    Very neat post.Much thanks again. Want more.

    • Jesse Grillo
      2017/07/14 سائەت 03:29:07

      Great post! That’s a smart way of thinking about it. I have been surfing on-line more than 3 hours today.

    • Hermosa Marketing
      2017/07/05 سائەت 18:30:02

      Delivering pinterest advertising structures plus data mining structures plus bing structures south bay. I enjoyed reading this. i am huge fan of redondo marketing hermosa beach marketing and hermosa beach.

    • Jesse Grillo
      2017/07/03 سائەت 23:20:46

      Thumbs up! my hobbies include inventing zumba and watercraft.

  222. go to see
    2017/06/28 سائەت 05:10:10

    Appreciate you sharing, great post. Cool.

  223. Bets10 yeni giriş
    2017/06/28 سائەت 02:20:15

    Right now it sounds like Expression Engine is the top blogging platform out there right now. (from what I ave read) Is that what you are using on your blog?

  224. Swirl & Sparkle
    2017/06/28 سائەت 01:57:08

    I truly appreciate this post.Really thank you! Really Great.

  225. Trouwpak bruidegom utrecht
    2017/06/27 سائەت 22:22:59

    Very informative article.Really thank you! Keep writing.

  226. betboo
    2017/06/27 سائەت 20:51:52

    Replica Oakley Sunglasses Replica Oakley Sunglasses

  227. saraycasino
    2017/06/27 سائەت 18:10:43

    It as not that I want to replicate your web site, but I really like the layout. Could you tell me which theme are you using? Or was it tailor made?

  228. 1xbet
    2017/06/27 سائەت 15:32:42

    I value the article post.Really thank you! Much obliged.

    • Manhattan Beach
      2017/07/04 سائەت 04:10:19

      clients pay per click and online structures and online campaigns.

  229. tes 5 edit
    2017/06/27 سائەت 11:48:16

    Howdy! I know this is kinda off topic however , I’d figured I’d ask. Would you be interested in trading links or maybe guest authoring a blog article or vice-versa? My website discusses a lot of the same topics as yours and I believe we could greatly benefit from each other. If you’re interested feel free to send me an email. I look forward to hearing from you! Awesome blog by the way!

  230. how to drive traffic to website
    2017/06/27 سائەت 11:27:00

    Hello! I’ve been reading your weblog for some time now and finally got the bravery to go ahead and give you a shout out from Atascocita Texas! Just wanted to mention keep up the excellent job!

  231. welding wire
    2017/06/27 سائەت 10:47:53

    I don’t know if it’s just me or if everybody else experiencing issues with your blog. It appears as though some of the written text in your content are running off the screen. Can somebody else please provide feedback and let me know if this is happening to them too? This may be a problem with my web browser because I’ve had this happen before. Many thanks

  232. casinomilyon
    2017/06/27 سائەت 10:17:35

    pretty valuable material, overall I imagine this is really worth a bookmark, thanks

  233. stainless steel welded wire mesh panels
    2017/06/27 سائەت 09:47:17

    Good day! This is my first visit to your blog! We are a group of volunteers and starting a new initiative in a community in the same niche. Your blog provided us beneficial information to work on. You have done a marvellous job!

    • Redondo Beach Marketing
      2017/07/11 سائەت 23:17:21

      Great post. Without proper research, your readers won’t be interested and you would lose credibility. You appear to know a lot about this.

    • Redondo Beach Marketing
      2017/07/04 سائەت 17:58:19

      Nice read. i love skydiving phase and making model cars.

  234. how to get facebook
    2017/06/27 سائەت 09:46:57

    Great blog! Is your theme custom made or did you download it from somewhere? A design like yours with a few simple tweeks would really make my blog stand out. Please let me know where you got your design. Thank you

    • Hermosa Beach
      2017/07/05 سائەت 14:11:04

      Makes unforgetable data campaigns plus twitter marketing structures plus twitter marketing structures hair salon.

  235. check site traffic
    2017/06/27 سائەت 09:12:20

    Hello just wanted to give you a brief heads up and let you know a few of the images aren’t loading correctly. I’m not sure why but I think its a linking issue. I’ve tried it in two different browsers and both show the same outcome.

  236. square wire mesh
    2017/06/27 سائەت 08:56:43

    Woah! I’m really loving the template/theme of this blog. It’s simple, yet effective. A lot of times it’s challenging to get that ”perfect balance“ between usability and appearance. I must say that you’ve done a great job with this. Also, the blog loads super quick for me on Internet explorer. Superb Blog!

  237. wanted oracle cloud
    2017/06/27 سائەت 08:27:19

    Hey there! Do you know if they make any plugins to protect against hackers? I’m kinda paranoid about losing everything I’ve worked hard on. Any suggestions?

  238. heavy machinery transport
    2017/06/27 سائەت 08:16:37

    Hey! Quick question that’s entirely off topic. Do you know how to make your site mobile friendly? My site looks weird when viewing from my iphone 4. I’m trying to find a template or plugin that might be able to correct this issue. If you have any suggestions, please share. With thanks!

    • Manhattan Beach
      2017/07/03 سائەت 23:51:21

      I enjoyed reading this. like drama bird watching and ice skating.

  239. Ideas Including A business idea to aid head inside path of success should be to offer incentives in your current clients or incentives to lure a new in

  240. The Midway
    2017/06/26 سائەت 02:39:32

    I favored your idea there, I tell you blogs are so helpful sometimes like looking into people’s private life’s and work.At times this world has too much information to grasp. Every new comment wonderful in its own right.

    • Jesse Grillo
      2017/07/13 سائەت 22:00:32

      Thumbs up! i like hermosa beach and manhattan beach seo.

  241. adult SEO company London
    2017/06/25 سائەت 13:00:13

    Piece of writing writing is also a fun, if you be familiar with then you can write if not it is complex to write.|

    • Public Relation
      2017/07/12 سائەت 03:19:51

      Nice write up. need help with online business pinterest advertising plus adcopy advertising campaigns? were you aware there’s company that creates pinterest marketing structures plus adcopy advertising plus referral campaigns?

    • Hermosa Beach
      2017/07/08 سائەت 04:06:27

      I enjoyed reading this. my hobbies include ice hockey rugby and google adword online business.

  242. SEO
    2017/06/25 سائەت 09:57:37

    Thanks for sharing, this is a fantastic post.Much thanks again. Awesome.

  243. 620 Jones
    2017/06/25 سائەت 07:36:36

    I think that may be an interesting element, it made me assume a bit. Thanks for sparking my considering cap. On occasion I get so much in a rut that I simply really feel like a record.

    • Hermosa Marketing
      2017/07/05 سائەت 18:12:53

      You are a very persuasive writer. Great post! redondo beach marketing manhattan beach seo and hermosa beach marketing. see everything a print advertising structures.

    • Public Relation
      2017/07/04 سائەت 20:01:29

      Thumbs up! working on gun collecting table football and watching sporting events.

  244. Pier 70 Partners
    2017/06/25 سائەت 04:05:40

    Thanks for sharing the information. I found the information very useful. That’s a awesome story you posted. I will come back to scan some more.

    • Jesse Grillo
      2017/07/04 سائەت 19:26:26

      Thumbs up! hermosa beach google adwords structures parachuting and coffee roasting.

  245. Palace of Fine Arts
    2017/06/24 سائەت 18:08:36

    Thank you pertaining to sharing the following great subject matter on your website. I ran into it on google. I am going to check to come back after you publish additional aricles.

  246. luxury spa breaks for couples
    2017/06/24 سائەت 15:44:04

    My coder is trying to convince me to move to .net from PHP. I have always disliked the idea because of the expenses. But he’s tryiong none the less. I’ve been using Movable-type on a variety of websites for about a year and am nervous about switching to another platform. I have heard very good things about blogengine.net. Is there a way I can transfer all my wordpress content into it? Any help would be really appreciated!

    • Public Relation
      2017/07/14 سائەت 09:51:18

      I have been looking everywhere for this! Great post!

    • Hermosa Beach
      2017/07/04 سائەت 03:52:30

      Super charging instagram structures and bing marketing structures and seo structures.

  247. bootcamp web
    2017/06/24 سائەت 14:48:13

    I’m really enjoying the design and layout of your blog. It’s a very easy on the eyes which makes it much more pleasant for me to come here and visit more often. Did you hire out a developer to create your theme? Great work!

    • Jesse Grillo
      2017/07/05 سائەت 04:13:59

      I enjoyed your post. Thank you. love snowboarding toy collecting and toy collecting.

  248. developer boot camp
    2017/06/24 سائەت 13:41:39

    I was curious if you ever considered changing the structure of your blog? Its very well written; I love what youve got to say. But maybe you could a little more in the way of content so people could connect with it better. Youve got an awful lot of text for only having one or two images. Maybe you could space it out better?

  249. business loan 100k
    2017/06/24 سائەت 13:33:26

    Hey exceptional website! Does running a blog like this require a great deal of work? I have no expertise in computer programming however I was hoping to start my own blog in the near future. Anyway, if you have any recommendations or techniques for new blog owners please share. I know this is off topic nevertheless I simply had to ask. Thank you!

    • Jesse Grillo
      2017/07/04 سائەت 13:44:33

      Building profitable real estate agent tumblr campaigns plus brand advertising campaigns plus data-mining.

  250. pharo marine
    2017/06/24 سائەت 13:20:09

    Howdy! Would you mind if I share your blog with my myspace group? There’s a lot of people that I think would really appreciate your content. Please let me know. Many thanks

    • Public Relations
      2017/07/04 سائەت 09:31:49

      making ad-copy campaigns, ad-copy campaigns plus ad copy marketing structures for manhattan beach real estate agents.

  251. plumbing Augusta GA
    2017/06/24 سائەت 07:44:40

    It as really a nice and helpful piece of information. I am glad that you shared this helpful info with us. Please keep us informed like this. Thanks for sharing.

    • Hermosa Beach Marketing
      2017/07/12 سائەت 06:49:07

      Very nice post. I’ve had difficulty clearing my thoughts in getting my thoughts out. Don’t get afraid to spread your thoughts. Make your list and boot the post.

    • Manhattan Beach
      2017/07/11 سائەت 16:44:53

      Creates championship online business lead generation advertising structures and brand structures plus social media advertising campaigns. Thanks for writing this. hobbies include hermosa marketing manhattan beach marketing and redondo beach marketing.

  252. art cafe summer
    2017/06/24 سائەت 02:16:46

    Some times its a pain in the ass to read what website owners wrote but this website is rattling user genial!.

  253. sandi graham age
    2017/06/23 سائەت 23:33:47

    There is clearly a lot to realize about this. I consider you made certain good points in features also.

  254. Today, while I was at work, my sister stole my iPad and tested to see if it can survive a forty foot drop, just so she can be a youtube sensation. My iPad is now broken and she has 83 views. I know this is completely off topic but I had to share it with someone!

  255. lift personal fitness
    2017/06/23 سائەت 22:00:35

    I’m not sure why but this weblog is loading very slow for me. Is anyone else having this issue or is it a issue on my end? I’ll check back later on and see if the problem still exists.

  256. equipment financing leasing
    2017/06/23 سائەت 21:56:26

    I don’t know whether it’s just me or if everybody else experiencing problems with your site. It looks like some of the written text on your content are running off the screen. Can somebody else please comment and let me know if this is happening to them too? This might be a problem with my internet browser because I’ve had this happen previously. Kudos

  257. womens total gym
    2017/06/23 سائەت 21:37:01

    I absolutely love your blog and find the majority of your post’s to be exactly I’m looking for. can you offer guest writers to write content available for you? I wouldn’t mind writing a post or elaborating on a number of the subjects you write concerning here. Again, awesome web log!

  258. nyc cpa
    2017/06/23 سائەت 20:56:44

    I do not know if it’s just me or if everybody else encountering problems with your site. It appears as if some of the text on your content are running off the screen. Can somebody else please provide feedback and let me know if this is happening to them too? This might be a issue with my browser because I’ve had this happen previously. Cheers

    • Hermosa Beach Marketing
      2017/07/05 سائەت 17:59:03

      Nice read. working on manhattan beach marketing hermosa beach seo and manhattan beach marketing. Develops spearheaded web marketing campaigns, social media marketing structures plus content hermosa.

    • Manhattan Beach Marketing
      2017/07/04 سائەت 01:17:22

      Constructing very effective company owner you tube marketing structures and re-targeting marketing structures.

  259. bungou stray dogs sub indo
    2017/06/23 سائەت 20:52:10

    Major thankies for the article post.Really looking forward to read more. Awesome.

  260. equipment loans
    2017/06/23 سائەت 20:37:26

    I’m not sure why but this site is loading extremely slow for me. Is anyone else having this issue or is it a issue on my end? I’ll check back later and see if the problem still exists.

  261. quick personal loans
    2017/06/23 سائەت 20:26:26

    Today, while I was at work, my sister stole my iPad and tested to see if it can survive a 40 foot drop, just so she can be a youtube sensation. My iPad is now destroyed and she has 83 views. I know this is completely off topic but I had to share it with someone!

  262. instant online loans
    2017/06/23 سائەت 20:24:12

    Hey just wanted to give you a quick heads up. The text in your article seem to be running off the screen in Opera. I’m not sure if this is a format issue or something to do with internet browser compatibility but I thought I’d post to let you know. The layout look great though! Hope you get the problem fixed soon. Many thanks

    • Hermosa Beach
      2017/07/05 سائەت 05:40:46

      constructs customer advertising campaigns and lead generating plus social following advertising structures for real estate agent hermosa beach.

  263. what is leukemia
    2017/06/23 سائەت 19:56:13

    My spouse and I absolutely love your blog and find most of your post’s to be exactly what I’m looking for. Do you offer guest writers to write content in your case? I wouldn’t mind producing a post or elaborating on most of the subjects you write with regards to here. Again, awesome site!

  264. week boot camp
    2017/06/23 سائەت 19:55:06

    When I originally commented I clicked the ”Notify me when new comments are added“ checkbox and now each time a comment is added I get three e-mails with the same comment. Is there any way you can remove people from that service? Bless you!

    • Jesse Grillo
      2017/07/03 سائەت 22:39:03

      Developing engineered pay per click advertising structures plus search engine optimization advertising structures plus adcopy advertising online business.

  265. cpa and attorney
    2017/06/23 سائەت 19:15:41

    Thanks for your personal marvelous posting! I truly enjoyed reading it, you may be a great author.I will be sure to bookmark your blog and definitely will come back later in life. I want to encourage continue your great work, have a nice evening!

  266. cpa singapore
    2017/06/23 سائەت 18:59:49

    I know this if off topic but I’m looking into starting my own blog and was curious what all is required to get set up? I’m assuming having a blog like yours would cost a pretty penny? I’m not very web savvy so I’m not 100% certain. Any tips or advice would be greatly appreciated. Cheers

  267. school code
    2017/06/23 سائەت 18:55:03

    Hi there! I could have sworn I’ve been to this site before but after checking through some of the post I realized it’s new to me. Nonetheless, I’m definitely glad I found it and I’ll be book-marking and checking back frequently!

  268. equipment lending
    2017/06/23 سائەت 18:33:27

    Wow that was strange. I just wrote an very long comment but after I clicked submit my comment didn’t appear. Grrrr… well I’m not writing all that over again. Anyhow, just wanted to say great blog!

  269. commercial loans sydney
    2017/06/23 سائەت 18:31:45

    The other day, while I was at work, my sister stole my iphone and tested to see if it can survive a 25 foot drop, just so she can be a youtube sensation. My apple ipad is now destroyed and she has 83 views. I know this is entirely off topic but I had to share it with someone!

  270. change search engine
    2017/06/23 سائەت 18:23:16

    Hey there just wanted to give you a quick heads up and let you know a few of the images aren’t loading correctly. I’m not sure why but I think its a linking issue. I’ve tried it in two different web browsers and both show the same outcome.

  271. rent to own condo
    2017/06/23 سائەت 16:08:39

    Hey I know this is off topic but I was wondering if you knew of any widgets I could add to my blog that automatically tweet my newest twitter updates. I’ve been looking for a plug-in like this for quite some time and was hoping maybe you would have some experience with something like this. Please let me know if you run into anything. I truly enjoy reading your blog and I look forward to your new updates.

  272. دانلود
    2017/06/23 سائەت 15:38:19

    There is definately a great deal to find out about this issue. I really like all the points you have made.

  273. secured business loans
    2017/06/23 سائەت 15:36:04

    I’m not that much of a internet reader to be honest but your sites really nice, keep it up! I’ll go ahead and bookmark your site to come back later. Cheers

  274. tension control wrench
    2017/06/23 سائەت 15:03:22

    Hey there! I just wanted to ask if you ever have any issues with hackers? My last blog (wordpress) was hacked and I ended up losing months of hard work due to no data backup. Do you have any methods to stop hackers?

    • Hermosa Beach
      2017/07/04 سائەت 01:30:41

      Thumbs up! like google adword marketing hermosa beach and rock climbing.

  275. texting while driving laws
    2017/06/23 سائەت 14:11:21

    Hi there fantastic blog! Does running a blog such as this require a great deal of work? I’ve virtually no understanding of coding however I was hoping to start my own blog soon. Anyway, if you have any ideas or techniques for new blog owners please share. I know this is off subject but I simply needed to ask. Thanks!

    • Redondo Beach SEO
      2017/07/13 سائەت 04:10:15

      Make your list and boot the post. It’s like you wrote the book on it or something. Thanks for sharing your info. I book-marked it to my bookmark site list and will be checking back soon.

  276. cat rental
    2017/06/23 سائەت 14:07:36

    Greetings from Colorado! I’m bored to tears at work so I decided to check out your site on my iphone during lunch break. I love the info you provide here and can’t wait to take a look when I get home. I’m amazed at how quick your blog loaded on my cell phone .. I’m not even using WIFI, just 3G .. Anyways, good blog!

  277. text drive
    2017/06/23 سائەت 14:05:00

    At this time it appears like Movable Type is the best blogging platform available right now. (from what I’ve read) Is that what you’re using on your blog?

  278. loan small business
    2017/06/23 سائەت 14:03:13

    I’m not sure why but this weblog is loading very slow for me. Is anyone else having this issue or is it a issue on my end? I’ll check back later and see if the problem still exists.

  279. machine screw
    2017/06/23 سائەت 13:50:12

    Howdy just wanted to give you a brief heads up and let you know a few of the images aren’t loading correctly. I’m not sure why but I think its a linking issue. I’ve tried it in two different internet browsers and both show the same outcome.

  280. veterinarian near me
    2017/06/23 سائەت 13:42:53

    With havin so much written content do you ever run into any issues of plagorism or copyright violation? My site has a lot of exclusive content I’ve either created myself or outsourced but it looks like a lot of it is popping it up all over the web without my authorization. Do you know any ways to help stop content from being stolen? I’d definitely appreciate it.

  281. leukaemia
    2017/06/23 سائەت 13:42:00

    I really like what you guys tend to be up too. Such clever work and exposure! Keep up the superb works guys I’ve added you guys to my own blogroll.

  282. a325 tension control bolts
    2017/06/23 سائەت 13:27:59

    Greetings! I’ve been reading your website for some time now and finally got the bravery to go ahead and give you a shout out from Houston Texas! Just wanted to mention keep up the good work!

  283. business loans for women
    2017/06/23 سائەت 13:26:37

    Fantastic blog! Do you have any helpful hints for aspiring writers? I’m planning to start my own website soon but I’m a little lost on everything. Would you suggest starting with a free platform like WordPress or go for a paid option? There are so many choices out there that I’m completely confused .. Any tips? Thanks a lot!

  284. Thanks-a-mundo for the article.Thanks Again. Cool.

  285. سریال شهرزاد
    2017/06/23 سائەت 10:18:40

    Im thankful for the article post. Really Great.

  286. edwina
    2017/06/23 سائەت 07:36:54

    I value the article.Thanks Again. Will read on

  287. 0546 sohbetleri
    2017/06/23 سائەت 04:54:00

    In my opinion you commit an error. I suggest it to discuss. Write to me in PM, we will talk.

  288. antioxidant foods
    2017/06/23 سائەت 02:12:30

    Major thankies for the blog post.Much thanks again. Great.

    • Public Relations
      2017/07/14 سائەت 22:02:59

      After looking over a number of the blog posts on your blog, I seriously like your way of blogging. Hey, that’s a clever way of thinking about it.

    • Redondo Beach Marketing
      2017/07/12 سائەت 07:02:19

      You are obviously very knowledgeable. You saved me a lot of hassle just now. No complaints on this end, simply a good piece. Anyhow, fantastic blog!

  289. putlocker.is
    2017/06/22 سائەت 23:31:00

    Thanks for another wonderful post. The place else could anybody get that kind of info in such a perfect way of writing? I have a presentation next week, and I am at the search for such information.

    • Jesse Grillo
      2017/07/04 سائەت 11:19:51

      I enjoyed reading this. working on skimboarding coffee roasting and surfing.

  290. nike air max
    2017/06/22 سائەت 20:49:34

    This is very interesting, You are a very skilled blogger. I have joined your rss feed and look forward to seeking more of your fantastic post. Also, I ave shared your site in my social networks!

    • Hermosa Beach
      2017/07/14 سائەت 04:05:38

      Very nice post. Thanks for sharing your info. Nice write up. Nice read.

  291. پنجره دوجداره وین تک
    2017/06/22 سائەت 15:28:44

    Woh I like your blog posts, saved to bookmarks !.

  292. Babyschale Test
    2017/06/22 سائەت 14:30:49

    Im grateful for the blog article.Really looking forward to read more. Awesome.

  293. پنجره 2 3 جداره
    2017/06/22 سائەت 12:47:54

    Thanks so much for the blog post. Really Great.

  294. Billig semesterbostad i Spanien
    2017/06/22 سائەت 10:47:00

    Muchos Gracias for your post. Really Cool.

  295. پنجره
    2017/06/22 سائەت 10:09:59

    Nice post. I learn something new and challenging on websites I stumbleupon everyday. It will always be useful to read content from other authors and practice something from their websites.

  296. islam means
    2017/06/22 سائەت 03:17:43

    Really informative blog. Really Cool.

  297. wow, awesome article post.Thanks Again. Great.

  298. Cash for Cars melbourne
    2017/06/22 سائەت 00:45:01

    Very informative post.

    • Redondo Beach
      2017/07/05 سائەت 03:21:31

      Making specialized brand structures, video advertising structures plus bing marketing structures hair salon.

  299. دانلود کامل شهرزاد
    2017/06/22 سائەت 00:10:49

    Really enjoyed this post.Thanks Again. Awesome.

  300. dog chiropractor
    2017/06/21 سائەت 22:10:58

    Hi there! I know this is kinda off topic however I’d figured I’d ask. Would you be interested in trading links or maybe guest writing a blog post or vice-versa? My website addresses a lot of the same topics as yours and I feel we could greatly benefit from each other. If you might be interested feel free to shoot me an e-mail. I look forward to hearing from you! Superb blog by the way!

    • Hermosa Beach
      2017/07/05 سائەت 18:28:26

      It’s like you wrote the book on it or something. Nice write up. my hobbies include redondo beach marketing and manhattan beach. pay per click advertising, keyword advertising structures for company owners.

    • Redondo Beach
      2017/07/03 سائەت 22:02:22

      clients pinterest advertising structures, youtube advertising campaigns plus tumblr campaigns.

  301. pc games for windows 8
    2017/06/21 سائەت 22:08:55

    Great, thanks for sharing this blog. Fantastic.

  302. ups franchise income
    2017/06/21 سائەت 22:04:10

    I was curious if you ever thought of changing the structure of your blog? Its very well written; I love what youve got to say. But maybe you could a little more in the way of content so people could connect with it better. Youve got an awful lot of text for only having one or 2 pictures. Maybe you could space it out better?

  303. boutique stores online
    2017/06/21 سائەت 21:03:10

    Hey there! I’m at work browsing your blog from my new iphone! Just wanted to say I love reading through your blog and look forward to all your posts! Keep up the great work!

  304. best credit card consolidation loans
    2017/06/21 سائەت 20:34:09

    Do you mind if I quote a couple of your posts as long as I provide credit and sources back to your weblog? My blog site is in the exact same area of interest as yours and my users would certainly benefit from some of the information you present here. Please let me know if this okay with you. Appreciate it!

    • Manhattan Beach
      2017/07/14 سائەت 03:03:09

      I enjoy the knowledge you provide here and can’t wait to take a look when I get home. Great insight. This information is magnificent. I book-marked it to my bookmark site list and will be checking back soon.

  305. fire protection sprinklers
    2017/06/21 سائەت 20:31:42

    I know this if off topic but I’m looking into starting my own blog and was wondering what all is needed to get setup? I’m assuming having a blog like yours would cost a pretty penny? I’m not very internet smart so I’m not 100% certain. Any tips or advice would be greatly appreciated. Appreciate it

  306. creme jeunesse global
    2017/06/21 سائەت 20:00:25

    With havin so much content do you ever run into any issues of plagorism or copyright infringement? My website has a lot of exclusive content I’ve either authored myself or outsourced but it seems a lot of it is popping it up all over the web without my permission. Do you know any ways to help stop content from being ripped off? I’d really appreciate it.

  307. pc apps for windows 8
    2017/06/21 سائەت 19:33:55

    This is one awesome blog post.Thanks Again. Much obliged.

  308. beneficiary ira
    2017/06/21 سائەت 19:19:36

    My spouse and I absolutely love your blog and find most of your post’s to be what precisely I’m looking for. can you offer guest writers to write content available for you? I wouldn’t mind publishing a post or elaborating on a number of the subjects you write about here. Again, awesome web site!

  309. سریال شهرزاد
    2017/06/21 سائەت 19:10:09

    Wow, awesome weblog format! How lengthy have you ever been running a blog for? you make running a blog glance easy. The full look of your website is excellent, let alone the content material!

  310. silver ira
    2017/06/21 سائەت 19:03:21

    Hi there! This is kind of off topic but I need some guidance from an established blog. Is it tough to set up your own blog? I’m not very techincal but I can figure things out pretty quick. I’m thinking about setting up my own but I’m not sure where to begin. Do you have any ideas or suggestions? Many thanks

    • Public Relation
      2017/07/05 سائەت 14:21:47

      Nice write up. love dumpster diving you tube advertising campaigns hermosa and geocaching.

  311. sprinkler system repair
    2017/06/21 سائەت 19:00:25

    I really like what you guys are usually up too. This kind of clever work and reporting! Keep up the fantastic works guys I’ve included you guys to blogroll.

  312. unique boutique dresses
    2017/06/21 سائەت 18:45:19

    Excellent post however , I was wondering if you could write a litte more on this subject? I’d be very thankful if you could elaborate a little bit more. Kudos!

  313. debt consolidation help
    2017/06/21 سائەت 18:37:34

    I know this if off topic but I’m looking into starting my own weblog and was wondering what all is needed to get setup? I’m assuming having a blog like yours would cost a pretty penny? I’m not very internet smart so I’m not 100% positive. Any recommendations or advice would be greatly appreciated. Many thanks

  314. courier services franchise opportunities
    2017/06/21 سائەت 18:36:49

    Does your website have a contact page? I’m having problems locating it but, I’d like to send you an e-mail. I’ve got some suggestions for your blog you might be interested in hearing. Either way, great website and I look forward to seeing it develop over time.

  315. dr mower
    2017/06/21 سائەت 18:36:48

    Sweet blog! I found it while surfing around on Yahoo News. Do you have any tips on how to get listed in Yahoo News? I’ve been trying for a while but I never seem to get there! Cheers

  316. fire safety sprinkler systems
    2017/06/21 سائەت 18:22:19

    Hi there, i read your blog from time to time and i own a similar one and i was just wondering if you get a lot of spam comments? If so how do you stop it, any plugin or anything you can recommend? I get so much lately it’s driving me crazy so any help is very much appreciated.

  317. popular photo sites
    2017/06/21 سائەت 17:03:07

    Muchos Gracias for your blog.Really looking forward to read more. Really Great.

  318. سریال شهرزاد
    2017/06/21 سائەت 16:41:38

    There may be noticeably a bundle to find out about this. I assume you made sure nice points in options also.

    • Public Relation
      2017/07/04 سائەت 15:21:24

      Constructing effective online business search engine marketing structures and social media marketing and video advertising structures.

  319. Jeffrey Fritz
    2017/06/21 سائەت 15:33:27

    These are really impressive ideas in about blogging. You have touched some fastidious points here. Any way keep up wrinting.|

  320. top 10 countries in Europe for tourists
    2017/06/21 سائەت 14:59:55

    I think I might disagree with some of your analysis. Are the figures solid?

    • Jesse Grillo
      2017/07/03 سائەت 14:54:17

      I enjoyed your post. Thank you. working on working on cars and mountain biking.

  321. islam means
    2017/06/21 سائەت 14:31:19

    Great, thanks for sharing this blog post. Fantastic.

    • Jesse Grillo
      2017/07/04 سائەت 15:57:21

      Thanks for writing this. big fan of ultimate frisbee r/c planes and metals.

  322. دانلود شهرزاد
    2017/06/21 سائەت 14:11:39

    Simply a smiling visitant here to share the love (:, btw great style and design.

  323. tree removal Chattanooga
    2017/06/21 سائەت 11:39:56

    I really enjoy the blog article.Really thank you! Really Cool.

  324. garden decking cost
    2017/06/21 سائەت 11:22:13

    Hi there! This is kind of off topic but I need some advice from an established blog. Is it very hard to set up your own blog? I’m not very techincal but I can figure things out pretty fast. I’m thinking about creating my own but I’m not sure where to begin. Do you have any points or suggestions? Cheers

    • Jesse Grillo
      2017/07/03 سائەت 22:18:41

      Nice write up. my hobbies include stand-up comedy and parkour.

  325. low interest debt consolidation loans
    2017/06/21 سائەت 11:13:42

    Hi there! Someone in my Myspace group shared this site with us so I came to check it out. I’m definitely loving the information. I’m book-marking and will be tweeting this to my followers! Outstanding blog and great design.

    • Hermosa Beach Marketing
      2017/07/05 سائەت 01:23:41

      there’s a redondo beach search engine optimization company partnering with real estate agents, delivering search engine optimization and you tube structures.

  326. cool bean bags
    2017/06/21 سائەت 10:51:20

    Hello there! I know this is kind of off topic but I was wondering if you knew where I could find a captcha plugin for my comment form? I’m using the same blog platform as yours and I’m having problems finding one? Thanks a lot!

  327. hunting for sale
    2017/06/21 سائەت 10:11:05

    I love your blog.. very nice colors & theme. Did you make this website yourself or did you hire someone to do it for you? Plz respond as I’m looking to create my own blog and would like to know where u got this from. cheers

  328. credit card debt help
    2017/06/21 سائەت 09:43:49

    Hey there! I’ve been reading your weblog for some time now and finally got the courage to go ahead and give you a shout out from Atascocita Tx! Just wanted to tell you keep up the excellent work!

  329. exercise videos
    2017/06/21 سائەت 09:40:57

    I’m not sure why but this blog is loading very slow for me. Is anyone else having this problem or is it a issue on my end? I’ll check back later on and see if the problem still exists.

  330. dentist ratings
    2017/06/21 سائەت 09:09:09

    Thanks for ones marvelous posting! I really enjoyed reading it, you are a great author.I will be sure to bookmark your blog and may come back later in life. I want to encourage you to ultimately continue your great posts, have a nice morning!

  331. new volvo xc90
    2017/06/21 سائەت 09:08:45

    Hey there! I know this is kinda off topic however I’d figured I’d ask. Would you be interested in exchanging links or maybe guest writing a blog post or vice-versa? My site covers a lot of the same topics as yours and I think we could greatly benefit from each other. If you happen to be interested feel free to shoot me an e-mail. I look forward to hearing from you! Terrific blog by the way!

    • Redondo Beach Marketing
      2017/07/12 سائەت 01:17:11

      I truly appreciate this post. First off I would like to say excellent blog! Great post.

    • Jesse Grillo
      2017/07/03 سائەت 22:03:34

      ever wonder about company owner web campaigns? were you aware there’s business that constructs web structures, social marketing campaigns and content advertising structures?

  332. Desert Data Recovery
    2017/06/21 سائەت 08:49:36

    Cherished is likely to be what people say about your comments.

  333. best bean bags
    2017/06/21 سائەت 08:26:40

    Hi there, i read your blog occasionally and i own a similar one and i was just wondering if you get a lot of spam responses? If so how do you prevent it, any plugin or anything you can recommend? I get so much lately it’s driving me crazy so any assistance is very much appreciated.

    • Hermosa Beach Marketing
      2017/07/12 سائەت 03:04:26

      Thumbs up! Nice read. Your post is absolutely on point! How could any of this be better stated? It couldn’t.

  334. gooseneck dump trailer
    2017/06/21 سائەت 08:13:15

    I don’t know whether it’s just me or if perhaps everybody else experiencing problems with your website. It appears as though some of the written text within your content are running off the screen. Can someone else please comment and let me know if this is happening to them too? This may be a issue with my browser because I’ve had this happen previously. Cheers

  335. enclosed trailer sales
    2017/06/21 سائەت 08:12:14

    Hello there! I know this is somewhat off topic but I was wondering if you knew where I could get a captcha plugin for my comment form? I’m using the same blog platform as yours and I’m having problems finding one? Thanks a lot!

    • Public Relations
      2017/07/13 سائەت 02:56:13

      I enjoyed your post. Thank you. Provides brand structures plus referral advertising structures plus bing marketing structures redondo.

  336. volvo deals
    2017/06/21 سائەت 08:08:56

    Superb website you have here but I was curious if you knew of any user discussion forums that cover the same topics discussed here? I’d really like to be a part of online community where I can get feed-back from other experienced people that share the same interest. If you have any suggestions, please let me know. Appreciate it!

  337. vista dental singapore
    2017/06/21 سائەت 07:52:01

    Hello! Quick question that’s completely off topic. Do you know how to make your site mobile friendly? My site looks weird when viewing from my iphone 4. I’m trying to find a template or plugin that might be able to correct this problem. If you have any suggestions, please share. With thanks!

  338. loans for debt
    2017/06/21 سائەت 07:46:09

    Howdy! Do you know if they make any plugins to safeguard against hackers? I’m kinda paranoid about losing everything I’ve worked hard on. Any recommendations?

    • Redondo Beach
      2017/07/12 سائەت 02:44:09

      I never discovered any attention-grabbing article like yours. Wow that was strange. I just wrote an really long comment but after I clicked submit my comment didn’t show up. Grrrr’ well I’m not writing all that over again. Anyway, just wanted to say fantastic blog! Interesting content.

  339. garden decking cost
    2017/06/21 سائەت 07:45:34

    Whats up are using WordPress for your blog platform? I’m new to the blog world but I’m trying to get started and create my own. Do you require any html coding expertise to make your own blog? Any help would be greatly appreciated!

  340. chicago moving
    2017/06/21 سائەت 07:44:39

    Sweet blog! I found it while searching on Yahoo News. Do you have any suggestions on how to get listed in Yahoo News? I’ve been trying for a while but I never seem to get there! Appreciate it

  341. raffles dental
    2017/06/21 سائەت 07:29:22

    Howdy, i read your blog from time to time and i own a similar one and i was just wondering if you get a lot of spam responses? If so how do you prevent it, any plugin or anything you can recommend? I get so much lately it’s driving me mad so any help is very much appreciated.

  342. toyota dealers st louis
    2017/06/21 سائەت 07:29:16

    Woah! I’m really loving the template/theme of this blog. It’s simple, yet effective. A lot of times it’s hard to get that ”perfect balance“ between superb usability and visual appeal. I must say that you’ve done a very good job with this. Also, the blog loads very quick for me on Opera. Excellent Blog!

  343. Rafaelpeall
    2017/06/21 سائەت 01:41:00

    cheap cialis tablets
    Vardenafil
    buy viagra online without rx
    [url=http://levitraclr.com/]Buy Levitra Online[/url]
    acquisto cialis generico

  344. elektrische
    2017/06/20 سائەت 22:01:19

    topics you discuss and would really like to have you share some stories/information.

  345. Conor Mcgregor
    2017/06/20 سائەت 19:26:51

    Im no expert, but I think you just made a very good point point. You certainly comprehend what youre talking about, and I can actually get behind that. Thanks for being so upfront and so genuine.

  346. best chicago movers
    2017/06/20 سائەت 18:36:15

    Hi there, i read your blog from time to time and i own a similar one and i was just wondering if you get a lot of spam comments? If so how do you reduce it, any plugin or anything you can suggest? I get so much lately it’s driving me crazy so any assistance is very much appreciated.

  347. mooloolaba accommodation last minute
    2017/06/20 سائەت 18:35:44

    First off I would like to say awesome blog! I had a quick question that I’d like to ask if you don’t mind. I was interested to find out how you center yourself and clear your mind before writing. I’ve had a hard time clearing my thoughts in getting my ideas out there. I truly do enjoy writing but it just seems like the first 10 to 15 minutes tend to be wasted just trying to figure out how to begin. Any suggestions or tips? Cheers!

  348. lawyer social security
    2017/06/20 سائەت 18:30:36

    Neat blog! Is your theme custom made or did you download it from somewhere? A design like yours with a few simple tweeks would really make my blog shine. Please let me know where you got your theme. Many thanks

    • Jesse Grillo
      2017/07/14 سائەت 18:10:17

      I enjoyed your post. Thank you. i am huge fan of redondo marketing and hermosa beach seo. I enjoyed reading what you had to say.

  349. ssi missouri
    2017/06/20 سائەت 17:10:16

    Hi there! I know this is kinda off topic however I’d figured I’d ask. Would you be interested in exchanging links or maybe guest authoring a blog article or vice-versa? My blog discusses a lot of the same topics as yours and I feel we could greatly benefit from each other. If you’re interested feel free to shoot me an e-mail. I look forward to hearing from you! Fantastic blog by the way!

  350. foam mattress
    2017/06/20 سائەت 17:00:41

    Admiring the time and energy you put into your site and detailed information you offer. It’s great to come across a blog every once in a while that isn’t the same outdated rehashed material. Wonderful read! I’ve saved your site and I’m including your RSS feeds to my Google account.

    • Manhattan Beach
      2017/07/11 سائەت 23:35:14

      You are obviously very knowledgeable. I have been looking everywhere for this! Great read. Don’t get afraid to spread your thoughts.

  351. best time to buy a refrigerator
    2017/06/20 سائەت 16:58:57

    It’s a pity you don’t have a donate button! I’d without a doubt donate to this brilliant blog! I suppose for now i’ll settle for bookmarking and adding your RSS feed to my Google account. I look forward to brand new updates and will share this site with my Facebook group. Chat soon!

  352. DNA
    2017/06/20 سائەت 16:55:37

    You made some first rate points there. I looked on the internet for the issue and found most people will go together with along with your website.

  353. fórmula
    2017/06/20 سائەت 16:34:44

    I think other website proprietors should take this web site as an model, very clean and great user pleasant style and design .

  354. women's clothing online boutiques
    2017/06/20 سائەت 15:48:16

    This design is incredible! You definitely know how to keep a reader entertained. Between your wit and your videos, I was almost moved to start my own blog (well, almost…HaHa!) Fantastic job. I really loved what you had to say, and more than that, how you presented it. Too cool!

  355. removalists sunshine coast
    2017/06/20 سائەت 15:35:12

    Hmm it seems like your site ate my first comment (it was extremely long) so I guess I’ll just sum it up what I submitted and say, I’m thoroughly enjoying your blog. I as well am an aspiring blog blogger but I’m still new to the whole thing. Do you have any points for rookie blog writers? I’d genuinely appreciate it.

    • Redondo Beach
      2017/07/13 سائەت 23:45:17

      Great post! Wow that was strange. I just wrote an really long comment but after I clicked submit my comment didn’t show up. Grrrr’ well I’m not writing all that over again. Anyway, just wanted to say fantastic blog! Make your list and boot the post. I was looking everywhere and this popped up like nothing!

    • Redondo Beach
      2017/07/05 سائەت 03:09:48

      need help with hair salon ad copy marketing campaigns plus big data structures and google marketing?

  356. trendy women's clothing boutiques online
    2017/06/20 سائەت 15:32:21

    Woah! I’m really digging the template/theme of this site. It’s simple, yet effective. A lot of times it’s tough to get that ”perfect balance“ between superb usability and visual appearance. I must say you have done a great job with this. Additionally, the blog loads very quick for me on Opera. Superb Blog!

  357. sunshine removalists
    2017/06/20 سائەت 15:29:12

    Hi, I think your website might be having browser compatibility issues. When I look at your blog site in Safari, it looks fine but when opening in Internet Explorer, it has some overlapping. I just wanted to give you a quick heads up! Other then that, terrific blog!

  358. boutique dresses
    2017/06/20 سائەت 15:27:07

    Please let me know if you’re looking for a writer for your site. You have some really great posts and I think I would be a good asset. If you ever want to take some of the load off, I’d absolutely love to write some articles for your blog in exchange for a link back to mine. Please send me an e-mail if interested. Regards!

  359. trench shoring
    2017/06/20 سائەت 15:14:07

    Howdy are using WordPress for your site platform? I’m new to the blog world but I’m trying to get started and create my own. Do you need any html coding expertise to make your own blog? Any help would be really appreciated!

    • Jesse Grillo
      2017/07/04 سائەت 06:55:53

      I enjoyed your post. Thank you. hobbies include rowing fish tournaments and tang soo do.

  360. unsecured loans
    2017/06/20 سائەت 15:06:12

    Hmm is anyone else experiencing problems with the pictures on this blog loading? I’m trying to determine if its a problem on my end or if it’s the blog. Any feed-back would be greatly appreciated.

  361. social security disability benefits
    2017/06/20 سائەت 15:04:15

    Right now it looks like BlogEngine is the best blogging platform available right now. (from what I’ve read) Is that what you’re using on your blog?

    • Redondo Beach
      2017/07/14 سائەت 12:05:47

      I really like your article. After looking over a number of the blog posts on your blog, I seriously like your way of blogging. Great post!

    • Hermosa Beach
      2017/07/05 سائەت 01:24:41

      are you in need of data-mining marketing, affiliate marketing campaigns plus youtube advertising campaigns?

  362. interstate movers
    2017/06/20 سائەت 15:02:36

    My spouse and I absolutely love your blog and find many of your post’s to be just what I’m looking for. Would you offer guest writers to write content for yourself? I wouldn’t mind writing a post or elaborating on some of the subjects you write about here. Again, awesome weblog!

  363. best mattress sales of the year
    2017/06/20 سائەت 14:59:30

    Hmm it seems like your blog ate my first comment (it was extremely long) so I guess I’ll just sum it up what I submitted and say, I’m thoroughly enjoying your blog. I as well am an aspiring blog writer but I’m still new to everything. Do you have any tips for first-time blog writers? I’d genuinely appreciate it.

  364. acrow props for sale size 2
    2017/06/20 سائەت 14:51:13

    Hi there! Quick question that’s completely off topic. Do you know how to make your site mobile friendly? My website looks weird when browsing from my iphone4. I’m trying to find a theme or plugin that might be able to resolve this issue. If you have any suggestions, please share. Thanks!

  365. Its hard to find good help I am regularly proclaiming that its difficult to procure quality help, but here is

    • Manhattan Beach
      2017/07/03 سائەت 17:45:44

      Great read. working on web advertising rugby and monster rejects -the monsters that nobody loves.

  366. SEX for Cash
    2017/06/20 سائەت 09:17:57

    publish upper! Come on over and consult with my website.

  367. eye doctor near me
    2017/06/20 سائەت 06:43:13

    very nice submit, i definitely love this web site, carry on it

  368. Diorio International Reality
    2017/06/20 سائەت 06:37:32

    I’ve read several good stuff here. Definitely worth bookmarking for revisiting. I surprise how much effort you put to make such a magnificent informative site.

    • jesse grillo
      2017/07/08 سائەت 03:15:00

      Thanks for writing this. big fan of rock climbing dominion and online business data mining advertising structures.

  369. russische djs
    2017/06/19 سائەت 23:04:14

    Outstanding post, you have pointed out some wonderful points , I besides conceive this s a very good website.

  370. buy acrow prop
    2017/06/19 سائەت 21:47:33

    Have you ever considered writing an e-book or guest authoring on other websites? I have a blog based upon on the same topics you discuss and would love to have you share some stories/information. I know my viewers would appreciate your work. If you are even remotely interested, feel free to send me an email.

    • Redondo Beach
      2017/07/15 سائەت 05:13:47

      I was looking everywhere and this popped up like nothing! I book-marked it to my bookmark site list and will be checking back soon. I was interested to know how you center yourself and clear your mind prior to writing. I’ve had difficulty clearing my thoughts in getting my thoughts out.

    • Hermosa Beach SEO
      2017/07/12 سائەت 01:26:59

      I enjoy the knowledge you provide here and can’t wait to take a look when I get home. It’s like you read my thoughts! I had a quick question in which I’d like to ask if you don’t mind. Your post is absolutely on point!

  371. business banking
    2017/06/19 سائەت 21:41:35

    Greetings from Ohio! I’m bored at work so I decided to check out your site on my iphone during lunch break. I enjoy the knowledge you provide here and can’t wait to take a look when I get home. I’m surprised at how fast your blog loaded on my phone .. I’m not even using WIFI, just 3G .. Anyhow, fantastic site!

    • Manhattan Beach Marketing
      2017/07/04 سائەت 20:52:22

      Constructs guaranteed results bing marketing campaigns plus instagram advertising campaigns hermosa beach.

  372. roofing companies bradenton fl
    2017/06/19 سائەت 21:19:39

    Hi there! I’m at work surfing around your blog from my new iphone! Just wanted to say I love reading your blog and look forward to all your posts! Carry on the great work!

    • Hermosa Beach SEO
      2017/07/12 سائەت 16:32:08

      Great read. love manhattan beach seo and jesse grillo. were you aware there’s redondo beach business that constructs social media advertising, customer acquisition campaigns and print marketing structures?

  373. ferrari 458 spider for sale
    2017/06/19 سائەت 20:40:30

    Hey I know this is off topic but I was wondering if you knew of any widgets I could add to my blog that automatically tweet my newest twitter updates. I’ve been looking for a plug-in like this for quite some time and was hoping maybe you would have some experience with something like this. Please let me know if you run into anything. I truly enjoy reading your blog and I look forward to your new updates.

    • Manhattan Beach Marketing
      2017/07/04 سائەت 01:02:49

      curious about redondo online business lead acquisition advertising plus social media advertising plus re-targeting marketing structures?

  374. russische djs
    2017/06/19 سائەت 20:33:26

    Me English no great, but had to say me like what you say. Thank you from me.

  375. loans australia
    2017/06/19 سائەت 20:12:43

    Right now it looks like Drupal is the preferred blogging platform available right now. (from what I’ve read) Is that what you’re using on your blog?

  376. chicago water damage restoration
    2017/06/19 سائەت 19:39:13

    Sweet blog! I found it while surfing around on Yahoo News. Do you have any tips on how to get listed in Yahoo News? I’ve been trying for a while but I never seem to get there! Many thanks

  377. outdoor table and chairs
    2017/06/19 سائەت 19:38:08

    Hello there! I know this is somewhat off topic but I was wondering if you knew where I could get a captcha plugin for my comment form? I’m using the same blog platform as yours and I’m having problems finding one? Thanks a lot!

    • jesse grillo
      2017/07/12 سائەت 23:05:39

      Thanks for writing this. my hobbies include manhattan beach and redondo marketing. Making real estate agent google adwords advertising.

  378. roof repair sarasota
    2017/06/19 سائەت 18:56:39

    With havin so much written content do you ever run into any problems of plagorism or copyright violation? My website has a lot of exclusive content I’ve either written myself or outsourced but it appears a lot of it is popping it up all over the internet without my permission. Do you know any techniques to help stop content from being stolen? I’d certainly appreciate it.

  379. local roofers
    2017/06/19 سائەت 18:40:07

    I love your blog.. very nice colors & theme. Did you design this website yourself or did you hire someone to do it for you? Plz reply as I’m looking to create my own blog and would like to find out where u got this from. cheers

  380. white outdoor furniture
    2017/06/19 سائەت 18:38:22

    Write more, thats all I have to say. Literally, it seems as though you relied on the video to make your point. You definitely know what youre talking about, why waste your intelligence on just posting videos to your site when you could be giving us something enlightening to read?

  381. patio dining sets clearance
    2017/06/19 سائەت 18:36:34

    Please let me know if you’re looking for a author for your site. You have some really great posts and I think I would be a good asset. If you ever want to take some of the load off, I’d love to write some articles for your blog in exchange for a link back to mine. Please send me an e-mail if interested. Kudos!

    • Public Relation
      2017/07/11 سائەت 13:46:50

      Great post! i like redondo beach marketing manhattan beach seo and hermosa marketing. I enjoyed reading this.

  382. cost of ferrari car
    2017/06/19 سائەت 18:22:17

    Hey! This is my first comment here so I just wanted to give a quick shout out and tell you I really enjoy reading through your blog posts. Can you suggest any other blogs/websites/forums that cover the same subjects? Thank you!

  383. online loans
    2017/06/19 سائەت 18:15:14

    Thanks for your personal marvelous posting! I quite enjoyed reading it, you can be a great author.I will always bookmark your blog and will often come back at some point. I want to encourage continue your great work, have a nice morning!

  384. water restoration company
    2017/06/19 سائەت 18:13:59

    Howdy! Quick question that’s completely off topic. Do you know how to make your site mobile friendly? My weblog looks weird when browsing from my iphone. I’m trying to find a template or plugin that might be able to correct this problem. If you have any recommendations, please share. Appreciate it!

    • Manhattan Beach
      2017/07/12 سائەت 14:50:05

      I enjoyed your post. Thank you. Great post. It’s like you wrote the book on it or something. I’m impressed, I must say.

    • Redondo Beach
      2017/07/04 سائەت 19:22:13

      Thanks for writing this. my hobbies include race for the galaxy skat and metals.

  385. business loans for bad credit
    2017/06/19 سائەت 18:13:42

    Hello this is kind of of off topic but I was wanting to know if blogs use WYSIWYG editors or if you have to manually code with HTML. I’m starting a blog soon but have no coding know-how so I wanted to get guidance from someone with experience. Any help would be greatly appreciated!

    • Jesse Grillo
      2017/07/04 سائەت 05:29:58

      Constructs search engine optimization and instagram advertising and referral campaigns south bay.

  386. russische djs
    2017/06/19 سائەت 18:01:56

    Utterly indited content material, Really enjoyed studying.

  387. water in basement
    2017/06/19 سائەت 17:58:39

    I’m really enjoying the design and layout of your website. It’s a very easy on the eyes which makes it much more enjoyable for me to come here and visit more often. Did you hire out a developer to create your theme? Great work!

  388. patio furniture
    2017/06/19 سائەت 17:58:20

    Greetings! I know this is kinda off topic nevertheless I’d figured I’d ask. Would you be interested in trading links or maybe guest writing a blog article or vice-versa? My website addresses a lot of the same subjects as yours and I believe we could greatly benefit from each other. If you are interested feel free to shoot me an e-mail. I look forward to hearing from you! Great blog by the way!

    • Manhattan Beach
      2017/07/04 سائەت 07:49:43

      constructs branding advertising campaigns for online business redondo.

  389. naturopathic doctor near me
    2017/06/19 سائەت 17:55:39

    Write more, thats all I have to say. Literally, it seems as though you relied on the video to make your point. You definitely know what youre talking about, why waste your intelligence on just posting videos to your site when you could be giving us something enlightening to read?

    • Redondo Beach
      2017/07/11 سائەت 19:36:58

      Nice write up. like redondo beach seo jesse grillo and hermosa beach marketing.

  390. track gps
    2017/06/19 سائەت 16:24:48

    I’m not that much of a online reader to be honest but your sites really nice, keep it up! I’ll go ahead and bookmark your site to come back later on. Cheers

    • Redondo Beach
      2017/07/04 سائەت 14:02:47

      there’s a search engine optimization business aiding clients, delivering high converting search engine optimization.

  391. noise machine for baby
    2017/06/19 سائەت 16:15:39

    Hello there! Do you use Twitter? I’d like to follow you if that would be ok. I’m definitely enjoying your blog and look forward to new posts.

  392. maid agency fees
    2017/06/19 سائەت 15:55:34

    Hi there! Do you know if they make any plugins to safeguard against hackers? I’m kinda paranoid about losing everything I’ve worked hard on. Any suggestions?

    • Jesse Grillo
      2017/07/05 سائەت 07:38:00

      Thanks for writing this. my hobbies include puzzles knife making and uno.

  393. payday loans low interest
    2017/06/19 سائەت 15:30:36

    You have brought up a very fantastic details , thankyou for the post. Wit is educated insolence. by Aristotle.

    • Manhattan Beach
      2017/07/05 سائەت 15:51:55

      Thumbs up! hermosa you tube structures online business data mining campaigns and hermosa beach google adwords marketing structures.

  394. x plane
    2017/06/19 سائەت 15:13:26

    Thanks on your marvelous posting! I definitely enjoyed reading it, you will be a great author.I will always bookmark your blog and will come back later on. I want to encourage that you continue your great job, have a nice evening!

    • Redondo Beach
      2017/07/04 سائەت 03:07:31

      Delivering tumblr campaigns, content marketing business owner.

  395. budget bin hire
    2017/06/19 سائەت 14:55:01

    Have you ever considered creating an ebook or guest authoring on other websites? I have a blog based on the same topics you discuss and would really like to have you share some stories/information. I know my subscribers would value your work. If you are even remotely interested, feel free to send me an email.

  396. white noise for sleep
    2017/06/19 سائەت 14:45:00

    Fantastic post however I was wondering if you could write a litte more on this subject? I’d be very thankful if you could elaborate a little bit further. Kudos!

  397. first aid box contents list
    2017/06/19 سائەت 14:42:11

    Have you ever considered creating an ebook or guest authoring on other websites? I have a blog centered on the same subjects you discuss and would love to have you share some stories/information. I know my visitors would enjoy your work. If you’re even remotely interested, feel free to shoot me an e mail.

  398. hotel cloud software
    2017/06/19 سائەت 14:15:31

    Hi there just wanted to give you a brief heads up and let you know a few of the pictures aren’t loading correctly. I’m not sure why but I think its a linking issue. I’ve tried it in two different internet browsers and both show the same outcome.

    • Redondo Beach
      2017/07/04 سائەت 02:01:02

      I enjoyed your post. Thank you. like base jumping and flag football.

  399. plane flying
    2017/06/19 سائەت 13:16:12

    When I initially commented I clicked the ”Notify me when new comments are added“ checkbox and now each time a comment is added I get three e-mails with the same comment. Is there any way you can remove people from that service? Thanks a lot!

  400. streaming film drama terbaru
    2017/06/19 سائەت 13:01:12

    This definitely answered my problem, thank you! jordans cheap

  401. sky protein drink
    2017/06/19 سائەت 12:58:13

    It’s a pity you don’t have a donate button! I’d definitely donate to this fantastic blog! I suppose for now i’ll settle for book-marking and adding your RSS feed to my Google account. I look forward to fresh updates and will share this website with my Facebook group. Chat soon!

    • Redondo Beach
      2017/07/04 سائەت 14:31:16

      Super charging championship hermosa beach search engine marketing structures and facebook.

  402. homedics sleep machine
    2017/06/19 سائەت 12:50:35

    Do you have a spam problem on this blog; I also am a blogger, and I was curious about your situation; many of us have developed some nice procedures and we are looking to exchange methods with others, please shoot me an email if interested.

  403. adelaide skip hire
    2017/06/19 سائەت 12:49:28

    Greetings from Colorado! I’m bored to tears at work so I decided to check out your website on my iphone during lunch break. I enjoy the information you present here and can’t wait to take a look when I get home. I’m shocked at how quick your blog loaded on my cell phone .. I’m not even using WIFI, just 3G .. Anyhow, very good blog!

  404. first aid cabinet
    2017/06/19 سائەت 12:45:00

    I know this if off topic but I’m looking into starting my own blog and was wondering what all is required to get set up? I’m assuming having a blog like yours would cost a pretty penny? I’m not very internet savvy so I’m not 100% positive. Any tips or advice would be greatly appreciated. Thanks

  405. designer whey reviews
    2017/06/19 سائەت 12:35:45

    Greetings from Florida! I’m bored to tears at work so I decided to check out your site on my iphone during lunch break. I love the information you provide here and can’t wait to take a look when I get home. I’m surprised at how quick your blog loaded on my phone .. I’m not even using WIFI, just 3G .. Anyways, excellent blog!

  406. software para hoteles pequeños
    2017/06/19 سائەت 12:34:46

    My programmer is trying to persuade me to move to .net from PHP. I have always disliked the idea because of the costs. But he’s tryiong none the less. I’ve been using Movable-type on a number of websites for about a year and am nervous about switching to another platform. I have heard great things about blogengine.net. Is there a way I can import all my wordpress posts into it? Any kind of help would be greatly appreciated!

    • Redondo Beach Marketing
      2017/07/05 سائەت 08:59:47

      clients big data marketing structures plus pay per click campaigns and facebook marketing campaigns.

  407. designer whey reviews
    2017/06/19 سائەت 11:02:30

    Nice blog! Is your theme custom made or did you download it from somewhere? A design like yours with a few simple tweeks would really make my blog stand out. Please let me know where you got your design. Many thanks

  408. top mattresses
    2017/06/19 سائەت 11:01:55

    Hello! Do you know if they make any plugins to protect against hackers? I’m kinda paranoid about losing everything I’ve worked hard on. Any tips?

    • Hermosa Beach
      2017/07/11 سائەت 12:11:47

      Builds redondo beach youtube. I enjoyed reading this. i am huge fan of redondo beach marketing and jesse grillo.

  409. assisted purchase
    2017/06/19 سائەت 10:29:19

    WONDERFUL Post.thanks for share..extra wait.. ?

  410. managing challenging behaviour training
    2017/06/19 سائەت 10:15:37

    Superb, what a web site it is! This web site gives valuable information to us, keep it up.

  411. harley street dentist
    2017/06/19 سائەت 09:53:53

    Appreciating the dedication you put into your blog and in depth information you present. It’s awesome to come across a blog every once in a while that isn’t the same outdated rehashed material. Excellent read! I’ve bookmarked your site and I’m adding your RSS feeds to my Google account.

  412. homes for sale mooloolaba
    2017/06/19 سائەت 09:36:07

    Woah! I’m really loving the template/theme of this website. It’s simple, yet effective. A lot of times it’s very hard to get that ”perfect balance“ between superb usability and appearance. I must say you have done a fantastic job with this. Additionally, the blog loads super quick for me on Chrome. Superb Blog!

  413. cracked windscreen
    2017/06/19 سائەت 09:28:38

    Appreciating the dedication you put into your site and detailed information you present. It’s awesome to come across a blog every once in a while that isn’t the same unwanted rehashed material. Excellent read! I’ve bookmarked your site and I’m including your RSS feeds to my Google account.

  414. tilt tray trucks for sale
    2017/06/19 سائەت 09:25:39

    Hello there! Do you use Twitter? I’d like to follow you if that would be ok. I’m definitely enjoying your blog and look forward to new updates.

    • Manhattan Beach
      2017/07/11 سائەت 09:08:31

      Thumbs up! Nice write up. hermosa beach seo hermosa beach and redondo beach. hair salon manhattan beach customer advertising structures, data advertising.

    • Hermosa Beach
      2017/07/04 سائەت 04:19:39

      Makes instagram structures online business.

  415. mo disability
    2017/06/19 سائەت 08:14:35

    Hey would you mind stating which blog platform you’re using? I’m looking to start my own blog in the near future but I’m having a hard time choosing between BlogEngine/Wordpress/B2evolution and Drupal. The reason I ask is because your layout seems different then most blogs and I’m looking for something unique. P.S Sorry for being off-topic but I had to ask!

    • Hermosa Beach SEO
      2017/07/13 سائەت 09:16:28

      I enjoyed your post. Thank you. my hobbies include manhattan beach redondo marketing and hermosa beach. Interesting content.

    • Jesse Grillo
      2017/07/03 سائەت 20:45:33

      I enjoyed your post. Thank you. my hobbies include social media advertising campaigns snorkeling and drama.

  416. fence pricing
    2017/06/19 سائەت 08:02:51

    Hey I know this is off topic but I was wondering if you knew of any widgets I could add to my blog that automatically tweet my newest twitter updates. I’ve been looking for a plug-in like this for quite some time and was hoping maybe you would have some experience with something like this. Please let me know if you run into anything. I truly enjoy reading your blog and I look forward to your new updates.

  417. best time to buy a mattress 2016
    2017/06/19 سائەت 08:01:10

    My partner and I stumbled over here by a different web address and thought I might check things out. I like what I see so now i am following you. Look forward to exploring your web page repeatedly.

  418. Mock-ups
    2017/06/19 سائەت 07:58:54

    personal war first presumably was Li Xuan Ba or flowed a breeze star?Caesar as if deep in thought

  419. social security disability lawyer near me
    2017/06/19 سائەت 07:58:05

    Hey there! Do you use Twitter? I’d like to follow you if that would be ok. I’m definitely enjoying your blog and look forward to new updates.

  420. truck sales adelaide
    2017/06/19 سائەت 07:55:47

    Hi! Quick question that’s completely off topic. Do you know how to make your site mobile friendly? My website looks weird when browsing from my iphone 4. I’m trying to find a template or plugin that might be able to resolve this issue. If you have any suggestions, please share. Appreciate it!

  421. Urdu health tips
    2017/06/19 سائەت 07:46:28

    Thanks-a-mundo for the blog. Will read on

  422. car window repair
    2017/06/19 سائەت 07:34:07

    Hey I know this is off topic but I was wondering if you knew of any widgets I could add to my blog that automatically tweet my newest twitter updates. I’ve been looking for a plug-in like this for quite some time and was hoping maybe you would have some experience with something like this. Please let me know if you run into anything. I truly enjoy reading your blog and I look forward to your new updates.

  423. professional resume writers
    2017/06/19 سائەت 07:30:07

    Admiring the time and effort you put into your site and detailed information you offer. It’s nice to come across a blog every once in a while that isn’t the same old rehashed information. Excellent read! I’ve bookmarked your site and I’m including your RSS feeds to my Google account.

  424. dump trucks for sale
    2017/06/19 سائەت 07:18:55

    Hi! I just wanted to ask if you ever have any problems with hackers? My last blog (wordpress) was hacked and I ended up losing months of hard work due to no back up. Do you have any methods to protect against hackers?

  425. resume building
    2017/06/19 سائەت 07:15:30

    Sweet blog! I found it while browsing on Yahoo News. Do you have any tips on how to get listed in Yahoo News? I’ve been trying for a while but I never seem to get there! Cheers

  426. handheld barcode scanner
    2017/06/19 سائەت 05:24:32

    This very blog is without a doubt awesome and also amusing. I have discovered a bunch of interesting things out of it. I ad love to return every once in a while. Cheers!

    • Jesse Grillo
      2017/07/15 سائەت 12:40:35

      To think, I was confused a minute ago. I truly appreciate this post.

    • Manhattan Beach
      2017/07/13 سائەت 01:36:12

      Now I feel stupid. That’s cleared it up for me I simply stumbled upon your weblog and wished to mention that I have truly enjoyed surfing around your blog posts.

  427. cricfree
    2017/06/19 سائەت 02:47:22

    Thanks for the blog post.Much thanks again. Will read on

  428. Tula Pensis
    2017/06/19 سائەت 02:40:01

    Hello there! I know this is kind of off topic but I was wondering if you knew where I could get a captcha plugin for my comment form? I’m using the same blog platform as yours and I’m having difficulty finding one? Thanks a lot!

  429. Como Ganar Dinero Rapido
    2017/06/19 سائەت 00:10:26

    nonetheless, you command get bought an shakiness over

    • Jesse Grillo
      2017/07/13 سائەت 19:48:20

      You appear to know a lot about this. I have been looking everywhere for this!

  430. bahama banker system
    2017/06/18 سائەت 21:32:33

    Wow, amazing blog layout! How long have you been blogging for? you made blogging look easy. The overall look of your web site is great, as well as the content!

  431. 30K30DayChallenge
    2017/06/18 سائەت 16:16:58

    your placement in google and could damage your high-quality score if advertising and marketing with Adwords.

  432. stove top hood
    2017/06/18 سائەت 16:12:54

    Appreciating the dedication you put into your website and in depth information you present. It’s awesome to come across a blog every once in a while that isn’t the same outdated rehashed material. Excellent read! I’ve saved your site and I’m including your RSS feeds to my Google account.

  433. sewer pipe repair
    2017/06/18 سائەت 16:11:24

    Hmm it looks like your website ate my first comment (it was extremely long) so I guess I’ll just sum it up what I wrote and say, I’m thoroughly enjoying your blog. I as well am an aspiring blog blogger but I’m still new to the whole thing. Do you have any tips for first-time blog writers? I’d certainly appreciate it.

  434. the maids
    2017/06/18 سائەت 16:04:53

    Do you have a spam issue on this blog; I also am a blogger, and I was wondering your situation; we have developed some nice procedures and we are looking to trade techniques with other folks, please shoot me an email if interested.